Ngưỡng doanh thu miễn thuế với hộ kinh doanh: Mức nào phù hợp?

Nội dung liên quan ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với hộ kinh doanh nhận được nhiều quan tâm của đại biểu.

Sáng nay (24-4), Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua dự luật này.

Dự luật đề xuất không quy định cụ thể ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân; mức doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng của hộ, cá nhân kinh doanh trong luật mà giao Chính phủ quy định. Ngưỡng doanh thu miễn thuế hiện nay với hộ, cá nhân kinh doanh là 500 triệu đồng/năm.

Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 3 tỉ đồng/năm

Bày tỏ đồng tình chủ trương giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế, nhưng đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cho rằng việc xác định ngưỡng cần dựa trên nguyên tắc chỉ đánh thuế khi hoạt động kinh doanh tạo ra thu nhập thực sự cao hơn mức bình quân xã hội. 

Nếu sau khi trừ chi phí, thu nhập cá nhân, hộ kinh doanh chỉ tương đương người làm công ăn lương thì đánh thuế không những bất hợp lý mà còn phản tác dụng do chi phí tuân thủ thường lớn hơn số thuế phải nộp. Bên cạnh đó, vấn đề ngưỡng miễn thuế còn liên quan đến công bằng giữa các loại hình kinh doanh. 

"Ngưỡng quá thấp sẽ tạo gánh nặng không cần thiết cho hộ kinh doanh nhỏ, ngược lại ngưỡng quá cao sẽ chênh lệch với doanh nghiệp, méo mó môi trường cạnh tranh. Chính sách cần hướng tới mục tiêu cân bằng, đó là hỗ trợ khu vực kinh tế nhỏ nhưng không tạo ra những vùng trũng về nghĩa vụ thuế", bà Tú Anh phân tích.

Bà còn dẫn chứng các nghiên cứu khoa học và khảo sát tại một số nước có nền kinh tế tương đồng ở Đông Nam Á, châu Á cho thấy ngưỡng miễn thuế ở khu vực kinh tế nhỏ thường ở mức từ 8 - 15 lần GDP bình quân đầu người. Áp dụng vào điều kiện Việt Nam hiện nay, mức tương đương sẽ rơi vào khoảng từ 1 - 1,9 tỉ đồng. Từ cơ sở đó, bà đề nghị luật quy định ngưỡng sàn không thấp hơn 1 tỉ đồng và ngưỡng trần không quá 2 tỉ đồng.

Khoảng cách này, bà cho rằng đủ để Chính phủ điều hành linh hoạt theo từng thời kỳ nhưng vẫn nằm trong giới hạn do Quốc hội quyết định. Tuy nhiên, cần lưu ý cùng một mức doanh thu nhưng thu nhập thực chất giữa các ngành rất khác nhau, trong thương mại hoặc dịch vụ ăn uống, chi phí đầu vào có thể chiếm 80 - 90% doanh thu, trong khi một số dịch vụ chuyên môn có biên lợi nhuận cao hơn nhiều. 

Vì vậy, khi triển khai Chính phủ cần nghiên cứu phân loại ngưỡng theo nhóm ngành nghề, dựa trên đánh giá cấu trúc chi phí thực tế để chính sách đi vào thực chất, thay vì dừng lại ở con số danh nghĩa.

Đại biểu Phan Đức Hiếu (thành viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội) cũng kiến nghị Chính phủ nghiên cứu, xem xét phương án đảm bảo phù hợp nhất với kết luận 18 và quy định của Hiến pháp. Cụ thể, luật sẽ quy định mức khung tối thiểu và tối đa mức doanh thu chịu thuế. Trên cơ sở đó, Chính phủ tùy từng thời kỳ xác định một mức doanh thu cụ thể.

"Ví dụ, với mức thu nhập của doanh nghiệp, tổ chức được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp là từ 1 - 3 tỉ đồng hoặc từ 1 - 5 tỉ đồng. Chính phủ nghiên cứu, cân nhắc thêm, đề xuất về một khung cụ thể bao gồm mức tối thiểu và tối đa. 

Với quy định như trên, Chính phủ hoàn toàn có thể quy định một mức doanh thu cụ thể áp dụng chung hoặc mức khác nhau cho lĩnh vực hoạt động kinh doanh khác nhau, đảm bảo sự linh hoạt và thẩm quyền của Chính phủ", ông nói.

Ngoài ra, ông còn cho rằng Quốc hội nên quy định cả mức tối thiểu và tối đa trong luật bởi mức tối thiểu đảm bảo tính hợp lý, phù hợp thực tiễn, không tăng gánh nặng chi phí quá mức cho doanh nghiệp, tổ chức. Còn mức tối đa đảm bảo cân bằng giữa giảm gánh nặng chi phí, thu ngân sách và mục tiêu thúc đẩy mở rộng, phát triển kinh doanh, tránh tình trạng cơ sở kinh doanh "không muốn lớn".

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Văn Thân (TP.HCM) cho biết trong hơn 5 triệu hộ kinh doanh hiện nay, nhóm có doanh thu mỗi năm khoảng 1 tỉ đồng chiếm phần lớn, nên quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế với cá nhân, hộ kinh doanh 1 tỉ đồng/năm (Bộ Tài chính đề xuất - PV) là phù hợp. Đối với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu mỗi năm từ 1 - 3 tỉ đồng, ông đề xuất cho họ được nộp mức thuế cố định trên doanh thu, để giảm chi phí tuân thủ. 

