Meta bắt đầu 'phiên tòa 1.400 tỷ USD'

MỹPhiên tòa cáo buộc Meta tạo ứng dụng gây nghiện với trẻ em, bắt đầu từ ngày 18/8, dự kiến kéo dài 6 tuần và nếu thua ước tính sẽ phải bồi thường đến 1.400 tỷ USD.

Meta đang đối mặt với loạt cáo buộc từ liên minh 29 tổng chưởng lý các bang tại Mỹ, cho rằng công ty của Mark Zuckerberg đã thiết kế Facebook và Instagram theo hướng gây nghiện đối với trẻ em, nói dối công chúng về rủi ro sức khỏe để thu về lợi nhuận khổng lồ. Vụ kiện bắt đầu tháng 10/2023 với liên minh gồm 42 tổng chưởng lý, nhưng sau quá trình tố tụng đó còn lại 29.

Phiên tòa diễn ra tại Oakland, California. Meta tự ước tính sẽ phải bồi thường tới 1.400 tỷ USD trong trường hợp thua kiện, gần bằng toàn bộ giá trị vốn hóa thị trường của công ty. NYPost gọi đây là "phiên tòa nghìn tỷ USD" nếu Meta bị xử thua.

Phiên tòa được đánh giá "diễn ra gay gắt ngay từ ngày đầu". Theo Bloomberg, trong bài phát biểu mở đầu phiên tòa, Phó tổng chưởng lý bang California Megan O'Neill cho biết mô hình kinh doanh của Meta gói gọn trong "bốn chữ H", gồm "thu hút người dùng" (hook the user), "giữ chân người dùng càng lâu càng tốt" (hold them for as long as they can), "thu thập dữ liệu" (harvest their data), và sau đó "che giấu sự thật" (hide the truth).

"Người trẻ là những người giỏi nhất, nhưng cũng dễ bị cuốn hút nhất và kiếm nhiều tiền nhất cho Meta về lâu dài", O'Neill nói.

O'Neill cho rằng, một số tính năng cốt lõi của Facebook và Instagram, như nút "thích" hay thuật toán đề xuất đã được thiết kế để gây nghiện, làm trầm trọng thêm khủng hoảng sức khỏe ở thanh thiếu niên, gồm lo âu, trầm cảm, tự làm hại bản thân và thậm chí tự tử. Ông dẫn email nội bộ của Meta làm bằng chứng, gồm cả nhật ký trò chuyện giữa các nhân viên Meta, trong đó so sánh Instagram với "ma túy" và nói "về cơ bản chúng ta là những kẻ buôn bán ma túy".

"Meta nhận thấy trẻ bắt đầu sử dụng ứng dụng của mình càng sớm càng có lợi", công tố viên cho biết. "Càng tiếp tục sử dụng ứng dụng, càng có nhiều khả năng Meta kiếm được tiền".

Mark Zuckerberg, CEO Meta, tại Điện Capitol Mỹ ngày 26/3/2026. Ảnh: Reuters

Đại diện bốn bang Colorado, Kentucky, New Jersey và California cũng cáo buộc Meta đánh lừa công chúng về mức độ rủi ro an toàn. Trong đơn, các bang muốn tòa án ra lệnh công ty của Zuckerberg phải xóa mọi dữ liệu thu thập bất hợp pháp từ trẻ dưới 13 tuổi. Họ cũng yêu cầu công ty ngừng sử dụng thuật toán được huấn luyện trên dữ liệu đó và cấm một số chức năng gây nghiện, như tính năng cuộn vô hạn và tự động phát.

Cũng trong ngày đầu, Arturo Bejar, từng làm việc tại Meta giai đoạn 2009-2015 và sau đó với tư cách là nhà thầu độc lập 2019-2021, đã đứng ra làm chứng chống lại công ty của Zuckerberg. Theo Reuters, ông được đánh giá là một trong những nhân chứng quan trọng của vụ kiện.

Trước tòa, Bejar cho biết từng tham gia thực hiện các cuộc khảo sát nội bộ về trải nghiệm của thanh thiếu niên về sức khỏe tinh thần trên Instagram giai đoạn 2019-2021. Trong các khảo sát, ông cho rằng hệ thống giám sát nội bộ "có sai sót" vì tập trung vào mức độ phổ biến của nội dung vi phạm chính sách thay vì mức độ thiệt hại mà nó gây ra. Ông sau đó đã nêu những lo ngại này với ban lãnh đạo Meta, nhưng không được giải đáp.

"Tỷ lệ thanh thiếu niên bị tổn hại ở mức cực kỳ cao", Bejar nói. "Mọi bậc phụ huynh hẳn sẽ muốn biết".

Nhóm luật sư Meta phủ nhận mọi cáo buộc, tố ngược các tổng chưởng lý "tìm cách áp đặt hình phạt vượt xa phạm vi vụ kiện". Trong lời mở đầu, đại diện luật sư Meta Paul Schmidt lập luận rằng Mark Zuckerberg và công ty luôn hướng đến việc cải thiện Facebook và Instagram, đồng thời đã thực hiện nhiều bước để bảo vệ trẻ em trực tuyến, chẳng hạn triển khai công cụ giám sát của phụ huynh và giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội.

"Trong quá trình xét xử, các vị sẽ nghe nhiều vấn đề, gồm sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên, mạng xã hội và cách thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội", Schmidt nói. "Đó là những vấn đề quan trọng và Meta tin mình có trách nhiệm trong việc giải quyết chúng".

Đại diện luật sư thừa nhận nhân viên Meta "đôi khi sử dụng ngôn từ thiếu thận trọng" ở hậu trường. Tuy nhiên, tại phiên tòa, bồi thẩm đoàn sẽ nghe trực tiếp về các bước mà nhân viên đã thực hiện để giúp ứng dụng an toàn hơn cho trẻ em.

Meta cũng cho rằng thay vì bám sát sự thật hoặc luật pháp, các bang đang "theo đuổi một khoản bồi thường phi lý".

Với con số ước tính 1.400 tỷ USD của Meta, đại diện các bang cho rằng công ty này đang tìm cách "thổi phồng" mức phạt, đồng thời ước tính con số khoảng 200 tỷ USD.

Sau 6 tuần, thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers sẽ ra phán quyết. Cả Zuckerberg và CEO Instagram Adam Mosseri đều sẽ bị triệu tập ra làm chứng.

Meta hiện là bị đơn của hàng loạt vụ kiện. Ngày 25/3, Meta và Google thua kiện 6 triệu USD, sau khi tòa án cấp cao Los Angeles ra phán quyết hai công ty đã tạo nền tảng gây hại cho giới trẻ.

Cùng tháng, Meta bị tòa án bang New Mexico cáo buộc cố tình vi phạm quy định, không kiểm soát nền tảng trước những kẻ săn mồi trực tuyến nhắm vào trẻ em và phải trả 375 triệu USD tiền bồi thường dựa trên số lượng vi phạm.

Thống kê của Reuters cho thấy, tính đến tháng 3, có hơn 2.400 đơn kiện chống lại Meta và các công ty truyền thông xã hội khác với các cáo buộc tương tự tập trung tại tòa án liên bang California.

Bảo Lâm tổng hợp