1 day ago
3
Bữa trưa của gia đình bà Dolezal đã không còn xuất hiện các thiết bị điện tử - Ảnh: PBS
Trẻ em trở lại với sân chơi
Kể từ cuối năm 2025, Úc đã thành quốc gia đi đầu thế giới khi cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội và yêu cầu các nền tảng này thắt chặt kiểm duyệt độ tuổi. Lệnh cấm giúp cho những phụ huynh như bà Dolezal có thêm "lý do pháp lý" để từ chối đòi hỏi của con cái.
"Là phụ huynh có con sắp vào trung học mà chưa dùng mạng xã hội, điều này giúp tôi dễ dàng nói "không" vì đó là luật", bà chia sẻ với PBS.
Những vụ tự tử vì bắt nạt trên mạng đã khiến bà mẹ hai con lo lắng. Bà nhấn mạnh việc phải bảo vệ trẻ em khỏi những nguy hiểm như vậy và cho rằng việc người lớn có thể làm là tước đi công cụ, "khẩu súng đã nạp đạn" có thể khiến các em bị tổn thương.
Nỗ lực của Úc trong việc "cách ly" trẻ dưới 16 tuổi khỏi mạng xã hội bước đầu đã ghi nhận những kết quả tích cực sau gần 6 tháng triển khai.
Amy (14 tuổi) nói với BBC rằng một tháng sau khi lệnh cấm có hiệu lực, em đã bắt đầu thấy bớt phụ thuộc điện thoại và thói quen hằng ngày dần thay đổi.
Ban đầu em vẫn vô thức mở Snapchat mỗi sáng, nhưng vài ngày sau đó em thấy mình không còn áp lực phải "giữ chuỗi" (streak) với bạn bè - tính năng yêu cầu hai người phải gửi ảnh/video cho nhau liên tục hằng ngày để duy trì chuỗi liên lạc trên nền tảng này.
"Trước đây em thường gọi cho bạn bè trên Snapchat sau giờ học, nhưng vì không còn dùng được nữa nên em đi chạy bộ", Amy nói thêm giờ em chỉ dùng điện thoại khi thực sự cần.
Ông Greg Attwells - một người vận động cho luật cấm ở Úc - nói với Đài ABC rằng ông nhận được phản hồi tích cực từ một số gia đình. Nhiều trẻ em đã trở lại hoạt động ngoài trời, thay vì cắm mặt vào điện thoại và mạng xã hội.
"Có phụ huynh nói rằng họ đi làm về và thấy lũ trẻ chơi cricket ngoài sân hàng giờ đồng hồ, điện thoại thì để trong nhà không đụng tới", ông kể với PBS.
Theo Australian Financial Review, nhóm bảy chuyên gia từ Viện Kinh tế Becker Friedman thuộc Đại học Chicago đã tiến hành nhiều đợt khảo sát với 750 thanh thiếu niên Úc trong tháng 3 và tháng 4.
Trong đó, các thanh thiếu niên 14 - 15 tuổi tuân thủ lệnh cấm và không dùng mạng xã hội cho biết họ có mức độ hạnh phúc cao hơn một chút và dành nhiều thời gian chất lượng hơn với gia đình và bạn bè, ít bị áp lực phải kiểm tra điện thoại hơn, đồng thời có thêm thời gian cho sở thích và việc học.
Theo ABC, một báo cáo của Ủy ban An toàn trực tuyến (eSafety) - cơ quan độc lập của Chính phủ Úc, có vai trò giám sát việc triển khai luật - cho thấy tỉ lệ trẻ từ 8 đến 15 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội đã giảm từ 49,7% xuống 31,3% sau khi luật có hiệu lực.
Số liệu của Chính phủ Úc cho thấy hơn 5 triệu tài khoản thuộc về người dùng dưới tuổi trên 10 nền tảng đã bị xóa kể từ khi luật có hiệu lực vào tháng 12-2025. Các nền tảng đưa ra loạt công cụ xác minh độ tuổi người dùng như tự khai báo, quét sinh trắc học, xác minh thẻ tín dụng, kiểm tra giấy tờ tùy thân hay sử dụng bên cung cấp danh tính thứ ba để xác nhận.
Công nghệ trí tuệ nhân tạo đã được sử dụng để phân tích các đặc điểm khuôn mặt nhằm ước tính độ tuổi.
Trẻ trở lại hoạt động ngoài trời sau lệnh cấm mạng xã hội có hiệu lực ở Úc - Ảnh: HERALD SUN
Và cũng đủ chiêu lách luật
Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy nhiều người trẻ nhanh chóng tìm cách lách luật, trong khi các nền tảng bị cáo buộc chưa tuân thủ đầy đủ lệnh cấm.
Các tài liệu của Chính phủ Úc mà AFP tiếp cận được vào tháng 4 cho thấy một tháng sau khi lệnh cấm có hiệu lực, Instagram và TikTok vẫn thống trị lượt tải trên các kho ứng dụng.
Thông tin nội bộ của Ủy ban eSafety cho thấy người dùng không rời bỏ đáng kể các nền tảng này và có thử chuyển sang một số ứng dụng khác trước khi quay lại các nền tảng quen thuộc. Tuy nhiên, cơ quan này lưu ý đây chỉ là dữ liệu ở thời gian đầu triển khai.
