Mang thai trong 'bóng tối'

Vết sẹo dài 4 cm trên cổ tay trái của Thanh Diệu, 32 tuổi, ở Hà Nội, mờ dần theo năm tháng, nhưng ký ức về đêm năm 2013 thì không.

Năm ấy, sau khi bị gia đình chối bỏ vì là người đồng tính, cô từng có hành động tiêu cực nhằm kết thúc cuộc đời. May mắn, người thân phát hiện kịp thời. 13 năm sau, người phụ nữ từng chạm đến đáy tuyệt vọng ấy một mình đi sinh con.

"Sau nhiều năm điều trị trầm cảm và ổn định tâm lý, tôi tập trung xây dựng sự nghiệp. Không phải vì tiền, mà vì tôi hiểu rằng nếu muốn làm mẹ đơn thân, không ai có thể là chỗ dựa ngoài chính mình", Diệu kể.

Khi đã sẵn sàng kinh tế và sức khỏe, Diệu tìm đến một trung tâm hỗ trợ sinh sản để thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Hồ sơ đứng tên mẹ đơn thân. Toàn bộ chi phí, giấy tờ, quyết định, cô tự xử lý một mình.

"Không có ai cầm tay tôi trong phòng khám, cũng không có ai chờ ở ngoài hành lang", Diệu nói.

Về mặt y tế, hành trình của Diệu được thực hiện tại cơ sở uy tín với quy trình bài bản. Song bóng tối mà cô nhắc đến không nằm ở đó. Nó nằm ở những câu hỏi bên ngoài: "Xinh vậy sao không lấy chồng?" hay ánh mắt của người thân khi bụng cô bắt đầu lộ. Mỗi ngày, Diệu đều nghĩ hôm nay sẽ nói gì, sẽ giải thích như thế nào, hay im lặng cho qua.

Trải qua thời gian dài stress và áp lực mang thai, Diệu trưởng thành và hạnh phúc bên con trai. Cô chưa bao giờ hối hận vì lựa chọn sinh con của mình. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Thai kỳ của Diệu vốn đã nhiều biến cố về thể chất như nghén nặng suốt 9 tháng, bị động thai, dọa sinh non, phải nằm bất động hai tháng cuối. Nhưng áp lực tâm lý từ định kiến xung quanh khiến gánh nặng nhân lên gấp bội.

"Tôi không có không gian để vui. Mỗi lần ra ngoài là một lần phải chuẩn bị tinh thần", cô kể.

Cuối tháng 10/2023, bé trai nặng 2,6 kg chào đời. Ngay sau sinh, Diệu bị sốc phản vệ do phản ứng với thuốc, phải cấp cứu khẩn cấp. Cô thoát được lần thứ hai.

"Tôi chưa bao giờ hối hận. Thậm chí biết ơn bản thân đã không bỏ cuộc", cô nói.

Anh Huỳnh Minh Thảo, nhà hoạt động thúc đẩy quyền LGBTQ+ Việt Nam, cho biết nhiều cặp đôi đồng tính, chuyển giới phải giấu giếm việc mang thai vì sợ áp lực gia đình và định kiến xã hội. Tại môi trường công cộng, họ đôi khi vẫn phải đối mặt với ánh nhìn tọc mạch.

Nhiều nghiên cứu y khoa cho thấy "căng thẳng thiểu số" do định kiến xã hội làm tỷ lệ trầm cảm thai kỳ ở phụ nữ LGBT+ cao gấp nhiều lần so với sản phụ bình thường. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), khi thai phụ phải liên tục gồng mình đối phó với môi trường thiếu an toàn, cơ thể sẽ sản sinh quá mức hormone căng thẳng cortisol. Lượng cortisol dư thừa này có thể xuyên qua hàng rào nhau thai, trực tiếp làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân và cản trở sự phát triển thần kinh của thai nhi.

Bên cạnh đó, báo cáo từ tạp chí sản phụ khoa BJOG chỉ ra việc phải giấu giếm thân phận hay lo sợ sự tọc mạch tại cơ sở y tế khiến thai phụ cạn kiệt năng lượng, làm giảm chất lượng khám thai định kỳ. Vì vậy, các tổ chức y tế thế giới đều khuyến cáo việc xây dựng môi trường y tế không phán xét là "rào chắn sinh học" thiết yếu để bảo vệ sự an toàn cho cả mẹ và bé.

Pháp luật Việt Nam hiện nay không cấm các cá nhân sống chung hay có con, nhưng Luật Hôn nhân và Gia đình chưa thừa nhận hôn nhân cùng giới. Điều này cũng tạo ra những khoảng trống pháp lý lớn.

Khi một cặp đôi nữ (Lesbian) quyết định có con, về mặt giấy tờ, chỉ người mang thai được đứng tên là mẹ đơn thân. Đối tác đồng giới của họ không được pháp luật công nhận quyền giám hộ hay quyền thừa kế đối với đứa trẻ. Sự thiếu hụt điểm tựa pháp lý khiến hành trình cùng nhau nuôi dạy con cái của họ trở nên bấp bênh nếu mối quan hệ rạn nứt hoặc có biến cố xảy ra, chuyên gia nhận định.

Với các cặp đồng tính nam, rào cản còn lớn hơn. Khác với một số quốc gia cho phép mang thai hộ thương mại, pháp luật Việt Nam nghiêm cấm hành vi này và không cho phép nam độc thân nhờ mang thai hộ. Do đó, cơ hội có con mang dòng máu của mình đối với đồng tính nam trong nước gần như khép kín.

Dù vậy, bức tranh y tế đang có những tín hiệu cởi mở. Bác sĩ Lê Duy Thảo, Trung tâm IVF, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, cho biết bên cạnh tệp khách hàng chiếm đa số là các cặp vợ chồng hiếm muộn, các trung tâm hỗ trợ sinh sản ngày càng tiếp nhận nhiều phụ nữ độc thân và người LGBT. Đặc biệt, từ ngày 1/10/2025, nghị định mới cho phép phụ nữ độc thân thực hiện IVF dựa trên nguyện vọng cá nhân, thay vì phải có chỉ định y khoa về vô sinh.

"Đây là tín hiệu đáng mừng khi quyền làm mẹ được nhìn nhận như một quyền cá nhân cơ bản. Những em bé sinh ra từ cộng đồng LGBT đều là kết quả của tình yêu thương, sự chuẩn bị kỹ lưỡng và rất nhiều cố gắng", bác sĩ Thảo nhận định.

Để giảm bớt áp lực cho người LGBT trên hành trình làm cha mẹ, anh Huỳnh Minh Thảo cho rằng các cơ sở y tế cần xây dựng không gian khám chữa bệnh thân thiện, sử dụng ngôn ngữ tôn trọng. Về phía cá nhân, các cặp đôi nên tìm đến "gia đình tự chọn" (chosen family) - những người chung hoàn cảnh để tạo thành vòng tròn an toàn, hỗ trợ tinh thần cho nhau.

Còn với Diệu, hiện tại cô hài lòng với cuộc sống làm mẹ đơn thân và không còn bận tâm đến định kiến. "Tôi hy vọng xã hội sẽ ngày càng cởi mở hơn về các mô hình gia đình đa dạng, để những đứa trẻ lớn lên được tự tin sống thật, và không ai phải trải qua quá trình chấp nhận bản thân trong đau khổ như tôi đã từng", người mẹ tâm sự.

Thùy An