46 minutes ago
2
Điều kiện thận trọng
Ngày 7.8 vừa qua, Ả Rập Xê Út và Pakistan đã mở rộng hiệp ước phòng thủ chung để cho phép Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập. Theo thỏa thuận ký tại Mecca, bất kỳ cuộc tấn công vũ trang bên ngoài nào nhằm vào một trong ba quốc gia này giờ đây sẽ được coi là tấn công các quốc gia còn lại, một điều khoản tương tự như Điều 5 Hiến chương NATO.
Tuy nhiên, Pakistan, Ả Rập Xê Út và Thổ Nhĩ Kỳ đã cẩn trọng không gây thù địch với bên nào khi nhấn mạnh rằng hiệp ước này không nhắm vào bất kỳ quốc gia nào và không bãi bỏ hoặc thay thế bất kỳ thỏa thuận hiện có nào với các quốc gia khác. Ngay sau khi thỏa thuận được ký kết, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan đã lên tiếng khẳng định điều này trong cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn nhà nước Anadolu.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif sau khi ký thỏa thuận phòng thủ chung tại Mecca ngày 7.8.2026
Ảnh: REUTERS
Dù vậy, theo ông Hamidreza Azizi, nhà nghiên cứu và phân tích về động lực địa chính trị Iran và Trung Đông, Tehran chắc chắn thấy có lý do để lo ngại về lâu dài. Trả lời Hãng tin Al Jazeera, ông Azizi nhấn mạnh rằng thời điểm này rất quan trọng, vì thỏa thuận được đưa ra sau nhiều tháng chiến sự, trong đó Ả Rập Xê Út đã phải đối mặt với các cuộc tấn công từ lực lượng Houthi thân Iran và các nhóm vũ trang ở nước láng giềng Iraq.
"Từ góc nhìn của Tehran, hiệp ước không những tăng cường sự răn đe của Ả Rập Xê Út, mà còn có khả năng gia tăng áp lực về quân sự lên Iran ở Yemen, Iraq, và thậm chí về kinh tế thông qua Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan," ông Azizi nói.
Trong diễn biến mới nhất trên chiến trường, tên lửa và máy bay không người lái của Houthi đã tập kích cảng Al-Makha của chính phủ Yemen do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn, khiến ít nhất 7 người thiệt mạng, 15 người bị thương và gây ra thiệt hại nghiêm trọng về cơ sở hạ tầng. Lực lượng này còn tuyên bố tấn công bằng UAV vào một nhà máy lọc dầu ở Ả Rập Xê Út. Trong vài tuần qua, Houthi cũng tấn công hoặc đẩy lùi các tàu có liên hệ với Ả Rập Xê Út ở biển Đỏ, với mục tiêu là các kho vũ khí.
Phản ứng từ Iran
Trong khi đó tại Iran, phản ứng phần lớn khá dè dặt. Các quan chức Tehran chủ yếu tập trung vào các khía cạnh hợp tác khu vực và Hồi giáo, cũng như cho rằng vai trò của Mỹ đang suy giảm.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi kêu gọi đoàn kết trong khối Hồi giáo trong bài đăng của mình trên mạng xã hội X mà không đề cập trực tiếp đến thỏa thuận được ký chỉ vài giờ trước đó.
Bộ Ngoại giao Iran chưa đưa ra tuyên bố chính thức về thỏa thuận này, nhưng một quan chức cấp cao đã trình bày quan điểm ngoại giao của Tehran trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông địa phương.
Ông Hossein Noushabadi, Tổng giám đốc phụ trách quan hệ nghị viện và pháp lý, nói với Hãng tin ISNA rằng bộ ngoại giao nước này coi đây là tín hiệu cho thấy sự hiện diện trực tiếp của Mỹ trong khu vực đang giảm dần.
"Hiệp ước đang được xem là khởi đầu cho sự sụp đổ của quyền lực an ninh của Mỹ ở Tây Á và vịnh Ba Tư", ông Noushabadi nói.
"Có vẻ như trong tương lai không xa một trật tự an ninh khu vực mới dựa trên hợp tác giữa các quốc gia khu vực sẽ thay thế các cấu trúc quyền lực do các tác nhân ngoài khu vực áp đặt, đánh dấu sự kết thúc của mô hình an ninh và địa chính trị hiện hành", quan chức này bổ sung.
Giáo sư Mehran Kamrava tại Đại học Georgetown Qatar cũng đồng ý rằng các nhà hoạch định chính sách ở Iran không cảm thấy bị đe dọa ngay lập tức bởi hiệp ước, đặc biệt khi họ duy trì quan hệ thân thiện với cả Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn.
Nhà khoa học chính trị người Mỹ gốc Iran Vali Nasr thì cho hay ông không tin rằng hiệp ước hiện tại là mối đe dọa đối với Tehran. "Hiện tại, đây đều là những yếu tố của một trật tự an ninh hậu Mỹ ở Trung Đông", giáo sư quan hệ quốc tế và nghiên cứu Trung Đông tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ) nói với Al Jazeera.
Tuy nhiên, không phải nội bộ Iran đều hoàn toàn hài lòng với hiệp ước. Một số nhà lập pháp cứng rắn và giới truyền thông cho rằng hiệp ước có thể nhằm vào "mặt trận kháng chiến" của các nhóm vũ trang được Tehran hậu thuẫn trong khu vực, đồng thời làm suy giảm uy tín của Pakistan như một trung gian chính giữa Iran, Mỹ và các nước khác.
"Rõ ràng các quốc gia Ả Rập cuối cùng cũng hiểu rằng an ninh không thể đến từ bên ngoài. Nó phải được xây dựng trong khu vực. Tuy nhiên, một lộ trình cụ thể vẫn chưa được xác định", ông Ebrahim Azizi, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, nhận định.
Ông Ebrahim Rezaei, một thành viên khác của ủy ban, cũng chỉ trích rằng "một thỏa thuận giấy tờ với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan" sẽ không mang lại an ninh cho Ả Rập Xê Út, "cũng giống như nhiều năm phụ thuộc một chiều vào Mỹ cũng không mang lại an ninh cho họ".
Theo chuyên gia Hamidreza Azizi, ưu tiên của Tehran có thể là tránh biến hiệp ước thành một liên minh chống Iran khi họ đang ở trong một cuộc chiến có tác động khu vực. Điều này có nghĩa Iran cần duy trì quan hệ song phương với từng quốc gia trong ba nước, với lập luận rằng an ninh khu vực nên được quyết định bởi các quốc gia trong khu vực thay vì các cường quốc bên ngoài.
Về lâu dài, nếu thỏa thuận này phát triển từ một liên minh cân bằng thành một kiến trúc an ninh khu vực rộng lớn hơn, việc Iran có thể tham gia hiệp ước này là hoàn toàn có khả năng, ông nhận xét.
Các chuyên gia cũng cho biết có khả năng chính Iran sẽ tìm kiếm cơ hội gia nhập hiệp ước trong tương lai xa, nhưng điều đó sẽ đồng nghĩa với việc chấm dứt hoàn toàn các cuộc tấn công ở eo biển Hormuz và khắp khu vực.
AP dẫn lời Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cho biết các quốc gia khác có thể tham gia nếu họ sẵn sàng bảo vệ các nguyên tắc và giải quyết khác biệt bằng các biện pháp hòa bình, đồng thời cho biết thỏa thuận phản ánh mong muốn chung tăng cường hợp tác an ninh chiến lược.
