Lo trẻ em thiếu không gian văn hóa, đại biểu đề nghị có cơ chế đặt hàng ngân sách

Sáng 22-4, Quốc hội thảo luận về dự thảo nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. 

Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải chỉ ra ba điểm nghẽn lớn đang cản trở phát triển văn hóa Việt Nam. Đó là tỉ lệ chi ngân sách cho chuyển đổi số và hạ tầng công nghệ ngành văn hóa vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu.

Nhiều thách thức cho phát triển văn hóa

Tình trạng thiếu hụt nhân lực số, đặc biệt là thiếu nhân lực có chiều sâu về AI, dữ liệu, điện toán đám mây và an ninh mạng. Cơ chế tiền lương, đãi ngộ, tuyển dụng của khu vực công chưa đủ sức cạnh tranh với khu vực tư nhân.

Cùng đó, nguồn lực đầu tư từ ngân sách cho phát triển văn hóa nói chung vẫn còn có hạn. Vì thế, đại biểu cho rằng dự thảo quy định hằng năm mức chi tối thiểu là 2% tổng chi ngân sách là chưa đủ. 

Do đó cần điều chỉnh cơ cấu và mức chi bao nhiêu cho thiết chế cơ sở, bao nhiêu cho bảo tồn di sản, bao nhiêu cho chuyển đổi số, bao nhiêu cho an ninh văn hóa số, bao nhiêu cho đào tạo nhân lực số.

Trong khi đó, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết hiện nay cấp tỉnh đang sắp xếp theo hướng tối đa không quá bảy đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công. Tại TP.HCM hiện đã thành lập 168 trung tâm cung ứng dịch vụ công tương ứng 168 xã - phường - đặc khu. 

Tuy nhiên, bà Thúy cho hay nhiều đơn vị chưa đi vào hoạt động do chưa được bố trí cơ sở vật chất cũng như nhân sự chưa đảm bảo. Cùng đó, cơ chế tài chính hiện cũng chỉ đáp ứng việc trả lương, không có nguồn thu để tái đầu tư. Việc xã hội hóa gặp khó khăn do thiếu khung pháp lý và địa vị pháp lý của các trung tâm cấp xã chưa rõ ràng.

Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho hay các thiết chế văn hóa trước đây đã được sắp xếp lại, không còn chức năng nhiệm vụ theo nhóm đối tượng. Đặc biệt thiết chế nhà thiếu nhi cấp huyện, nơi được xem là cái nôi nuôi dưỡng, phát hiện, đào tạo nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật cho thiếu nhi cũng không còn chức năng hoạt động. 

Với không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng thu hẹp, bà Thúy đề nghị đưa vào nghị quyết việc thành lập đơn vị đa chức năng, thay thế toàn bộ các thiết chế đã giải thể, không tính vào định mức số lượng đơn vị sự nghiệp. 

Lo trẻ em lạm dụng Internet do thiếu thiết chế sinh hoạt văn hóa

Cùng quan điểm, đại biểu đoàn TP.HCM Nguyễn Phạm Duy Trang - Bí thư Trung ương Đoàn - dẫn chứng khảo sát công bố tháng 11-2025 do Bộ Công an phối hợp với Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam thực hiện trên gần 2.800 trẻ em tại 16 tỉnh, thành phố, có tới 50% trẻ sử dụng Internet từ 1-3 giờ mỗi ngày, 18,8% từ 4-6 giờ, thậm chí có trường hợp trên 10 giờ. 

Thực tế tại nhiều địa phương, thiết chế, không gian sinh hoạt văn hóa dành cho thiếu nhi còn thiếu hoặc hoạt động chưa hiệu quả. Điều này khiến một bộ phận các em tiếp cận nhanh với các trào lưu bên ngoài nhưng thiếu điều kiện tiếp cận, nuôi dưỡng các giá trị văn hóa truyền thống.

Đặc biệt sau quá trình sắp xếp đã giảm đáng kể số lượng các thiết chế văn hóa dành cho thiếu nhi. Trong khi đó việc hình thành nhân cách, thói quen và năng lực cảm thụ văn hóa cần được nuôi dưỡng từ sớm, gắn môi trường sống hằng ngày. 

Vì vậy, bà Duy Trang đề nghị cần xác lập rõ thiết chế văn hóa thiếu nhi là một cấu phần trong hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở. Nghị quyết cần định hướng mỗi xã có ít nhất một không gian sinh hoạt, trải nghiệm, sáng tạo văn hóa cho thiếu nhi theo hướng linh hoạt, tận dụng các thiết chế hiện có, quy mô gọn, đa chức năng, phù hợp thực tiễn. 

"Ưu tiên không gian đọc sách, trải nghiệm kỹ năng, bồi dưỡng tài năng sáng tạo, nghệ thuật. Có cơ chế đủ mạnh để phát triển sản phẩm văn hóa cho thiếu nhi, gắn với hoàn thiện cơ chế đặt hàng ngân sách để có tỉ lệ phù hợp cho phim, sách, bài hát, chương trình nghệ thuật, sản phẩm truyền thông số phục vụ thiếu nhi" - bà Duy Trang nói.