Lời 'gan ruột' của bác sĩ nhiễm HIV từ năm thứ 5 đại học y

Bác sĩ Nguyễn Tấn Thủ công khai mình là người sống chung với HIV và không xây dựng câu chuyện lây nhiễm do tai nạn nghề nghiệp để tìm kiếm sự thương cảm. Anh nhìn nhận việc nhiễm bệnh là sai sót của tuổi trẻ và lựa chọn đối diện.

Lối rẽ về nghề từ khi là người có H

Ở thời điểm đang là sinh viên năm thứ 5 của Đại học Y Dược TPHCM, chàng trai Nguyễn Tấn Thủ (sinh năm 1986) đi thực tập tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM thì phát hiện nhiễm HIV sau một lần xét nghiệm máu. Nhìn kết quả dương tính, anh cảm thấy trống rỗng. Là sinh viên y khoa, anh hiểu rõ căn bệnh này nên không hoảng loạn nhưng mọi thứ như rơi vào khoảng không vô định.

Ngay khi cầm tờ kết quả xét nghiệm trên tay, bạn bè và các đồng nghiệp khuyên anh: “Lên gặp thầy đi”. Cầm tờ giấy xét nghiệm, chàng sinh viên tìm gặp giảng viên của mình. Người thầy hỏi: “Kết quả có đúng là của em không?”. Khi nhận được cái gật đầu cùng nỗi lo lắng của học trò: “Em vẫn có thể làm bác sĩ chứ?”, thầy giáo nhẹ nhàng động viên: “Không có gì là không thể. Em vẫn học và vẫn làm bác sĩ được”.

Bác sĩ Thủ khi ấy chưa nói với gia đình nhưng sau đó đã tâm sự với chị gái. Có người thân đồng hành khiến anh yên tâm hơn. Đến cuối năm 2008, anh được điều trị thuốc ARV và bị dị ứng nặng, phải cấp cứu tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định. Từ đó, cả gia đình đều biết chuyện. Thay vì xa lánh, cả nhà càng quan tâm và chăm sóc anh nhiều hơn. Anh ví mình như “đứa con ốm yếu nên được thương yêu hơn”.

Bác sĩ Nguyễn Tấn Thủ. Ảnh: BSCC.

Thời điểm đó, HIV vẫn là nỗi ám ảnh lớn trong xã hội. Ngoài ra, những năm cuối thập niên 2000, việc điều trị ARV tại Việt Nam chưa phổ biến như hiện nay. Phần lớn bệnh nhân chỉ được điều trị khi đã chuyển sang giai đoạn AIDS, hệ miễn dịch suy kiệt nghiêm trọng. Trong ký ức của bác sĩ Thủ, khoa điều trị HIV khi ấy luôn phủ một màu xám của sự tuyệt vọng.

“Tôi đi đâu cũng thấy bệnh nhân ốm yếu. Có những người còn rất trẻ nhưng gần như không còn sức sống. Tôi chọn cách đối diện”, anh nói. 

Sau khi phát hiện nhiễm HIV, điều khiến anh lo lắng không chỉ là sức khỏe mà còn là việc học.

“Tôi vẫn đi trực, khám bệnh, làm hồ sơ như bình thường nhưng những công việc có nguy cơ tiếp xúc với máu đều được bạn bè hỗ trợ. Tụi nó trực thay và ký chỉ tiêu giúp. Thời điểm đó, câu tôi nghe nhiều nhất là: Thương mày quá”, bác sĩ Thủ nhớ lại.

Sự đón nhận ấy trở thành nền tảng tinh thần giúp anh đủ vững vàng để đi tiếp gần hai thập kỷ sau này.

Ra trường, bác sĩ Thủ chọn dự phòng vốn là một ngành khi đó gần như không có hào quang. Anh gác lại ước mơ theo ngành sản khoa đã ấp ủ từ lâu.