Nghiên cứu của nhóm chuyên gia Viện Kinh tế Becker Friedman cho thấy sau 5 tháng, phần lớn thanh thiếu niên vẫn sử dụng ít nhất một nền tảng mạng xã hội trong diện bị cấm, chỉ khoảng 27% em từ 14 - 15 tuổi thực sự ngừng dùng. Nhiều em thừa nhận vẫn dùng vì bạn bè vẫn ở trên mạng xã hội và nỗi sợ bị bỏ lỡ. Tuy nhiên, Chính phủ Úc cho rằng nghiên cứu có quy mô mẫu khá nhỏ và chưa phân biệt trường hợp dùng YouTube mà không cần tài khoản.
Mạng xã hội không vô can trước thực trạng này. Một báo cáo vào tháng 3 của Ủy ban eSafety cáo buộc các nền tảng khuyến khích trẻ thử xác minh độ tuổi, cho phép thử nhiều lần để lách hệ thống, chưa có cơ chế báo cáo hiệu quả cho phụ huynh và chưa làm đủ để ngăn trẻ em tạo hoặc duy trì tài khoản.
Cơ quan này cảnh báo Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok and YouTube đang đối diện nguy cơ bị điều tra ở Úc vì khả năng không tuân thủ lệnh cấm. Dự kiến quyết định liên quan đến các cuộc điều tra sẽ được đưa ra khoảng giữa năm.
Bên cạnh đó, vẫn còn một số lo ngại khi lệnh cấm mạng xã hội có thể khiến những trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo, bị cô lập hoặc ở vùng hẻo lánh mất đi công cụ để kết nối bạn bè và thế giới.
Về phần phụ huynh, họ cho rằng cha mẹ vẫn phải gánh vác trách nhiệm thực thi và gặp khó do không có hỗ trợ từ cơ quan quản lý. Bà Felicity Williams tỏ ra bất lực khi cô con gái 14 tuổi vẫn tải được Snapchat, rất có thể bằng cách nhấn "cho phép" trong lúc gọi FaceTime với ông bà. Dù đã xóa, chặn truy cập và báo cáo lên Snapchat, nền tảng này chỉ phản hồi rằng sẽ điều tra nhưng không thể thông báo kết quả cho bà "để bảo vệ quyền riêng tư của chủ tài khoản".
Sau đó, cô bé lại tiếp tục tải lại Snapchat qua iCloud, buộc bà Williams phải liên hệ Apple để yêu cầu gỡ ứng dụng. Bà cũng thất vọng khi trên App Store, Snapchat vẫn được xếp hạng phù hợp cho người từ 13 tuổi trở lên.
Các thanh thiếu niên cũng nhanh chóng "truyền tai" nhau những cách khác để lách luật. Asher Patrikios (13 tuổi) cho thấy em chỉ cần... nhăn mặt để trông già hơn là đã có thể vượt qua hệ thống xác minh tuổi và truy cập Snapchat.
Một số em khác sử dụng giấy tờ giả hoặc VPN để che giấu vị trí truy cập thực tế, kéo theo rủi ro về quyền riêng tư, bảo mật và nguy cơ bị đánh cắp dữ liệu cá nhân.
Lệnh cấm hiện nay không bao phủ toàn bộ không gian mạng. Kẽ hở này đã khiến nhiều trẻ chuyển sang các nền tảng nhỏ hơn, ít được quản lý và thiếu cơ chế bảo vệ người dùng, lọc nội dung độc hại. Không ít thanh thiếu niên đã chuyển sang sử dụng WhatsApp - ứng dụng nhắn tin thường ít bị phụ huynh giám sát hơn.
Cần đánh giá qua nhiều thế hệ
Các nghiên cứu ban đầu về hiệu quả của lệnh cấm ở Úc đang được cả thế giới chú ý theo dõi, trong bối cảnh hơn 10 quốc gia khác đang cân nhắc áp dụng biện pháp tương tự.
Nhà nghiên cứu Michael Noetel từ Đại học Queensland lưu ý còn quá sớm để hiểu đầy đủ tác động của lệnh cấm này, khi một trong những mục tiêu nó đặt ra là cải thiện sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên.
"Tác động sẽ không hoàn hảo. Chúng ta sẽ không thể loại bỏ ngay lập tức tất cả vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ. Có thể mất hơn một năm để biết liệu việc này có mang lại lợi ích như mong đợi hay không", ông nói với PBS.
Vào tháng 2, Ủy ban eSafety cho biết đã đặt hàng một nghiên cứu đánh giá kéo dài hai năm với 4.000 trẻ em và thanh thiếu niên từ 10 - 16 tuổi cùng gia đình về luật này, hợp tác với phòng thí nghiệm mạng xã hội của Đại học Stanford và các chuyên gia khác. Người phát ngôn của Ủy viên eSafety Julie Inman-Grant lưu ý tác động của luật này không thể chỉ đo bằng vài tuần, vài tháng mà phải bằng nhiều thế hệ.
Trong một tuyên bố vào tháng 3, Ủy viên Julie Inman-Grant tuyên bố cơ quan này đã tiến hành theo dõi sát sao các nền tảng và sẽ hành động nếu họ không tuân thủ. Bà cho biết giới hạn độ tuổi chỉ là một phần trong hệ thống bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, cùng với các quy định về kiểm soát nội dung và tài liệu cần thiết nhằm giúp trẻ nâng cao kỹ năng số và khả năng phản biện.
_________________________________________________________________
Kỳ tới: Châu Âu tuyên chiến với thuật toán chết người của Big Tech
