Người tặng bút máy cho liệt sĩ Nguyễn Xuân Hải: 'Hơn 60 năm vẫn đợi ông về'

Phóng viên Thanh Niên tìm về thôn Hữu, xã Bắc Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên (xã Mê Linh, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình cũ) để gặp bà Trần Thị Đượm (86 tuổi, vợ liệt sĩ Nguyễn Xuân Hải). 

Điều đặc biệt, dòng chữ “Nguyễn Xuân Hải” cũng chính là thông tin được khắc trên cây bút phát hiện trong quá trình khai quật một phần mộ liệt sĩ để lấy mẫu ADN tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngọc Hồi (tỉnh Quảng Ngãi). Đây cũng là tên trùng với người chồng đã hy sinh của bà Đượm, mở ra manh mối về danh tính liệt sĩ nằm trong phần mộ này.

Cây bút khắc tên "Nguyễn Xuân Hải" được tìm thấy trong quá trình lấy mẫu ADN tại phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính ở Nghĩa trang liệt sĩ Ngọc Hồi

ẢNH: BỘ CHỈ HUY QUÂN SỰ TỈNH QUẢNG NGÃI

Lời nhắn cuối cùng

Trong căn nhà nhỏ, bà Đượm niềm nở đón khách. Dù thời gian đã khiến mái tóc đã bạc, đôi mắt không còn tinh anh như trước, nhưng khi nhắc đến người chồng đã hy sinh, ký ức trong bà dường như vẫn còn nguyên vẹn.

Đúng ngày phóng viên tìm đến (ngày 19.8) cũng là một ngày đặc biệt với bà Đượm. Theo bà, đây là ngày 7.7 âm lịch - ngày cách đây 62 năm, người chồng của bà lên đường nhập ngũ. Vì thế, từ sáng sớm, bà đã chuẩn bị hương hoa để thắp cho chồng.

Sau khi thắp nén hương trước bàn thờ, bà Đượm chậm rãi đưa chúng tôi về những năm tháng tuổi trẻ, về ngày người chồng khoác ba lô, rời quê hương lên đường ra trận theo tiếng gọi của Tổ quốc.

Bà Trần Thị Đượm

ẢNH: ĐÌNH HUY

Bà Đượm kể, liệt sĩ Hải trước kia là giáo viên dạy cấp 2 tại địa phương, vốn là người có năng khiếu về thể thao nên ông thường xuyên dẫn đầu về thành tích thể thao trong trường. Hồi đó, ông Hải cũng thuộc diện ưu tiên không phải đi nghĩa vụ quân sự. Thế nhưng, nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông đã viết đơn tình nguyện.

"Chồng tôi bảo làm giáo viên ở nhà buồn nên xin đi đánh giặc cứu nước mấy năm rồi lại về chuyển ngành", bà Đượm nhớ lại và cho biết, đúng ngày 7.7.1964 (âm lịch), chồng bà chính thức lên đường nhập ngũ, để lại người vợ trẻ và con trai nhỏ 13 tháng tuổi.

Theo bà Đượm, trong thời gian huấn luyện, hành quân và chiến đấu, ông Hải vẫn đều đặn viết thư gửi về cho vợ. Trong những bức thư ấy, ông tả về cuộc sống gian khổ ở chiến trường "người đen như củ rúc, ngứa ngáy khắp người". 

Thế nhưng, ông vẫn luôn vượt qua khó khăn và hướng về gia đình với tình yêu vô hạn qua những câu viết "con bây giờ chắc biết bập bẹ gọi bố, gọi bà rồi nhỉ?", hay những lời nhắn gửi rằng ông rất "nhớ vợ thảo, con hiền".

Trong lần gửi bức thư cuối cùng (1 tháng trước khi hy sinh), ông Hải nhắn người đồng đội cùng quê về phép nói với bà Đượm rằng, chiến trường thiếu thốn đủ thứ, không có bút mực để viết thư. Nghe vậy, bà Đượm đã chuẩn bị một gói đồ gửi đi, gồm kim chỉ, bút máy, mực để pha bơm vào bút gửi người đồng đội mang vào chiến trường cho chồng.

Giấy báo tử được gửi về gia đình

ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG

Cũng trong dịp đó, ông Hải gửi lời nhắn về nhà rằng sang năm sau ông mới về nghỉ phép. Điều này khiến bà Đượm mừng rỡ, gia đình ở quê đã chuẩn bị sẵn sàng tâm lý để chờ ông về. 

