Mạo danh cơ quan nhà nước trên không gian mạng có thể bị xem xét xử lý hình sự

Thông báo từ Ủy ban Kiểm tra Trung ương về việc bị mạo danh trên không gian mạng cho thấy một thực tế đáng lo ngại. Trên mạng xã hội đã xuất hiện nhiều tài khoản, fanpage và hội nhóm tự ý dùng tên gọi, hình ảnh và phù hiệu của cơ quan này để đăng tải thông tin.

Ủy ban Kiểm tra Trung ương khẳng định không lập, quản lý bất kỳ tài khoản, trang tin, hội nhóm trên các nền tảng mạng xã hội (Ảnh chụp màn hình một fanpage có tên "Ủy ban Kiểm tra Trung ương").

Điều đáng lo là các trang giả mạo không chỉ sao chép thông tin mà còn có trường hợp lồng ghép nội dung chưa kiểm chứng và bình luận xuyên tạc, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của cơ quan Nhà nước.

Đây không phải chuyện riêng của một cơ quan mà phản ánh một kiểu vi phạm đang lan rộng trên không gian mạng khi kẻ giả mạo không tạo uy tín từ đầu mà bằng cách mượn uy tín của Nhà nước. Chỉ cần một tên gọi nghe quen, một biểu tượng giống thật và vài bản tin sao chép từ báo chí chính thống là đã có thể dựng nên một vỏ bọc đủ làm người dân nhầm lẫn. Và hậu quả không dừng ở chuyện hiểu lầm thông tin, nó có thể mở đường cho lừa đảo, thao túng dư luận và xói mòn lòng tin vào kênh thông tin chính thức.

Khi mạo danh cơ quan Nhà nước thì các đối tượng dễ làm cho nạn nhân tin rằng yêu cầu của mình là thật. Một cuộc gọi tự xưng công an, một fanpage tự xưng cơ quan kiểm tra, một thông báo mang hình thức công vụ, tất cả đều có thể được dùng để dọa nạt, dẫn dụ hoặc ép người dân cung cấp thông tin cá nhân và chuyển tiền.

Lý do thứ hai là lợi ích truyền thông. Nhiều trang giả mạo không nhắm ngay đến tài sản mà dùng tên cơ quan Nhà nước để kéo người theo dõi, tạo tương tác rồi sau đó bán quảng cáo, phát tán nội dung sai lệch hoặc lái dư luận.

Lý do thứ ba là chi phí giả mạo ngày nay quá rẻ. Chỉ với vài thao tác kỹ thuật thì một tài khoản đã có thể mang diện mạo gần giống cơ quan thật. Trong bối cảnh hình ảnh, âm thanh và video đều có thể bị làm giả bằng công nghệ mới thì nguy cơ nhầm lẫn càng lớn hơn.

Luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TPHCM

Trên phương diện pháp lý, đây là hành vi xâm phạm trực tiếp trật tự quản lý nhà nước trên không gian mạng. Luật An ninh mạng nghiêm cấm việc sử dụng không gian mạng để cung cấp, phát tán thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan Nhà nước hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Luật An ninh mạng 2025 sẽ sẽ có hiệu lực từ ngày 1-7 tới đây mới tiếp tục đặt nặng trách nhiệm bảo vệ an ninh mạng và quản lý hành vi giả mạo trên môi trường số.

Song song với Luật An ninh mạng, Nghị định 147/2024/NĐ-CP đã siết quản lý tài khoản mạng xã hội theo hướng tăng xác thực. Một điểm rất đáng chú ý là tài khoản mạng xã hội phải được xác thực và nền tảng có trách nhiệm hỗ trợ xác thực, gắn dấu nhận diện cho tài khoản, trang và kênh của cơ quan nhà nước khi có đề nghị. Quy định này không thay thế chế tài xử phạt nhưng giúp người dân có thêm công cụ phân biệt đâu là nguồn chính thống, đâu là nguồn giả mạo.

Nếu hành vi dừng ở mức lập tài khoản, trang hoặc kênh giả để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức thì có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung.

Trong đó mức phạt đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật có thể lên đến 20 triệu đồng đối với cá nhân. Với trang thông tin điện tử hoặc chủ thể cung cấp dịch vụ có hành vi lưu trữ, truyền đưa thông tin giả mạo thì mức xử phạt còn cao hơn. Đồng thời có thể kèm biện pháp buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm.

Từ sự giả mạo đó, nếu phát sinh hành vi chiếm đoạt tài sản, làm giả giấy tờ, con dấu hoặc dựng lên quy trình làm việc giả để buộc người dân làm theo thì câu chuyện đã vượt khỏi ranh giới xử phạt hành chính. Khi đó, cơ quan chức năng sẽ xem xét trách nhiệm hình sự có thể được đặt ra theo các tội danh tương ứng trong Bộ luật Hình sự như lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc làm giả, sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.

Điều đáng nói là bài toán này không thể chỉ giải bằng việc bắt vài tài khoản giả. Phần ngọn là gỡ trang, chặn tên miền, xử phạt người đăng, phần gốc là phải làm cho nguồn chính thống dễ nhận diện hơn nguồn giả.

Cơ quan nhà nước nào không dùng mạng xã hội thì phải công bố thật rõ như Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã làm. Cơ quan nào có dùng thì phải xác thực, gắn dấu nhận diện, công khai đầu mối và thống nhất cách phát ngôn.

Các nền tảng phải phản ứng nhanh hơn với yêu cầu gỡ bỏ, người dân cũng phải bỏ thói quen tin theo ảnh đại diện, logo và giọng nói. Trong thời đại deepfake, niềm tin số không thể dựa vào cảm giác mà phải dựa vào quy trình kiểm chứng.

Mạo danh cơ quan nhà nước trên không gian mạng vì thế không chỉ là một thủ đoạn gian dối, nó là hành vi chiếm dụng niềm tin công. Khi niềm tin ấy bị dùng sai chỗ thì thiệt hại không chỉ là tiền của nạn nhân mà còn là uy tín của bộ máy công quyền và trật tự thông tin trong xã hội.

Muốn ngăn chặn, cần xử phạt nghiêm nhưng cũng cần làm cho tiếng nói chính thống dễ thấy hơn, rõ hơn và đáng tin hơn ngay từ đầu. Nếu không, những cái tên giả sẽ còn tiếp tục sống bằng uy tín của những cơ quan thật.