Làm 3 đường ống dẫn nước ngọt băng qua kênh Chợ Gạo cấp cho vùng Ngọt hóa Gò Công

Vùng ngọt hóa bị nước mặn bao bọc

Ngày 7-5, ông Ngô Chí Cường - Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp - cùng lãnh đạo UBND tỉnh và lãnh đạo các sở, ngành đã có chuyến khảo sát thực tế dự án ngọt hóa Gò Công để tìm phương án cung cấp nước ngọt cho vùng đất này.

Trước áp lực hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng khốc liệt, tỉnh Đồng Tháp đang tính toán triển khai dự án chuyển nước ngọt qua kênh Chợ Gạo để "giải khát" cho toàn vùng ngọt hóa Gò Công - khu vực có gần nửa triệu dân và giữ vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp, công nghiệp và đô thị ven biển phía đông tỉnh.

Theo tờ trình của Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh Đồng Tháp gửi Thường trực Tỉnh ủy, vùng ngọt hóa Gò Công có diện tích tự nhiên khoảng 54.400 hecta, dân số khoảng 500.000 người, được bao bọc bởi sông Cửa Tiểu, sông Vàm Cỏ và kênh Chợ Gạo.

Sau hơn 50 năm đầu tư, nơi đây đã hình thành hệ thống thủy lợi liên hoàn gồm đê biển, đê sông, cống điều tiết và mạng lưới kênh dẫn khép kín, giúp kiểm soát mặn và phục vụ sản xuất cho khoảng 44.000 hecta đất nông nghiệp.

Nguồn nước ngọt hiện nay của vùng Gò Công chủ yếu lấy qua cống Xuân Hòa rồi phân phối vào các tuyến kênh chính. Nhưng hiệu quả vận hành của cống này phụ thuộc lớn vào độ mặn trên sông Tiền.

Trong bối cảnh xâm nhập mặn có xu hướng lấn sâu 60-70km, nước mặn có thể bao quanh toàn vùng trong thời gian dài, khiến nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất ngày càng nghiêm trọng.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy mức độ thiệt hại ngày càng lớn. Mùa khô 2015 - 2016, hạn mặn làm thiệt hại 3.775 hecta lúa đông xuân, 124 hecta rau màu và gần 18.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt.

Đến mùa khô 2019 - 2020, con số thiệt hại tăng lên 8.568 hecta lúa, 4.459 hecta cây ăn trái và khoảng 92.000 hộ dân gặp khó khăn về nước sinh hoạt. Ngay cả mùa khô 2023 - 2024, dù được đánh giá chỉ ở mức trung bình nhiều năm, vẫn có hơn 17.650 hộ dân thiếu nước ngọt.

Trong khi đó, nhu cầu nước của khu vực ngày càng tăng mạnh. Theo quy hoạch đến năm 2030, tầm nhìn năm 2050, vùng phía đông tỉnh không chỉ phục vụ nông nghiệp mà còn phải cung cấp nước cho 9 khu, cụm công nghiệp cùng các đô thị, dịch vụ và du lịch ven biển, với nhu cầu khoảng 300.000 mét khối mỗi ngày đêm.

Tuy nhiên tổng công suất cấp nước mới đạt khoảng 100.000 mét khối, tức chỉ đáp ứng khoảng một phần ba nhu cầu.

Đưa nước ngọt băng ngầm qua kênh Chợ Gạo

Ngoài các giải pháp tận dụng sẵn cơ sở hạ tầng như nâng cấp trạm bơm hiện hữu; đưa trạm bơm ra sát sông Cửa Tiểu để chủ động gạn nước ngọt, xây trạm bơm rút chuyển nước trong nội đồng… thì phương án dẫn nước ngọt từ thượng nguồn sông Tiền về vung ngọt hóa được đánh giá là mang tính căn cơ hơn.

Theo phương án này, nước ngọt sẽ được dẫn từ thượng nguồn sông Tiền thông qua hệ thống Bảo Định và các tuyến kênh trục để cấp cho vùng Gò Công.

Tỉnh đưa ra hai phương án kỹ thuật.

Phương án một là tận dụng hệ thống kênh hiện hữu, kết hợp nạo vét khoảng 40km tuyến dẫn nước cùng cụm xi phông (siphon) vượt kênh Chợ Gạo có đường kính khoảng 2.500 - 3.000 mm và trạm bơm tăng áp, với tổng vốn dự kiến khoảng 2.600 tỉ đồng.

Phương án hai bổ sung thêm tuyến kênh mới dọc tỉnh lộ 877C, tổng vốn khoảng 3.400 tỉ đồng.

Tại buổi khảo sát và làm việc của lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh Đồng Tháp và các sở ngành, các cơ quan chuyên môn cùng đưa ra nhận định phương án chuyển nước qua hệ thống kênh hiện hữu là khả thi và bền vững hơn trong dài hạn.

Đồng thời, địa phương kiến nghị bổ sung dự án vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 và thành lập tổ chuyên gia để tiếp tục khảo sát, đánh giá tác động trước khi triển khai.