Thế nhưng, định mệnh nghiệt ngã đã ập đến. Vào ngày 8.7.1965 (âm lịch), đúng 1 năm 1 ngày sau khi lên đường, ông Hải đã hy sinh anh dũng. Bức thư và chiếc bút máy bà gửi đi chính là những kỷ vật cuối cùng trước khi ông nằm lại nơi đất mẹ.

Chiếc bút khắc tên liệt sĩ Nguyễn Xuân Hải mở ra hy vọng

Nỗi đau ấy càng kéo dài hơn khi phải mất đến 4 năm sau ngày hy sinh, gia đình mới chính thức nhận được giấy báo tử của ông. Trong suốt 4 năm không nhận được thông tin từ ông Hải, bà Đượm "lòng như lửa đốt", thỉnh thoảng lại nghe ngóng thông tin từ những người đồng đội cùng đơn vị. Ngày nhận giấy báo tử, bà chỉ biết nghẹn ngào thương tiếc, buồn đau mà chẳng biết làm thế nào.

Hoàn cảnh của gia đình bà Đượm càng thêm phần éo le khi người con trai duy nhất của hai ông bà bị tàn tật và qua đời từ rất nhỏ. Dù vậy, trải qua bao biến cố, người phụ nữ ấy vẫn quyết định ở vậy thờ chồng mà không đi bước nữa.

Nhiều thập kỷ qua đi, gia đình bà Đượm cũng đã nhiều lần lặn lội vào các tỉnh phía nam để tìm kiếm phần mộ của ông Hải nhưng đều vô vọng. Mới đây, thông tin về một chiếc bút máy khắc tên "Nguyễn Xuân Hải" kèm hình vẽ đôi chim bồ câu được phát hiện tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngọc Hồi đã nhen nhóm lại hy vọng cho gia đình.

Nhận được tin từ người cháu tên Duân và chính quyền xã báo về, lòng bà Đượm bỗng trào dâng một niềm vui mừng khôn xiết. Khi phóng viên đưa hình ảnh chiếc bút máy cho bà xem, bà vẫn run rẩy, cố gắng lục tìm trong ký ức.

Bà chia sẻ rằng ngày xưa bà chỉ gửi đi chiếc bút máy bơm mực bình thường chứ không tự tay khắc chữ lên đó. Cạnh đó, người đồng đội năm xưa nhận chuyển chiếc bút nay cũng đã mất.

"Hơn 60 năm rồi, tôi không nhớ được hình dáng chiếc bút, nét chữ của ông tôi cũng không nhận ra", bà Đượm nói và cho rằng có thể trong quá trình sử dụng ở chiến trường, ông Hải đã tự tay khắc tên mình cùng hình ảnh đôi chim bồ câu biểu tượng cho hòa bình lên chiếc bút kỷ vật.

Dù chiếc bút máy có đúng là của liệt sĩ Nguyễn Xuân Hải hay không, thế nhưng đối với bà Đượm, đây chính là "tia hy vọng" quý giá nhất. "Hơn 60 năm qua, mong muốn nhất của tôi vẫn là tìm được ông về. Tôi hy vọng sẽ được các cơ quan chức năng giúp đỡ làm sao đưa được ông về quê hương", bà Đượm nói.

Trong khi đó, anh Nguyễn Văn Duân (cháu ruột liệt sĩ Hải) cho biết, sau khi đối chiếu thông tin di vật phát hiện trùng với tên người thân là liệt sĩ Nguyễn Xuân Hải, ông đã liên hệ với Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Ngãi.

Hiện tại, gia đình đã lấy mẫu sinh phẩm của bà Nguyễn Thị Thoa, là chị gái của liệt sĩ Nguyễn Xuân Hải, gửi cho chính quyền địa phương để thực hiện các bước giám định ADN, đối chiếu với mẫu hài cốt liệt sĩ.

Đại tá Trịnh Công Sơn, Phó chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Ngãi, cho rằng, việc cây bút mang tên liệt sĩ được tìm thấy trong phần mộ đang mở ra thêm một hướng xác minh quan trọng. Đây là những thông tin ban đầu giúp cơ quan chức năng tìm kiếm thân nhân các anh hùng liệt sĩ, đưa các anh về với quê hương và gia đình.

"Chúng tôi đang tiến hành xác minh và đẩy nhanh quá trình giám định ADN liệt sĩ. Các gia đình cũng đã được hướng dẫn lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ để đối chiếu kết quả", đại tá Trịnh Công Sơn nói.