Loài chim quý nhất thế giới hồi hương sau hơn 100 năm

20 gà lôi lam mào trắng đầu tiên được đưa từ Đức về Việt Nam, mở ra hy vọng phục hồi loài chim đặc hữu quý hiếm từng biến mất khỏi tự nhiên sau nhiều thập kỷ.

Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt (Viet Nature) ngày 14/5 cho biết việc hồi hương là bước khởi đầu cho chương trình phục hồi loài chim đặc hữu của miền Trung. Sau khi trở về, 20 gà lôi lam mào trắng sẽ trải qua các thủ tục pháp lý như cấp phép CITES về nhập khẩu động vật hoang dã, kiểm dịch động vật trước khi được đưa tới các cơ sở đủ điều kiện nuôi bảo tồn.

Giai đoạn đầu, chương trình tập trung giúp đàn gà thích nghi với điều kiện khí hậu nhiệt đới sau nhiều thế hệ sống trong môi trường nuôi nhốt tại châu Âu.

Các chuyên gia trong và ngoài nước sẽ theo dõi sức khỏe, khả năng thích nghi của từng cá thể để chuẩn bị cho giai đoạn nhân giống. Theo kế hoạch, thế hệ sinh ra tại Việt Nam sẽ tiếp tục được huấn luyện trong môi trường bán hoang dã nhằm phục hồi các tập tính tự nhiên như tự kiếm ăn, nhận biết thiên địch và tránh kẻ săn mồi trước khi tái thả.

Lộ trình cuối cùng của dự án là đưa gà lôi lam mào trắng trở lại tự nhiên và gắn chip theo dõi để giám sát sự phát triển của quần thể. Quá trình này dự kiến được triển khai trong khoảng 2-3 năm tới.

Gà lôi lam mào trắng về Việt Nam. Ảnh: Viet Nature

Tại Khu Dự trữ thiên nhiên Phong Điền (TP Huế), công tác chuẩn bị sinh cảnh tái thả đã được triển khai hai năm qua với sự phối hợp của Viet Nature. Các hoạt động gồm khảo sát sinh cảnh, thành lập đội tuần tra rừng, tháo gỡ bẫy thú thường xuyên nhằm giảm áp lực săn bắt trong khu vực dự kiến tái thả.

Lực lượng bảo tồn cũng đặt bẫy ảnh để ghi nhận sự xuất hiện của các loài chim thuộc họ gà và theo dõi những loài săn mồi có thể ảnh hưởng tới gà lôi lam mào trắng khi trở lại tự nhiên.

Theo Viet Nature, các khu bán hoang dã mô phỏng môi trường tự nhiên cũng đang được xây dựng để phục vụ giai đoạn huấn luyện trước tái thả. Đây được xem là bước quan trọng nhằm giúp loài chim đặc hữu từng bước phục hồi khả năng sinh tồn sau nhiều thế hệ nuôi nhốt.

Gà lôi lam mào trắng (Lophura edwardsi) là loài chim đặc hữu của miền Trung Việt Nam, từng phân bố tại các khu rừng đất thấp từ Hà Tĩnh đến Huế. Loài được mô tả khoa học lần đầu vào cuối thế kỷ 19 và được xem là một trong những loài chim quý hiếm nhất thế giới.

Gà lôi lam mào trắng. Ảnh: Zoo Berlin

Những năm 1920, nhà điểu học người Pháp Jean Delacour thu được nhiều cá thể tại miền Trung Việt Nam và đưa một phần sang Pháp để gây nuôi bảo tồn. Đây được xem là nguồn gốc của quần thể nuôi nhốt trên toàn cầu hiện nay.

Sau nhiều thập kỷ chiến tranh, mất rừng và săn bắt, gà lôi lam mào trắng gần như biến mất khỏi tự nhiên. Ghi nhận cuối cùng về loài trong tự nhiên được xác nhận vào năm 2000 tại Quảng Trị. Từ đó đến nay, dù nhiều đợt khảo sát được triển khai tại các khu rừng miền Trung, chưa có thêm bằng chứng chắc chắn cho thấy loài vẫn còn tồn tại ngoài tự nhiên.

Hiện quần thể nuôi nhốt trên thế giới còn hơn 1.000 cá thể tại các cơ sở bảo tồn ở châu Âu, Nhật Bản và Mỹ. Việc hồi hương 20 gà lôi lam mào trắng lần này được kỳ vọng mở ra cơ hội để loài chim đặc hữu của Việt Nam từng bước trở lại tự nhiên sau hơn hai thập kỷ vắng bóng.

Gia Chính