Nhiều ngành học mà AI không thể thay thế

Trong "cuộc đua" chọn nguyện vọng vào các trường CĐ-ĐH năm nay, rất nhiều thí sinh và phụ huynh lo lắng, e sợ những ngành học đã chọn sẽ bị AI thay thế trong tương lai.

Chọn "an toàn" hay "yêu thích"?

Em Nguyễn Minh Quân, học sinh Trường THPT Phú Nhuận (TP HCM), ước mơ trở thành nhà sản xuất TVC quảng cáo. Thế nhưng, chính sự phát triển quá nhanh và khả năng sản xuất video trong chớp mắt của các công cụ AI đã khiến em chần chừ. Quân không chọn nguyện vọng yêu thích mà thay bằng nguyện vọng an toàn hơn: ngành quản trị kinh doanh.

Trong khi đó, bà Minh Tuyết (ngụ xã Bà Điểm, TP HCM) cũng rất lo lắng, làm sao để con mình tốt nghiệp ĐH không bị thất nghiệp. "Từ bé, con tôi đã biết vẽ thiết kế đồ họa trên điện thoại và iPad. Con tôi hay thiết kế bảng hiệu, menu cho các cửa hàng bánh, cà phê gần nhà. Khoảng thu nhập đầu tiên của con tôi cũng là từ công việc này. Nhưng bây giờ, với AI thì ai cũng tự thiết kế được" - bà trăn trở.

Trong quá trình tư vấn tuyển sinh, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông - Trường ĐH Công Thương TP HCM, nhận được rất nhiều câu hỏi liên quan vấn đề này. Đó không chỉ là trăn trở của phụ huynh, thí sinh mà còn là câu hỏi lớn của các nhà giáo dục: Làm sao để đào tạo sinh viên ra trường có năng lực, không bị AI thay thế?

Theo ThS Sơn, AI rất giỏi trong việc xử lý dữ liệu, làm nhanh, khối lượng công việc nhiều và tự động hóa. Tuy nhiên, có những ngành nghề mà AI không thể thay thế hoàn toàn con người.

Đó là những công việc cần cảm xúc, sự thấu hiểu, khả năng giao tiếp, sáng tạo và xử lý tình huống thực tế. Ví dụ, những ngành như: công nghệ thực phẩm, dinh dưỡng, du lịch, nhà hàng - khách sạn..., vốn liên quan trực tiếp đến trải nghiệm, cảm giác của khách hàng. Máy móc có thể hỗ trợ quy trình nhưng sự tinh tế, dịch vụ chăm sóc của con người vẫn là yếu tố quyết định.

"Trong tương lai, AI sẽ không "cướp việc" của con người, nhưng người biết sử dụng AI chắc chắn sẽ "ăn điểm", được doanh nghiệp trọng dụng hơn và duy trì công việc lâu dài" - ThS Sơn nhận định.

Đồng quan điểm, cô Nguyễn Thị Mộng Lành, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông - Trường CĐ Bách khoa Sài Gòn, cho rằng những giá trị cốt lõi thuộc về cảm xúc và tư duy chiến lược của con người sẽ không có công nghệ nào thay thế được.

Theo cô Lành, khối ngành dịch vụ là một trong những lĩnh vực đòi hỏi sự giao tiếp. Những sản phẩm vô hình được kết nối với nhau bằng trái tim, sự nhiệt tình, chu đáo để mang đến sự trải nghiệm và hài lòng cho du khách.

Ngoài ra, ở khối ngành thuộc lĩnh vực kinh tế, AI có thể là công cụ hỗ trợ xử lý dữ liệu, nhưng con người mới là chủ thể quyết định về chiến lược kinh doanh, marketing... "Để phát triển một thương hiệu hay một doanh nghiệp, con người vẫn là một trong những yếu tố hàng đầu" - cô Lành nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất thời điểm này là thí sinh cần xác định đúng ngành nghề yêu thích phù hợp với năng lực của mình và điều kiện kinh tế của gia đình. Thí sinh không nhất thiết phải chạy theo ngành "hot" thì mới thành công.

Nhiều ngành học mà AI không thể thay thế, chỉ hỗ trợ thêm để đạt hiệu suất cao hơn

Học cách làm chủ AI

ThS Trần Việt Dũng, Trưởng Phòng Đào tạo Trường CĐ Kỹ thuật Cao Thắng - một trong những cơ sở đào tạo nhân lực kỹ thuật cao uy tín của TP HCM, cho biết những năm gần đây, nhà trường chủ động đầu tư đồng bộ hệ thống trang thiết bị hiện đại. Từ mô hình robot, thiết bị điện tử, hệ thống điều hòa không khí đến mạng lưới điện thông minh áp dụng công nghệ IoT... đều được đưa vào giảng đường để sinh viên có cơ hội "chạm" và trải nghiệm thực tế.

"Việc va chạm trực tiếp với máy móc hiện đại giúp người học đúc kết kinh nghiệm thực tiễn sâu sắc, từ đó hình thành năng lực phản biện, biết cách chắt lọc và thẩm định xem các gợi ý từ AI là đúng hay sai để làm chủ công nghệ, thay vì bị công nghệ dẫn dắt" - ThS Dũng nhìn nhận.

Ngoài ra, từ sau giai đoạn dịch COVID-19, Trường CĐ Kỹ thuật Cao Thắng yêu cầu giảng viên chủ động lồng ghép việc ứng dụng các công cụ như ChatGPT và Gemini vào từng bài giảng. Trong cấu trúc mỗi tiết học luôn có sự giao thoa: AI đảm nhận vai trò tổng hợp và cung cấp dữ liệu kiến thức, còn giảng viên và sinh viên sẽ cùng phân tích để chọn ra hướng đi đúng nhất.

"Định hướng cốt lõi của nhà trường là giúp sinh viên coi việc ứng dụng AI là điều hoàn toàn bình thường, tạo lập tâm thế chủ động đồng hành với công nghệ để tối ưu hóa hiệu quả công việc" - ThS Dũng nhấn mạnh.

Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP HCM, thị trường lao động đang ghi nhận sự thiếu hụt nhân lực rõ rệt ở 4 nhóm ngành lớn. Trước hết là lĩnh vực công nghệ cao, điện tử - bán dẫn và chế tạo, do làn sóng các doanh nghiệp FDI ồ ạt mở nhà máy, nhu cầu tuyển dụng kỹ sư sản xuất, kỹ thuật viên CNC và nhân sự bảo trì máy đang tăng cao hơn bao giờ hết.

Bên cạnh đó, làn sóng dịch chuyển xanh cũng khiến ngành năng lượng tái tạo và xây dựng hạ tầng rơi vào tình trạng "khát" kỹ sư vận hành, thợ lắp đặt điện mặt trời và quản lý dự án.

Ở khối y tế và chăm sóc sức khỏe, các vị trí như điều dưỡng, kỹ thuật viên xét nghiệm và quản lý bệnh viện vẫn liên tục tìm kiếm nhân sự, kéo theo đà thiếu hụt chung của cả mảng làm đẹp, du lịch và dịch vụ. Trong khi đó, nông nghiệp công nghệ cao và môi trường cũng là "những mảnh đất màu mỡ" nhưng đang thiếu vắng nguồn lực để phát triển bền vững.