Máu - thuốc đặc biệt phải đúng người đúng thời điểm

Máu được xem là “thuốc đặc biệt”, có vai trò sống còn trong cấp cứu chảy máu nặng, phẫu thuật lớn, ghép tạng, sản khoa hay hồi sức tích cực, song cần chỉ định đúng bệnh nhân để không biến chứng.

"Khi nhắc tới truyền máu, nhiều người thường nghĩ đến những túi máu được hiến tặng để cứu người bệnh. Nhưng trong y học hiện đại, an toàn truyền máu không dừng ở việc 'có máu để truyền', mà là cả một quy trình điều trị phức tạp, nơi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới tính mạng người bệnh", PGS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nói tại Hội nghị khoa học Truyền máu lâm sàng lần thứ nhất, hôm 26/5.

Một đơn vị máu đến được với bệnh nhân phải trải qua chuỗi kiểm soát nghiêm ngặt, từ hiến máu, sàng lọc, điều chế, bảo quản, vận chuyển đến chỉ định truyền, cấp phát và theo dõi tại giường bệnh. Trong đó, bệnh viện là "mắt xích" đặc biệt quan trọng, nơi máu được chỉ định và sử dụng trực tiếp cho người bệnh. Ngoài ra, điều quan trọng không chỉ là có máu hay không, mà là người bệnh có thực sự cần truyền máu, cần loại chế phẩm nào và phải theo dõi ra sao.

Chế phẩm máu từ người hiến được xử lý, sàng lọc trước khi truyền cho người bệnh. Ảnh: Gia Thắng

Nhiều người cho rằng chỉ cần truyền đúng nhóm máu ABO và Rh(D) là đủ an toàn. Tuy nhiên, trên bề mặt hồng cầu còn tồn tại nhiều hệ nhóm máu khác nhau. Sau nhiều lần truyền máu hoặc mang thai, cơ thể người bệnh có thể hình thành các kháng thể chống lại kháng nguyên lạ. Nếu không được phát hiện, các kháng thể này có thể gây tan máu, làm giảm hiệu quả điều trị hoặc khiến việc tìm máu phù hợp trở nên khó khăn.

Nghiên cứu tại Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận tỷ lệ dương tính với kháng thể bất thường lên tới 10,5%, cao nhất ở nhóm bệnh nhân Thalassemia và bệnh tự miễn. Theo các chuyên gia, đây là lý do việc sàng lọc kháng thể bất thường trở thành yêu cầu quan trọng với những người phải truyền máu nhiều lần hoặc có bệnh lý phức tạp.

PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Giám đốc Trung tâm Huyết học và Truyền máu, cho biết khi chất lượng nguồn máu ngày càng được cải thiện, trọng tâm của an toàn truyền máu cần mở rộng về phía bệnh viện - nơi máu được chỉ định, cấp phát và sử dụng trực tiếp cho người bệnh.

"Truyền máu hiện đại phải hướng tới cá thể hóa điều trị, dựa trên bằng chứng lâm sàng và đặt trên nền tảng cấp phát máu an toàn", ông nói, thêm rằng một túi máu đạt chuẩn chỉ là điều kiện cần, để thực sự an toàn với người bệnh, máu phải được chỉ định đúng, cấp phát đúng, truyền đúng và theo dõi đúng trong toàn bộ quá trình điều trị.

PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ về an toàn truyền máu: Ảnh: Thế Anh

GS Bryan McNally, chuyên gia cấp cứu và hồi sức chấn thương thuộc Đại học Emory (Mỹ), cho rằng trong chấn thương nặng, truyền máu cần được tính toán ngay từ giai đoạn trước viện. Kiểm soát chảy máu sớm, giữ ấm người bệnh và vận chuyển nhanh tới cơ sở điều trị có ý nghĩa quyết định khả năng sống còn.

Ở chiều ngược lại, nhiều trường hợp cần đặc biệt thận trọng khi truyền máu, nhất là người cao tuổi, suy tim, suy thận, bệnh phổi hoặc xơ gan. Một số phản ứng truyền máu có thể xuất hiện sớm, diễn biến nặng nhưng dễ bị bỏ sót nếu không theo dõi sát. Vì vậy, truyền máu hiện đại không chỉ là y lệnh truyền máu, mà là quá trình đánh giá toàn diện người bệnh trước, trong và sau truyền.

Lê Nga