Khó bỏ điều kiện kinh doanh với ô tô?

Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng việc giữ nguyên các thủ tục, điều kiện kinh doanh với ngành ô tô là cần thiết nhằm bảo vệ sản xuất trong nước cũng như quyền lợi của người tiêu dùng.

Mở hay siết vẫn phải kiểm soát chất lượng

Ông Vũ Tấn Công, cựu Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), cho rằng ô tô là phương tiện di chuyển trên đường, tham gia giao thông. Nếu có sự cố xảy ra sẽ gây nguy hiểm, an toàn tính mạng đến nhiều người. Do đó, việc kiểm soát quá trình sản xuất để đảm bảo ô tô đạt chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường là yêu cầu bắt buộc.

"Bởi để sản xuất ra một chiếc ô tô có chất lượng và đạt tiêu chuẩn, cần phải có những điều kiện bắt buộc. Ví dụ như để sản xuất một cái thân xe bền chắc, ngoài thiết kế, linh kiện còn phải có dây chuyền hàn thật chuẩn, hệ thống sơn tĩnh điện, cần phải có tiêu chuẩn cao khi đây là sản phẩm liên quan tới tính mạng con người", ông Công nói.

Tuy nhiên, chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc "mở" hay "siết", mà ở năng lực thiết lập luật chơi sau khi mở cửa. Theo ông Đồng, nếu bỏ điều kiện kinh doanh, Nhà nước vẫn phải dựng hàng rào kỹ thuật đủ mạnh về an toàn, khí thải, chất lượng linh kiện, pin, trách nhiệm sau bán hàng...

Điều này nhằm đảm bảo thị trường vừa cạnh tranh, nhưng không buông lỏng quản lý, càng không thể để xe kém chất lượng tràn vào hoặc người tiêu dùng bị bỏ rơi khi phát sinh lỗi. Việc bỏ điều kiện kinh doanh chỉ có thể mang lại lợi ích cho người tiêu dùng nếu đi kèm hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và hậu kiểm đủ mạnh.

Khi thị trường được mở hơn sẽ tạo ra sự cạnh tranh sàng lọc. Doanh nghiệp nào có sản phẩm tốt, giá hợp lý và dịch vụ sau bán hàng tốt sẽ được người tiêu dùng lựa chọn. Ngược lại, doanh nghiệp yếu kém sẽ tự bị đào thải. Trong khi đó, nếu duy trì quá nhiều điều kiện tiền kiểm, thị trường có thể thiếu sức ép cạnh tranh, giá xe khó giảm... Tuy nhiên, mở cửa không có nghĩa là "thả nổi".

"Điểm yếu hiện nay nằm ở năng lực kiểm định độc lập. Nếu Việt Nam không có hệ thống kiểm định đủ mạnh, việc bỏ điều kiện kinh doanh có thể tạo ra lỗ hổng. Nhưng nếu tiếp tục duy trì các điều kiện hành chính mà thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật hiện đại, thị trường cũng khó phát triển lành mạnh", ông Đồng nói.

Giảm thủ tục, khuyến khích cạnh tranh giảm giá

Nhiều chuyên gia cho rằng ô tô là ngành công nghiệp nền tảng, kéo theo hàng trăm ngành phụ trợ, tạo việc làm và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực nâng tỉ lệ nội địa hóa, nếu bỏ điều kiện kinh doanh, nhiều doanh nghiệp sẽ chọn nhập xe về bán thay vì đầu tư nhà máy, dây chuyền, công nghệ...

Theo ông Vũ Tấn Công, những quy định hiện nay đang khuyến khích nhất định cho ngành ô tô Việt Nam, giúp cho nhiều doanh nghiệp tham gia thị trường và đầu tư tốt hơn. Sự phát triển của ngành ô tô vẫn chưa được như kỳ vọng khi sản lượng vẫn khiêm tốn so với tiềm năng thị trường là do những rào cản liên quan tới thuế, trong đó thuế tiêu thụ đặc biệt khiến cho giá ô tô ở Việt Nam tăng cao.

"Tỉ lệ sở hữu ô tô ở Việt Nam là 63 xe/1.000 dân, riêng xe con khoảng 50 xe/1.000 dân. Đây là mức thấp hơn nhiều so với các nước trên thế giới, cũng hạn chế rất nhiều so với quy mô dân số và quy mô thu nhập", ông Công nói.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thị trường ô tô Việt Nam nhỏ hơn Thái Lan hay Indonesia, trong khi các hãng nước ngoài có lợi thế lớn về quy mô và chi phí. Nếu mở cửa thị trường hoàn toàn, nguy cơ thị trường chỉ còn hoạt động nhập khẩu, phân phối.

"Do đó, việc duy trì điều kiện kinh doanh ở mức hợp lý sẽ giúp Nhà nước định hướng phát triển ngành về quy mô và công nghệ, tránh tình trạng đầu tư manh mún hoặc chỉ làm các công đoạn lắp ráp đơn giản", một chuyên gia khuyến cáo.

Cũng theo vị chuyên gia này, việc cải cách môi trường đầu tư kinh doanh là phù hợp, giúp doanh nghiệp tham gia thị trường thuận lợi hơn. Ví dụ như cần cắt giảm các giấy phép xây dựng nhà máy, quy trình thủ tục làm dự án. Tuy nhiên, thủ tục không phải là yếu tố ảnh hưởng lớn tới giá thành sản xuất ô tô.

"Quan trọng là các chính sách đồng bộ cho phát triển của ngành, từ thu hút đầu tư, liên kết sản xuất và chính sách thuế để thúc đẩy gia tăng quy mô sản lượng trên thị trường, giúp sản phẩm ô tô không chỉ đạt yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn mà còn phải có giá cạnh tranh, hấp dẫn với người tiêu dùng", vị này khẳng định.