Lên phương án tìm kiếm hài cốt 11 liệt sĩ trong hang Co Phương

Thanh Hóa11 liệt sĩ là dân công hỏa tuyến hy sinh trong đợt không kích của không quân Pháp, nhưng sau hơn 70 năm vẫn nằm lại trong hang núi.

Phó chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Đầu Thanh Tùng yêu cầu Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh chủ trì phối hợp với các sở ngành liên quan, thân nhân liệt sĩ và nhà khoa học khẩn trương nghiên cứu, xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính 11 hài cốt liệt sĩ tại di tích lịch sử hang Co Phương, ở xã Phú Lệ.

Phương án chi tiết cần căn cứ trên điều kiện thực tế, phương pháp và lộ trình thực hiện phải được báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh trước ngày 15/9.

Cửa hang Co Phương bị nhiều tảng đá lớn chắn ngang. Ảnh: Lê Hoàng

Hang Co Phương, còn gọi là Co Phường, nằm dưới chân núi Pố Há, thuộc xã Phú Lệ, tỉnh Thanh Hóa. Trong kháng chiến chống Pháp, nơi đây là kho, trạm quân lương, chỗ trú ẩn và điểm trung chuyển lương thực, vật tư từ hậu phương lên chiến trường Tây Bắc.

Để ngăn tuyến tiếp tế chiến lược này, quân Pháp nhiều lần tổ chức đánh phá khốc liệt. Chiều 2/4/1953, 13 dân công hỏa tuyến đang trú ẩn trong hang Co Phương thì máy bay Pháp xuất hiện và ném bom. Một số người kịp chạy ra ngoài, nhưng 11 dân công không thể thoát được. Khi máy bay rời đi, đồng đội tổ chức điểm danh và xác định 11 người đã hy sinh, gồm 8 nữ và 3 nam.

Các liệt sĩ đều còn rất trẻ, người lớn nhất 34 tuổi, người nhỏ nhất mới 18. Trong số họ có hai phụ nữ đang mang thai.

Những dân công này đều quê ở huyện Thiệu Hóa cũ, tham gia vận chuyển lương thực, vật tư và làm đường, sửa cầu phục vụ bộ đội hành quân lên chiến trường Thượng Lào, Điện Biên Phủ. Sau trận bom, thi thể 11 người được cho là còn nằm lại trong hang sâu.

Nhiều thập kỷ qua, chính quyền, thân nhân liệt sĩ và người dân địa phương vẫn duy trì việc thăm viếng, dâng hương tại hang Co Phương vào ngày giỗ chung 2/4, các dịp lễ, Tết.

Việc tìm kiếm, quy tập hài cốt từng nhiều lần được đặt ra. Tuy nhiên, hang Co Phương nằm trong địa hình núi đá hiểm trở, cửa hang và khu vực bên trong có nhiều khối đá lớn án ngữ. Sau 73 năm, việc xác định chính xác vị trí hài cốt cũng như phương án tiếp cận đặt ra nhiều vấn đề về kỹ thuật và an toàn.

Co Phương được công nhận Di tích lịch sử quốc gia năm 2019. Ảnh: Lê Hoàng

Phương án sử dụng lực lượng công binh, nổ mìn phá đá để mở đường vào hang từng được tính đến nhưng có nguy cơ làm thay đổi hiện trạng, ảnh hưởng đến quá trình tìm kiếm và xác định danh tính. Vì vậy, thân nhân các liệt sĩ và chính quyền địa phương trước đây thống nhất giữ nguyên hiện trạng hang cho đến nay.

Song song với việc tìm kiếm hài cốt, tỉnh giao ngành văn hóa rà soát quy hoạch, nhu cầu tu bổ, bảo quản và phục hồi di tích; hướng dẫn sưu tầm, số hóa tư liệu, hình ảnh, hiện vật liên quan.

Tỉnh định hướng tổ chức các hoạt động về nguồn, giáo dục lịch sử, dâng hương và tăng cường tuyên truyền, quảng bá giá trị của hang Co Phương.

Lê Hoàng