"Để thực hiện việc này, tôi kiến nghị cho hộ kinh doanh tự kê khai mức doanh thu 3 lần, sau đó tính trung bình để lấy mức doanh thu "chuẩn" và áp thuế cố định trên mức doanh thu đó. Việc cho phép họ đóng thuế cố định sẽ giảm chi phí tuân thủ, giảm áp lực đối với các chi phí về kế toán, sổ sách liên quan", ông Thân nói.

Lý giải đề nghị ngưỡng doanh thu miễn thuế là 3 tỉ đồng/năm, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau) phân tích với 3 tỉ đồng chia đều cho 12 tháng thì doanh thu 1 tháng khoảng 250 triệu đồng, trừ tất cả chi phí như thuê mặt bằng, lãi suất, thuê nhân công, cá nhân hộ còn lại khoảng 10% là 20 triệu đồng. 

Trong khi hộ đó có 2 vợ chồng, 2 đứa con chia ra 4 người thì doanh thu là rất thấp, nên đề nghị cơ quan soạn thảo cần lưu ý vấn đề này.

Ngưỡng miễn thuế 1 tỉ đồng "hài hòa với thời điểm hiện nay"

Cũng bày tỏ cơ bản tán thành việc giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế nhưng đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị làm rõ hơn cơ chế kiểm soát việc thực hiện. Bà nói dự thảo đã bổ sung nguyên tắc Chính phủ quy định mức doanh thu năm căn cứ bối cảnh kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ và đây là nội dung tiếp thu rất cần thiết.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là "giao ai quy định mà còn là quy định xong thì kiểm soát bằng cách nào". Bà chỉ ra nếu ngưỡng doanh thu là căn cứ để không phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc không chịu thuế giá trị gia tăng rất dễ phát sinh tình trạng chia nhỏ hộ kinh doanh, chia nhỏ dòng tiền, chia nhỏ điểm bán hoặc đứng tên nhiều người để ở dưới ngưỡng. 

Vì vậy, bà đề nghị trong văn bản quy định chi tiết Chính phủ sẽ thiết kế các nguyên tắc chống chia tách, giả tạo doanh thu, đồng thời có cơ chế báo cáo định kỳ để đảm bảo việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu thực sự đúng mục tiêu hỗ trợ, không trở thành kẽ hở làm thất thu ngân sách.

Bà Nga cũng nêu rõ không chỉ dừng lại ở việc xác định ngưỡng miễn thuế hợp lý, cần nhìn nhận đầy đủ hơn về gánh nặng thuế thực tế. Trong đó, chi phí tuân thủ là một cấu phần không thể tách rời, với hộ kinh doanh và người dân áp lực đến không chỉ từ số thuế phải nộp mà còn từ thời gian, thủ tục, chi phí và rủi ro trong quá trình kê khai, thực hiện nghĩa vụ. 

Nếu chi phí tuân thủ cao, về bản chất đó là một dạng thuế ẩn làm suy giảm hiệu quả của chính sách hỗ trợ. "Vì vậy, cùng với việc điều chỉnh ngưỡng đề nghị đặt mục tiêu giảm chi phí tuân thủ cho người dân và hộ kinh doanh như một yêu cầu bắt buộc trong thiết kế chính sách. 

Cơ quan thuế cần đơn giản hóa quy trình chuẩn hóa biểu mẫu, đẩy mạnh tự động hóa, đồng thời cung cấp các công cụ công nghệ thông tin thật sự dễ dùng và dễ tiếp cận. Mục tiêu không chỉ là quản lý được mà là để người dân có thể thực hiện nghĩa vụ một cách thuận lợi, ít tốn kém nhất về thời gian và chi phí", bà Nga khẳng định.

Giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết đại biểu rất quan tâm đến ngưỡng doanh thu được miễn, không phải nộp thuế. Ông nêu rõ đã cân nhắc rất nhiều mặt, tính toán rất kỹ tác động đến cả thu ngân sách, cả đối tượng nộp thuế thì ngưỡng doanh thu miễn thuế 1 tỉ đồng/năm "hài hòa với thời điểm hiện nay". 

Trong luật cũng tiếp thu theo hướng ngưỡng cụ thể sẽ giao cho Chính phủ quy định phù hợp với diễn biến kinh tế - xã hội trên nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ.

Ông thông tin thêm với ngưỡng doanh thu 1 tỉ đồng/năm đã gấp đôi mức hiện hành và tác động ngân sách khoảng 7.000 tỉ đồng. Với các hộ và cá nhân kinh doanh mức miễn lên đến 1 tỉ đồng sẽ giảm thu ngân sách khoảng 4.800 tỉ đồng và khoảng 256.000 doanh nghiệp nhỏ được hưởng với mức khoảng 2.100 tỉ đồng. 

"Mức này cũng rất phù hợp với điều kiện hiện hành. Chúng tôi sẽ cân nhắc rất kỹ và tính toán thêm để báo cáo Quốc hội về mức cụ về", bộ trưởng nói.

Đối với công tác quản lý thu thuế, ông Tuấn nêu rõ luật thuế phải thiết kế làm sao đảm bảo tính trung lập, đảm bảo tính hiệu quả, chi phí thấp nhất và chi phí tuân thủ của người nộp thuế thấp nhất. "Chính vì vậy, cân nhắc rất nhiều mặt chúng tôi mới đưa ra ngưỡng doanh thu 1 tỉ đồng", bộ trưởng giải trình thêm.