Nâng tầm văn hóa đọc

Các hoạt động nhân dịp Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 - năm 2026 tại TP HCM cho thấy sách đang dần bước ra khỏi phạm vi của những sự kiện ngắn hạn, trở thành một phần trong chiến lược phát triển con người của đô thị lớn nhất cả nước.

Đưa sách hiện diện ở mọi ngóc ngách

Từ khu dân cư, trường học đến doanh nghiệp, nhiều mô hình mới đang được triển khai nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tri thức trong bối cảnh TPHCM bước vào giai đoạn phát triển mới sau sáp nhập.

Từ ngày 18 đến 25-4, TPHCM tổ chức 31 hoạt động trọng điểm tại Đường sách TPHCM (đường Nguyễn Văn Bình), phần lớn hướng đến thiếu nhi với hàng chục workshop tương tác như: trao thẻ thư viện miễn phí, sân chơi STEM, kể chuyện theo sách, các hoạt động sáng tạo... Ngoài ra, 27 hoạt động tại 168 xã, phường, đặc khu cũng được triển khai, mở rộng không gian tiếp cận sách ra ngoài khu vực trung tâm thành phố.

Đường sách TPHCM thu hút đông đảo thiếu nhi đến đọc sách (Ảnh: ĐƯỜNG SÁCH TPHCM

Trong đó, mô hình "Hội sách Khuyến đọc", lần đầu tiên được tổ chức tại chung cư Vista Verde (phường Cát Lái), được xem là thử nghiệm mới khi sách được mở rộng đến không gian sinh hoạt thường nhật của cư dân. Sân sinh hoạt cộng đồng dưới chung cư biến thành khu trưng bày sách, giao lưu với tác giả và tổ chức các hoạt động dành cho thiếu nhi. Nhiều phụ huynh nhận xét mô hình này giúp trẻ tiếp cận sách dễ dàng hơn thay vì phải di chuyển đến các hội sách lớn.

Nhà văn Phương Huyền, Đại sứ Văn hóa đọc TPHCM, cho rằng thói quen đọc cần được hình thành từ rất sớm. Theo chị, trẻ em cần được hướng dẫn cách đọc hiệu quả, biết ghi chép và chia sẻ những điều mình học được từ sách.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, cho biết mô hình "Hội sách Khuyến đọc" đã được ấp ủ suốt 2 năm qua. Nếu thí điểm hiệu quả, thời gian tới, những hội sách tương tự sẽ xuất hiện nhiều hơn. Khi đó, sách không chỉ có ở đường sách, nhà sách, không gian sách… mà còn có thể đến từng hộ gia đình.

"Chúng tôi đánh giá rất cao tâm huyết của cộng đồng cư dân trong việc mang sách về không gian sống để truyền lửa tri thức cho thế hệ con em. Chúng tôi mong muốn tinh thần này sẽ được lan tỏa mạnh mẽ đến các khu chung cư khác, giúp trang sách thực sự hiện diện ở mọi ngóc ngách của siêu đô thị" - ông Nguyễn Ngọc Hồi bày tỏ.

Trong khuôn khổ Ngày Sách và Văn hóa đọc năm 2026, Nhà xuất bản Tổng hợp TPHCM tiếp tục ký kết hợp tác với phường Sài Gòn và phường Tân Định. Dịp này, đơn vị đã trao tặng 2 tủ sách cộng đồng cho các khu phố trên địa bàn.

Theo ông Nguyễn Thành Lợi, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tổng hợp TPHCM, việc đưa sách về khu dân cư là bước đi cụ thể để xây dựng không gian đọc bền vững. Ông nhìn nhận văn hóa đọc chỉ có thể phát triển nếu người dân tiếp cận sách một cách thường xuyên.

Mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức

Những ngày qua, TPHCM cũng đã triển khai nhiều hoạt động hướng về khu vực đặc thù và vùng xa, nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức.

Sáng 23-4, tại Đường sách TPHCM, Hội Nhà báo Việt Nam (Văn phòng phía Nam) phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao, Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức ra mắt tủ sách "Huyền thoại Côn Đảo", đồng thời phát động hiến tặng tài liệu, sách và xây dựng không gian đọc. Hoạt động này nằm trong chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 tại TP HCM. Chương trình nhằm tôn vinh giá trị lịch sử, văn hóa của Côn Đảo, qua đó lan tỏa tri thức, giáo dục truyền thống yêu nước cho cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Dịp này, ban tổ chức đã công bố danh mục 309 bài báo được đề xuất đưa vào tủ sách "Huyền thoại Côn Đảo". Trong đó, 62 bài viết về địa danh, giai thoại; 110 bài về nhà tù Côn Đảo, Nghĩa trang Hàng Dương và 137 bài về phong trào đấu tranh của tù chính trị.

Ban tổ chức cũng kêu gọi các cá nhân, tổ chức, nhà nghiên cứu, tác giả và đơn vị xuất bản hiến tặng sách, tài liệu, tư liệu liên quan lịch sử, văn hóa Côn Đảo và lịch sử Việt Nam, góp phần xây dựng không gian tri thức phục vụ cộng đồng.

Bên cạnh đó, hệ thống xe thư viện lưu động tiếp tục được đưa đến các xã vùng ven, vùng xa với nhiều hoạt động như: đọc sách giấy, truy cập tài liệu điện tử, xem phim khoa học, trải nghiệm STEM, giao lưu giới thiệu sách... Mô hình này được kỳ vọng góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận văn hóa đọc giữa khu vực trung tâm với những địa bàn còn hạn chế điều kiện.

Trong khi đó, tại hội thảo "Phát triển văn hóa đọc trong doanh nghiệp năm 2026" do Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn phối hợp cùng Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM tổ chức ngày 21-4, hơn 100 đại biểu là lãnh đạo cơ quan quản lý, doanh nhân, chuyên gia, đại diện các trường đại học và đơn vị xuất bản đã tham gia thảo luận.

Nhiều ý kiến cho rằng trong bối cảnh thị trường thay đổi nhanh, doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng vốn hay công nghệ mà còn bằng năng lực học hỏi liên tục của đội ngũ nhân sự. Văn hóa đọc vì vậy được nhìn nhận như một phần của chiến lược phát triển nguồn nhân lực dài hạn.

Các tham luận tập trung vào nhiều nội dung như: nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa đọc trong doanh nghiệp, chia sẻ các mô hình khuyến đọc hiệu quả, xây dựng hệ sinh thái tri thức trong cộng đồng doanh nhân và thúc đẩy kết nối giữa doanh nghiệp với ngành xuất bản, giáo dục. Nhiều doanh nghiệp đã giới thiệu những mô hình cụ thể đang được triển khai nội bộ, như FPT Book Club, chương trình đọc sách tại Vinamilk, thử thách "21 ngày đọc sách" của Sbooks hay mô hình sách nói của Voiz FM…

Những mô hình này cho thấy việc đọc không còn dừng ở lựa chọn cá nhân mà đang trở thành một phần của môi trường làm việc hiện đại. Với nhiều doanh nghiệp, tri thức tích lũy từ sách được xem là nguồn lực quan trọng để đổi mới sáng tạo và thích ứng trước biến động thị trường.

Một số đề xuất đang được TPHCM nghiên cứu gồm: nâng tỉ lệ bản sách bình quân đầu người lên khoảng 7,5-8 bản mỗi năm, tăng tỉ trọng xuất bản phẩm điện tử và phấn đấu đóng góp khoảng 70% doanh thu toàn ngành xuất bản cả nước... Xa hơn, thành phố đang từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành "thủ đô sách thế giới" trong tương lai.