Mức thu nhập người phụ thuộc vẫn quá thấp

3 triệu đồng/tháng không bảo đảm cho một người đủ sống

Dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) của Bộ Tài chính đề xuất, mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc không vượt quá 3 triệu đồng (tăng 2 triệu đồng so với quy định hiện hành).

Bộ Tài chính cho rằng mức thu nhập để xác định người phụ thuộc được quy định tại Thông tư 111/2013 từ năm 2013 đến nay, giá cả, mức chi tiêu, thu nhập đã thay đổi, cần thiết điều chỉnh cho phù hợp với thực tế; đồng thời tiêu chí thu nhập chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2027 - 2030 ở khu vực nông thôn là 2,2 triệu đồng/người/tháng, khu vực đô thị là 2,8 triệu đồng/người/tháng. Ngoài ra, chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 theo Cục Thống kê là 2,977 triệu đồng/tháng, tăng khoảng 1,6 lần so với năm 2014 (là 1,888 triệu đồng/người/tháng). Bên cạnh đó, thu nhập bình quân đầu người năm 2024 là 5,15 triệu đồng/người/tháng, tăng khoảng 2 lần so với năm 2014 (2,637 triệu đồng/người/tháng). Do đó, cơ quan này đề xuất mức thu nhập của người phụ thuộc tương đương với mức thu nhập xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo khu vực thành thị cũng như mức chi tiêu bình quân đầu người.

Cần nâng ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc lên bằng mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Theo chuyên gia về thuế, luật sư Nguyễn Đức Nghĩa, Bộ Tài chính lấy cơ sở là chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 ở mức 2,977 triệu đồng/tháng để nâng thu nhập xác định người phụ thuộc 3 triệu đồng/tháng là chưa phù hợp. Bởi đây là số liệu cũ, trong khi chính sách mới sẽ được áp dụng cho kỳ tính thuế từ 2026 trở đi và có thể được áp dụng nhiều năm sau này. Chẳng hạn, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc không quá 1 triệu đồng/tháng hiện nay đã được áp dụng 13 năm (từ năm 2013). Trong khi đó, lạm phát hằng năm luôn có, tương ứng tất cả hàng hóa, dịch vụ đều gia tăng theo thời gian. Hay nói cách khác, mọi chính sách đều phải tính đến mức trượt giá trong đời sống người dân. Do đó, ông Nghĩa đề xuất Bộ Tài chính nên xem xét và nâng mức thu nhập của người phụ thuộc lên bằng lương tối thiểu vùng I hiện nay là 5,31 triệu đồng/tháng. Mức lương tối thiểu vùng đã được các bộ, ngành tính toán và Chính phủ công bố cập nhật nhằm đảm bảo đời sống cho một cá nhân nên là cơ sở phù hợp.

Ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó chủ tịch Hội Tư vấn và đại lý thuế TP.HCM, nói thẳng, mức thu nhập 3 triệu đồng/tháng không có ý nghĩa về mặt đời sống của người dân. Bởi với mức thu nhập 3 triệu đồng/tháng, một người không thể nào đủ sống ở các tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM mà cũng không thể đảm bảo được đời sống cơ bản tại nhiều tỉnh thành khác. Thực tế chi tiêu của một cá nhân với các nhu cầu cơ bản gồm ăn uống, mặc, điện nước... thì phải cao hơn 3 triệu đồng/tháng; chưa kể các khoản khác như chi phí khám chữa bệnh, giải trí... Việc chỉ nâng từ quy định hiện hành đã khá lạc hậu lên thành 3 triệu đồng/tháng cũng "hà tiện" với người nộp thuế TNCN nên cần phải thay đổi quy định này.

Sinh viên làm thêm thu nhập trên 3 triệu đồng không được tính người phụ thuộc?

Trong phần góp ý dự thảo, Cục Thuế đề xuất điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc đối với trường hợp con trên 18 tuổi đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề, học bậc học phổ thông. Lý do hiện nay chi phí giáo dục đại học đối với sinh viên khá cao (chi trả học phí, tiền ăn, tiền sinh hoạt, nhà ở…). Việc sinh viên đi làm thêm để nâng cao kỹ năng và phụ giúp gia đình là điều phổ biến. Như vậy, nếu thực hiện theo quy định tại dự thảo như trên thì con đang học đại học mà có thu nhập hơn 3 triệu đồng/tháng (tương ứng 36 triệu đồng/năm) thì không được xác định là người phụ thuộc được giảm trừ.

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho rằng trường hợp con trên 18 tuổi kể trên có thể không quá nhiều nhưng điều này càng cho thấy trần thu nhập xác định người phụ thuộc 3 triệu đồng/tháng không phù hợp thực tế. Từ đó, ông đề xuất Bộ Tài chính nên lấy chính số liệu về thu nhập bình quân đầu người mà cơ quan này công bố trong tờ trình dự thảo để làm căn cứ tính thu nhập của người phụ thuộc.

"Mức thu nhập bình quân đầu người năm 2024 là 5,15 triệu đồng/người/tháng thì năm 2025 khi tăng trưởng GDP cả nước trên 8%, tương ứng thu nhập bình quân đầu người sẽ cao hơn và hết năm 2026 thì phải tăng vượt 6 triệu đồng/tháng. Đây chỉ là mức tối thiểu vì trong giai đoạn 2026 - 2030, Đảng và Chính phủ đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, đưa thu nhập người dân tăng mạnh, đảm bảo đời sống người dân đạt chất lượng. Vì vậy thu nhập bình quân của một người chỉ khi vượt mức 6 triệu đồng mới không được tính là người phụ thuộc", ông Trần Xoa phân tích.

Theo ông Nguyễn Ngọc Tịnh, thực tế những người đang nộp thuế TNCN có giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc chủ yếu là cha, mẹ và con chưa trưởng thành. Đối với các trường hợp già yếu hay thuộc diện đối tượng được nhà nước trợ cấp thì đây là chính sách xã hội. Chính sách thuế cần phải có hàm ý hỗ trợ thêm cho các đối tượng đó thông qua việc để người nộp thuế được giảm trừ gia cảnh. Ông Tịnh nhấn mạnh: "Từ năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc đã nâng từ 4,4 triệu đồng/người/tháng lên 6,2 triệu đồng/người/tháng. Vì vậy nên cho phép thu nhập để xác định người phụ thuộc cũng không quá 6,2 triệu đồng/tháng. Điều này phù hợp với chính sách chung, có ý nghĩa về cuộc sống đối với các cá nhân thuộc đối tượng nộp thuế TNCN".