KHÔNG ĐỂ CÔNG NHÂN - LAO ĐỘNG PHẢI LO TOAN (*): Nâng chất việc làm, cơ hội thích ứng

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và cạnh tranh nhân lực ngày càng gay gắt, chăm lo đời sống, kỹ năng nghề nghiệp và cơ hội phát triển cho người lao động (NLĐ) chính là cách TP HCM tích lũy nội lực cho tăng trưởng bền vững.

Đầu tư vào "hạ tầng con người"

TP HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi tốc độ tăng trưởng không còn là thước đo duy nhất. Thành phố cần phát triển nhanh nhưng phải bền vững; hiện đại hóa mạnh mẽ nhưng vẫn giữ được bản sắc nghĩa tình; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh nhưng không để NLĐ đứng ngoài quá trình ấy.

Nhìn vào nhịp sống đô thị có thể thấy mọi giá trị kinh tế đều bắt đầu từ con người. Dây chuyền sản xuất vận hành nhờ công nhân (CN). Hoạt động logistics, thương mại điện tử, vận tải đô thị được duy trì nhờ lực lượng lao động dịch vụ. Các trung tâm công nghệ, tài chính, giáo dục, y tế phát triển nhờ đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và nhân viên có kỹ năng.

Phía sau một thành phố sôi động là những ca làm nối tiếp, những chuyến xe khuya và những gia đình CN bền bỉ bám trụ. Một đô thị muốn phát triển dài lâu không thể chỉ đầu tư vào hạ tầng bê-tông mà còn phải đầu tư vào "hạ tầng con người".

Người lao động tại TP HCM ngày càng được quan tâm về nhà ở, đào tạo kỹ năng và phúc lợi để yên tâm gắn bó với doanh nghiệp và thành phố. Ảnh: THANH NGA

Năm 2025, GRDP TP HCM tăng 7,53%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt gần 685.000 tỉ đồng; vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hơn 8,2 tỉ USD. Quý I/2026, GRDP tiếp tục tăng 8,27%, cho thấy sức phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế.

Nhưng đằng sau các chỉ số tích cực là yêu cầu cấp thiết về chất lượng nguồn nhân lực. Thành phố muốn duy trì đà tăng trưởng cao phải có lực lượng lao động khỏe hơn, giỏi hơn, thích ứng nhanh hơn với công nghệ mới. Nếu thiếu nhân lực đủ kỹ năng, tăng trưởng sẽ bị giới hạn; nếu đời sống NLĐ bấp bênh, năng suất khó bền vững.

Đối với TP HCM, vấn đề không chỉ là tạo thêm việc làm mà phải tạo việc làm chất lượng, có thu nhập đủ sống, môi trường an toàn và cơ hội nâng cao kỹ năng. Đây là nền tảng để thành phố nâng năng suất lao động xã hội và phát triển kinh tế số.

An sinh gắn với năng suất

Một thực tế cần nhìn nhận rõ là đời sống vật chất của NLĐ liên quan trực tiếp đến năng suất lao động. CN phải lo tiền trọ, học phí cho con, chi phí khám, chữa bệnh hay đi lại sẽ khó toàn tâm cho công việc. Họ phải làm thêm liên tục để trang trải sinh hoạt cũng khó có thời gian học kỹ năng mới.

Vì vậy, nhà ở, bữa ăn ca, y tế, giáo dục, giao thông công cộng, nhà trẻ hay thiết chế văn hóa cần được xem là một phần trong chiến lược nâng năng suất lao động. Khi NLĐ giảm bớt áp lực cuộc sống, họ sẽ có điều kiện làm việc hiệu quả hơn.

Từ ngày 1-1-2026, mức lương tối thiểu mới được áp dụng với vùng I là 5,31 triệu đồng/tháng. Nhưng lương tối thiểu chỉ là "mức sàn" bảo vệ thu nhập. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại TP HCM ngày càng cao, chăm lo thực chất phải đi xa hơn câu chuyện tiền lương.

