Nhà cổ tri huyện, gạch lục giác đỏ và bộ cửa 3 năm chưa xong

Trước kia, chủ căn nhà là tri huyện Nguyễn Văn (Minh) Giác - một trong những người giàu nhất làng. Nền nhà lót bằng gạch tàu màu đỏ hình lục giác đều, khi lát nền giống như vân trên mai rùa, nhìn độc đáo và hoài cổ. Gạch làm từ đất sét nung nên "đông ấm, hạ mát". Ngày trước, chỉ các công trình công cộng hoặc nhà điền chủ giàu có mới lát gạch tàu lục giác.

Nhà cổ tri huyện hơn trăm năm tuổi - ký họa của họa sĩ Thiên Ân

Ông Nguyễn Minh Luận (cháu nội ông huyện Giác) kể, lúc xây nhà, dù toàn bộ cấu trúc nhà đã hoàn thành nhưng suốt 3 năm sau đó vẫn không thể làm được bộ cửa chính. Có ý kiến cho rằng, có thể vì ông huyện Giác chờ thời điểm đại cát mới lắp cửa hoặc do sự khắt khe trong việc tìm kiếm tấm gỗ hoàn hảo nhất để xứng tầm với công trình.

Nhà cổ tri huyện đã xuống cấp nặng nề - ký họa của Lê Duy Lực

Diện tích khuôn viên khoảng 4.000 m2. Nhà chính phía trước 3 gian 2 chái, dành thờ phượng, tiếp khách và chỗ ở của vợ chồng gia chủ. Dãy nhà phụ phía sau cho con cái và người làm. Hai khối nhà được kết nối bằng sân trong.

Nhà cổ tri huyện nhìn từ trên cao - ký họa của KTS Duy Huỳnh

Nhà cổ tri huyện thuộc phường Tăng Nhơn Phú, TP.HCM - ký họa của KTS Phan Đình Trung

Ký họa của Trần Hữu Thảo

Đây là một nhà Nam bộ điển hình cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20: bên ngoài tiếp thu thẩm mỹ phương Tây, bên trong vẫn giữ nội thất và trật tự sống phương Đông. Mặt tiền với tường dày, vòm với hàng cột kiểu Hy Lạp (thức Corinth) và họa tiết lá ô rô (họa tiết trang trí cổ điển cách điệu từ lá cây Acanthus, phổ biến thời Hy Lạp, tượng trưng sức sống mạnh mẽ) tạo nên sự bề thế và sang trọng. Ở trong, khung nhà dựng bằng gỗ quý, sử dụng kỹ thuật ghép mộng hoàn toàn, không dùng đinh sắt. Mái lợp ngói âm dương giúp điều hòa nhiệt độ.

Mặt tiền nhà với 5 nhịp cột. Nhịp giữa chia 3 đăng đối nhấn mạnh lối vào chính - ký họa của KTS Bùi Hoàng Bảo

Hàng cột kiểu Hi Lạp (thức Corinth) - ký họa của KTS Vũ Đức Chiến

Nền lát gạch lục giác đỏ khá độc đáo - ký họa của Lê Duy Lực

Vách gỗ được chạm lộng (đục thủng vật liệu) cho ánh sáng và gió xuyên qua giúp nhà luôn thoáng đãng. Trên cửa chính là những họa tiết chạm lộng tinh xảo hoa lá cách điệu, hồi văn kỷ hà, khi nắng chiếu qua tạo thành những mảng trang trí độc đáo. Hình ảnh rồng trên vì kèo không chỉ cầu mong sự may mắn mà còn khẳng định uy thế của một gia đình quan lại.

Căn nhà xuống cấp, xung quanh cỏ hoang mọc đầy - ký họa của Nguyễn Hoàng Trí

Ký họa của họa sĩ Phạm Khôi

Căn nhà xưa - ký họa của KTS Phùng Thế Huy

Hiện tại căn nhà đã xuống cấp nặng nề: cột nghiêng, tường bong tróc, cỏ dại bao phủ…

Góc sân trong - ký họa của KTS Đặng Phước Tuệ

Nội thất xuống cấp nhiều - ký họa của KTS Trần Xuân Hồng

Ký họa của KTS Hà Vũ

Ký họa của KTS Nguyễn Văn Thiện Quân

Ký họa của KTS Nguyễn Khánh Vũ