Khi vốn con người thành lợi thế chiến lược

Đây không chỉ là một tín hiệu tích cực về phát triển xã hội, mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với con đường tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa vào tri thức và công nghệ, "vốn con người" đang dần thay thế tài nguyên thiên nhiên trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.

HCI+ là phiên bản mở rộng của Chỉ số Vốn con người (Human Capital Index - HCI) của Ngân hàng Thế giới.

HCI đo lường mức độ mà một đứa trẻ sinh ra hôm nay có thể đạt được về năng suất trong tương lai dựa trên giáo dục và sức khỏe, còn HCI+ đi xa hơn khi bổ sung yếu tố việc làm và khả năng sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.

HCI+ không chỉ hỏi "con người được đào tạo tốt đến đâu", mà còn đặt câu hỏi quan trọng hơn: họ có được sử dụng đúng và hiệu quả trong nền kinh tế hay không.

Cách tiếp cận này phản ánh một thực tế: nhiều quốc gia có hệ thống giáo dục tốt nhưng vẫn không đạt được tăng trưởng năng suất tương xứng, do thị trường lao động không hấp thụ hiệu quả nguồn nhân lực.

Do đó HCI+ được xem là bước tiến quan trọng trong việc đo lường chất lượng tăng trưởng, khi kết nối ba trụ cột cốt lõi: sức khỏe - giáo dục - việc làm.

Việc Việt Nam nằm trong nhóm 5 nêu trên mang nhiều ý nghĩa. Trước hết, nó khẳng định những thành tựu dài hạn trong đầu tư vào con người. Hơn thế, điểm đáng chú ý của HCI+ không chỉ nằm ở "đầu vào" mà ở "đầu ra".

Việc Việt Nam đạt thứ hạng cao cho thấy không chỉ đào tạo tốt mà còn sử dụng tương đối hiệu quả nguồn nhân lực.

Đây là yếu tố quan trọng giúp nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định trong nhiều năm, đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài vào các ngành sản xuất và dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn.

Dù vậy kết quả này cũng đặt ra một câu hỏi đáng suy nghĩ: liệu lợi thế về vốn con người của Việt Nam có đang được khai thác hết hay chưa?

Thực tế cho thấy, theo nhiều phân tích của chính Ngân hàng Thế giới, lực lượng lao động Việt Nam dù có trình độ tương đối tốt nhưng vẫn tập trung nhiều trong các ngành có năng suất thấp.

Nghĩa là có một khoảng cách giữa "tiềm năng" và "hiệu quả sử dụng" - vấn đề mà HCI+ giúp làm rõ.

Từ góc độ chính sách, kết quả HCI+ 2026 gợi mở một số hàm ý quan trọng. Đó là đầu tư vào giáo dục và y tế vẫn cần được duy trì, nhưng trọng tâm cần chuyển dần sang chất lượng và tính phù hợp với thị trường lao động.

Không chỉ đào tạo nhiều hơn mà phải đào tạo đúng kỹ năng mà nền kinh tế cần, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, số hóa và đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, cải cách thị trường lao động trở nên cấp thiết. Hệ thống giáo dục tốt sẽ không phát huy hiệu quả nếu thiếu thị trường lao động linh hoạt, minh bạch và có khả năng kết nối cung - cầu kỹ năng.

Điều này bao gồm việc cải thiện thông tin thị trường lao động, nâng cao chất lượng đào tạo nghề, và khuyến khích dịch chuyển lao động giữa các ngành có năng suất khác nhau.

Thứ ba, HCI+ nhấn mạnh vai trò của khu vực doanh nghiệp trong việc "kích hoạt" vốn con người. Doanh nghiệp không chỉ là nơi sử dụng lao động mà còn là nơi tiếp tục đào tạo, nâng cao kỹ năng và đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới các ngành công nghệ cao và kinh tế số, năng lực của doanh nghiệp trong việc hấp thụ và phát triển nhân lực sẽ quyết định mức độ tận dụng lợi thế HCI+.

Ở góc độ rộng hơn, việc Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu HCI+ cũng mang lại một thông điệp quan trọng về mô hình phát triển.

Trong khi nhiều quốc gia dựa vào tài nguyên hoặc vốn đầu tư, Việt Nam đang dần chứng minh rằng đầu tư vào con người có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Đây là con đường khó, đòi hỏi thời gian dài và chính sách nhất quán, nhưng lại mang lại hiệu quả lâu dài và ít rủi ro hơn.

Tuy nhiên cũng cần nhìn nhận một cách thận trọng. HCI+ là một chỉ số tổng hợp, thứ hạng cao không đồng nghĩa với việc mọi vấn đề đã được giải quyết.

Những thách thức như chênh lệch vùng miền trong giáo dục, chất lượng đào tạo đại học, hay kỹ năng mềm của lực lượng lao động... vẫn tồn tại. Nếu không được xử lý kịp thời, những "điểm nghẽn" này có thể làm suy giảm lợi thế vốn con người trong tương lai.