Sau nhiều năm, anh nhận ra công việc cho mình cơ hội làm điều quan trọng nhất: Giúp người khác chống lại bệnh tật. Nỗi tiếc nuối với ngành sản khoa sau này được anh gửi gắm vào những lớp giáo dục giới tính và tư vấn sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên, được chạm vào nó ở góc độ dự phòng.

'Lây từ đâu?'

Điều khiến bác sĩ Thủ day dứt suốt nhiều năm là cách xã hội nhìn nhận người nhiễm HIV. Anh kể, khi bài báo đầu tiên viết về mình được đăng tải, nhiều người không quan tâm đến hành trình điều trị hay cuộc sống hiện tại, mà chỉ chăm chăm hỏi: “Lây từ đâu?”, “Hay chắc ăn chơi?”, “Chắc sống buông thả?”.

Theo anh, những câu hỏi ấy phản ánh một dạng kỳ thị phổ biến: Quy kết đạo đức cho người mắc bệnh.

Bác sĩ Thủ cho rằng nhiều người vẫn tò mò và cho rằng ăn chơi, sống 'lỗi' mới nhiễm HIV. Ảnh: BSCC.

Về sau, chính anh chủ động công khai nguyên nhân lây nhiễm của mình: "Tôi nhiễm HIV khi còn trẻ, có quan hệ tình dục không an toàn. Tôi không muốn dựng lên một câu chuyện ‘đẹp’ hơn để được thương hại. Tôi cũng không muốn nói mình bị tai nạn nghề nghiệp nếu điều đó không đúng”.

Nhưng điều anh luôn muốn nhấn mạnh là: Không ai đáng bị bệnh cả. HIV là một bệnh lý cần được điều trị, không phải một bản án đạo đức. Xã hội nên tập trung chống lại virus, thay vì chống lại người bệnh.

Anh cho rằng trong nhiều năm qua, xã hội vô thức chia người nhiễm HIV thành hai nhóm: “Đáng thương” và “đáng trách”. Nhưng dưới góc nhìn y học, tất cả đều là bệnh nhân như nhau.

Khi công khai mình là người nhiễm HIV, bác sĩ Thủ chọn cách đối diện bằng sự bình thản và bao dung, thay vì phản ứng gay gắt trước định kiến.

Virus HIV giờ đã khác

Năm 2009, tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, bệnh nhân HIV nằm kín các phòng điều trị và cả hành lang. Những chiếc giường xếp sát nhau, nhiều người chỉ còn da bọc xương, kiệt sức. Có người vừa trò chuyện với anh vài câu, quay đi đã không còn nữa.

Nhưng sau gần 20 năm, việc điều trị HIV đã thay đổi hoàn toàn. Điều khiến bác sĩ Thủ hạnh phúc nhất không phải là việc bản thân khỏe mạnh mà là được chứng kiến những bệnh nhân từng tuyệt vọng quay trở lại cuộc sống.

Anh kể về những người từng liệt toàn thân do biến chứng HIV nhưng sau điều trị đã dần hồi phục. Có người sau hai năm tập đi đã có thể đi làm trở lại và nhắn cho anh: “Em nuôi mẹ được rồi bác sĩ ạ”.

Mỗi lần nhắc đến điều đó, giọng anh lại chậm xuống. Bởi hơn ai hết, bác sĩ Nguyễn Tấn Thủ hiểu rằng HIV ngày nay không còn là dấu chấm hết. Thuốc điều trị đã giúp người bệnh sống khỏe, sống lâu và giảm gần như hoàn toàn nguy cơ lây truyền nếu tuân thủ điều trị đúng cách.

Theo bác sĩ Thủ, khi người bệnh sợ bị phán xét, họ sẽ giấu bệnh, ngại xét nghiệm và ngại điều trị. Và như vậy, không chỉ bản thân họ gặp nguy hiểm mà cộng đồng cũng đối mặt với nhiều rủi ro hơn.

"Trong y học, an toàn cho một người cũng là an toàn cho tất cả mọi người”, anh bộc bạch.