Nga đã tìm ra cách vô hiệu hóa tên lửa mạnh nhất của Ukraine: "Át chủ bài” Flamingo liên tiếp bị bắn hạ

Tên lửa hành trình FP-5 Flamingo hiện được xem là vũ khí tấn công tầm xa uy lực nhất của Ukraine. Tuy nhiên, trong những tuần gần đây, Nga dường như đã tìm ra cách đối phó hiệu quả với loại tên lửa này, khiến phần lớn các đòn tập kích sâu vào lãnh thổ Nga không đạt được kết quả như Kiev mong muốn.

Tên lửa hành trình FP-5 Flamingo của Ukraine. Ảnh Ukrainska Pravda

Theo các nguồn theo dõi nguồn mở, chỉ một hoặc hai trong số nhiều tên lửa Flamingo được phóng gần đây có thể xuyên thủng hệ thống phòng không Nga để đánh trúng mục tiêu.

Tỷ lệ đánh chặn tăng vọt

FP-5 Flamingo là tên lửa hành trình phản lực nặng khoảng 6 tấn, có tầm bắn lên tới 2.500 km và mang đầu đạn nặng khoảng 1.150 kg – lớn nhất trong số các loại vũ khí tấn công tầm xa do Ukraine tự phát triển.

Đêm 6/8, Lữ đoàn Tên lửa số 19 của Ukraine được cho là đã phóng ít nhất ba quả Flamingo nhằm vào tỉnh Tyumen ở Tây Siberia. Các tên lửa bay quãng đường khoảng 2.500 km trước khi biến mất khỏi màn hình theo dõi. Nhà phân tích AMK Mapping nhận định chúng nhiều khả năng đã bị phòng không Nga bắn hạ.

Đây không phải là trường hợp cá biệt. Theo thống kê của AMK Mapping, từ ngày 1/7 đến nay, Nga đã bắn hạ 10 trong số 11 tên lửa Flamingo được Ukraine phóng đi. Dù con số này chưa được Kiev hay Moscow xác nhận chính thức, nó phản ánh xu hướng ngày càng rõ rệt: tỷ lệ sống sót của Flamingo đang giảm mạnh.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng thống kê trên có thể chưa hoàn toàn chính xác. Trong các đợt tập kích ngày 24-25/7, ít nhất một, thậm chí có thể là hai tên lửa Flamingo đã đánh trúng nhà máy chế tạo tên lửa Avitek ở tỉnh Kirov, cách biên giới Ukraine khoảng 1.300 km.

Đòn đánh vào “lá chắn” của Nga

Nhà máy Avitek là cơ sở sản xuất nhiều linh kiện cho hệ thống phòng không Tor – một trong những tổ hợp tên lửa tầm trung được Nga sử dụng để đánh chặn các mục tiêu bay thấp như UAV và tên lửa hành trình.

Theo chuyên gia Michael Bohnert thuộc tổ chức RAND (Mỹ), cuộc tấn công đã gây thiệt hại đáng kể cho nhà máy. Nếu năng lực sản xuất Tor bị suy giảm, điều đó có thể tác động trực tiếp đến hiệu quả phòng không của Nga trong tương lai.

Nghịch lý nằm ở chỗ Tor cũng chính là một trong những hệ thống được cho là đang tham gia đánh chặn Flamingo. Vì vậy, nếu Ukraine làm gián đoạn dây chuyền sản xuất loại vũ khí này, cơ hội sống sót của Flamingo trong các đợt tấn công sau có thể được cải thiện.

Tuy nhiên, hiện tại vấn đề lớn nhất của Flamingo không nằm ở các bệ phóng phòng không dưới mặt đất mà ở một yếu tố khác trên bầu trời.

Máy bay cảnh báo sớm A-50U trở thành “khắc tinh”

Theo các chuyên gia quân sự, chìa khóa giúp Nga nâng cao hiệu quả đánh chặn Flamingo chính là đội máy bay cảnh báo sớm Beriev A-50U.

Các máy bay này mang radar cỡ lớn gắn trên thân, có khả năng phát hiện mục tiêu bay thấp ở khoảng cách xa hơn nhiều so với các đài radar mặt đất. Trong thời gian gần đây, nhiệm vụ gần như duy nhất của A-50U là tuần tra trên các tuyến đường bay có khả năng xuất hiện tên lửa Ukraine, sau đó truyền dữ liệu mục tiêu cho các đơn vị phòng không.

Hiệu quả của chiến thuật này được thể hiện rõ qua sự thay đổi chỉ trong vài tuần.

Vào đêm 9-10/6, Ukraine đã phóng năm tên lửa Flamingo nhằm vào nhà máy điện tử VNIIR-Progress tại thành phố Cheboksary, cách biên giới Ukraine khoảng 960 km. Khi đó, hai tên lửa đã vượt qua hệ thống phòng thủ và gây thiệt hại lớn cho cơ sở này.

Tuy nhiên, chỉ chưa đầy một tháng sau, ngày 4/7, một máy bay A-50U đã hỗ trợ các đơn vị phòng không Nga phát hiện và bắn hạ toàn bộ năm tên lửa Flamingo đang hướng tới thành phố Votkinsk, cách Ukraine khoảng 1.360 km.

Từ độ cao hàng nghìn mét, radar trên A-50U có thể nhìn thấy những mục tiêu bay sát mặt đất mà radar dưới mặt đất thường bị địa hình che khuất. Điều này giúp Nga phát hiện tên lửa sớm hơn và tổ chức đánh chặn hiệu quả hơn.

Cuộc chiến giành ưu thế trên không

Ukraine đã nhiều lần tìm cách loại bỏ A-50U bằng UAV và tên lửa tầm xa. Theo các nguồn phương Tây, Kiev đã phá hủy ít nhất hai chiếc A-50U và làm hư hại thêm hai chiếc khác.

Vấn đề đối với Nga là dòng máy bay này cực kỳ hiếm. Hiện Moscow được cho là chỉ còn không quá năm chiếc có khả năng hoạt động, trong khi năng lực sản xuất mới gần như không tồn tại.

Dẫu vậy, số máy bay còn lại đang được Nga tập trung tối đa cho nhiệm vụ chống Flamingo. Có thời điểm, vào ngày 7/7, Nga được cho là đã triển khai đồng thời bốn chiếc A-50U để điều phối hoạt động đánh chặn.

Về phía Ukraine, nhà sản xuất Fire Point cũng không đứng yên. Công ty này đang liên tục nâng cấp Flamingo nhằm giảm khả năng bị phát hiện. Một trong những thay đổi quan trọng nhất là cải tiến thiết bị đo độ cao để tên lửa có thể bay sát mặt đất hơn.

Về lý thuyết, tên lửa bay càng thấp càng dễ hòa lẫn vào tín hiệu nhiễu từ địa hình, khiến radar khó phát hiện hơn. Tuy nhiên, những cải tiến này dường như vẫn chưa tạo ra khác biệt rõ rệt trên thực tế.

Ít nhất ở thời điểm hiện nay, Nga đã tìm được công thức hiệu quả để đối phó với loại tên lửa tấn công tầm xa mạnh nhất của Ukraine. Câu hỏi còn lại là liệu Kiev có thể tiếp tục nâng cấp Flamingo đủ nhanh để giành lại ưu thế trong cuộc đua giữa tên lửa và phòng không hay không.