Tiền lương cần gắn với năng suất; năng suất phải đi cùng đào tạo; đào tạo phải mở ra cơ hội thăng tiến; còn môi trường làm việc phải công bằng, an toàn. Khi chuỗi giá trị này được kết nối đồng bộ, NLĐ không chỉ được bảo vệ mà còn được phát triển lâu dài.

Thực tế cho thấy những doanh nghiệp (DN) chăm lo tốt đời sống CN thường giữ được lực lượng lao động ổn định và nâng cao sức cạnh tranh. Phúc lợi không làm giảm hiệu quả kinh doanh mà ngược lại còn giúp DN phát triển bền vững hơn.

TP HCM cần đầu tư mạnh hơn vào các dịch vụ thiết yếu cho NLĐ như nhà ở xã hội, trường học, nhà trẻ, y tế cơ sở và giao thông công cộng. Đây không chỉ là chính sách an sinh mà còn là nền tảng giữ chân nguồn nhân lực. Một căn nhà ở ổn định giúp CN yên tâm gắn bó. Trường học gần nơi ở giúp giảm áp lực cho gia đình lao động; hệ thống giao thông thuận tiện giúp tiết kiệm thời gian, sức lực và nâng chất lượng sống.

Khi những nhu cầu cơ bản được bảo đảm, NLĐ sẽ có điều kiện học tập, nâng kỹ năng và cống hiến lâu dài cho DN cũng như thành phố.

Công đoàn giữ vai trò đặc biệt

AI, dữ liệu lớn, tự động hóa và kinh tế số đang làm thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động. Nhiều nghề mới xuất hiện nhưng cũng có không ít công việc giản đơn bị thay thế. Điều NLĐ cần không chỉ là việc làm hiện tại mà còn là cơ hội thích ứng với tương lai.

TP HCM đã bắt đầu chuẩn bị cho quá trình này khi triển khai đề án ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong đào tạo nghề, hướng tới xây dựng các nền tảng học tập cá nhân hóa cho NLĐ. Trong thời đại công nghệ, học tập suốt đời không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu. NLĐ cần những chương trình đào tạo ngắn hạn, linh hoạt, phù hợp ca kíp và sát nhu cầu thị trường.

TP HCM vốn có truyền thống chăm lo NLĐ với nhiều chương trình thiết thực như chuyến xe về quê đón Tết, học bổng cho con CN, khám sức khỏe miễn phí hay các phiên chợ nghĩa tình... Song, trước yêu cầu mới, thành phố cần tiến thêm một bước là xây dựng hệ sinh thái phát triển con người.

Hệ sinh thái đó phải bao gồm thu nhập đủ sống, quan hệ lao động hài hòa, điều kiện sống ổn định, cơ hội học nghề và an sinh bao trùm cho cả lao động ngoại tỉnh, lao động nữ hay lao động phi chính thức. Trong hệ sinh thái ấy, tổ chức Công đoàn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Công đoàn không chỉ chăm lo khi NLĐ gặp khó khăn mà còn phải là cầu nối đối thoại, hỗ trợ học nghề, tư vấn pháp lý và chăm sóc đời sống tinh thần.

DN cũng cần thay đổi tư duy. Đào tạo NLĐ không phải là chi phí mất đi mà là khoản đầu tư cho năng suất và khả năng cạnh tranh lâu dài. Một DN có đội ngũ lao động khỏe mạnh, lành nghề và gắn bó sẽ bền vững hơn DN chỉ dựa vào chi phí thấp.

TP HCM đang hướng tới mô hình đô thị hiện đại, xanh và thông minh. Nhưng mọi tầm nhìn lớn sẽ khó thành hiện thực nếu thiếu nền tảng xã hội vững chắc. Thành phố không thể trở thành trung tâm tài chính quốc tế nếu thiếu nguồn nhân lực có kỹ năng, kỷ luật và khả năng thích ứng công nghệ. 

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 22-5