1 hour ago
1
Thưa Luật sư, nhìn từ vụ án Xôi Lạc TV, hệ thống này sử dụng các công ty bình phong để tuyển dụng nhân sự và cho làm việc độc lập giữa các phòng ban. Ranh giới pháp lý nào để xác định giữa "người làm thuê” và "đồng phạm"? Đồng thời, nhiều người lấy lý do "chỉ làm theo đầu việc được giao, không biết công ty hoạt động phi pháp" để tự bào chữa. Dưới góc độ pháp luật, lời khai này có giá trị miễn trừ trách nhiệm hình sự không?
Luật sư Nguyễn Văn Đồng: Việc nhận biết đâu là hành vi của "người làm thuê” và đâu là hành vi của "đồng phạm" trong các vụ án như Xôi Lạc TV là không khó. Điều này sẽ được thể hiện trong suốt quá trình làm việc, qua bản mô tả công việc, vị trí làm việc, chức danh, mức lương – thưởng, khoản hưởng lợi bất chính, tài liệu tại nơi làm việc và các chứng cứ điện tử khác.
Người lao động thông thường sẽ nhận biết được vị trí việc làm, công việc mình làm là sáng tạo nội dung hay sao chép nội dung. Việc sao chép đó có chủ ý (không bằng việc mua bán bản quyền), được giao bẻ khoá, xâm nhập trái phép, can thiệp trái phép vào hệ thống trang web của nước ngoài, hoặc được giao gắn và phát các nội dung quảng cáo cờ bạc trái pháp luật vào kênh phát sóng thì không thể nói là không nhận thức được hay không nhận biết được đó là hành vi vi phạm pháp luật, giúp sức.
Luật sư Nguyễn Văn Đồng - Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư TP Hà Nội).
Bởi lẽ, người lao động khi phát hiện ra mình bị lợi dụng thực hiện các hành vi nêu trên có quyền lựa chọn thôi việc, không tiếp tay. Nhưng có thể vì được trả lương và các khoản lợi cao nên họ bất chấp quy định pháp luật; hoặc họ tin rằng cơ quan nước ngoài không biết, không thể xử lý họ, hoặc cơ quan chức năng tại Việt Nam không biết để xử lý.
Nhiều người lao động thường dùng lý do "chỉ làm theo đầu việc được giao, không biết công ty hoạt động phi pháp" để tự bào chữa, tuy nhiên đây không phải là lý do có thể loại trừ trách nhiệm hình sự. Hành vi khách quan sẽ phản ánh ý thức chủ quan của họ. Việc họ nói không biết, nhưng những hành vi lại thể hiện nhận thức họ có biết thì đó chỉ là khai báo không đúng sự thật. Còn việc "làm theo đầu việc được giao" thì sẽ được xem xét trách nhiệm với vai trò đồng phạm giúp sức. Trong vụ án này, cơ quan tố tụng sẽ làm việc với từng người để phân loại, xác định vai trò, hành vi nhằm có biện pháp xử lý phù hợp.
Chắc chắn cũng sẽ có những vị trí lao động đơn giản không biết, không giúp sức cho hành vi vi phạm pháp luật thì sẽ được xem xét. Còn đối với các kỹ sư công nghệ thông tin có chuyên môn, họ có đủ nhận thức để biết công việc của mình đang thực hiện có vi phạm pháp luật hay không.
Vậy trước khi ký hợp đồng lao động, ứng viên cần kiểm chứng những thông tin bắt buộc nào để đánh giá tính minh bạch của một doanh nghiệp?
Luật sư Nguyễn Văn Đồng: Bản hợp đồng không phản ánh hết tính minh bạch hay không. Không doanh nghiệp nào đưa các điều khoản vi phạm pháp luật hay ép buộc được người lao động ký vào hợp đồng có điều khoản buộc họ phải làm công việc vi phạm pháp luật.
Họ có thể tuyển các vị trí công nghệ thông tin với bản mô tả chung chung, điều khoản hợp đồng chung chung. Nhưng khi vào giao việc cụ thể, người lao động sẽ được giao cho những nhiệm vụ như bẻ khoá, xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông, can thiệp trái phép vào hệ thống trang web của nước ngoài, hoặc gắn quảng cáo cờ bạc trái pháp luật vào kênh phát sóng… Khi phát hiện những công việc này, người lao động có quyền từ chối không làm tiếp. Trái lại, việc họ thoả hiệp, ở lại làm việc và phục vụ cho hành vi vi phạm pháp luật là điều đáng phê phán, chê trách.
Nếu đang làm việc mà phát hiện công ty có dấu hiệu vi phạm pháp luật, người lao động nên có những bước xử lý thế nào để rút lui an toàn, hợp pháp?
Luật sư Nguyễn Văn Đồng: Người lao động có thể thôi việc và trình báo với cơ quan chức năng. Còn trường hợp đã làm việc (đã giúp sức) một thời gian nhất định, dữ liệu tại công ty phản ánh cho thấy có giai đoạn làm việc thì cũng sẽ không tránh khỏi trách nhiệm.
Vì vậy, giải pháp khôn ngoan nhất là người lao động khi đi phỏng vấn, trao đổi công việc cần tìm hiểu kỹ. Có thể chất vấn phía công ty nếu thấy công việc mập mờ, chung chung, tham khảo thêm ý kiến người lao động đang làm việc tại công ty. Khi nhận thấy công ty đang thực hiện hành vi vi phạm pháp luật thì tuyệt đối không tham gia làm việc tiếp.
Khi cơ quan chức năng triệt phá tổ chức, một người làm công ăn lương bình thường cần những chứng cứ, tài liệu gì để chứng minh sự vô tội của mình, thưa ông?
Luật sư Nguyễn Văn Đồng: Những tài liệu chứng minh có thể là :Hợp đồng lao động; Bản mô tả công việc hằng ngày tại công ty (nếu các công việc làm là thuần tuý không vi phạm); Vị trí làm việc; Thang bảng lương tương xứng với mức lương ngoài thị trường, không được hưởng lợi bất chính; Các nội dung tin nhắn phân công công việc hàng tuần, hàng tháng; Thông báo nội bộ của công ty…
Trong trường hợp không vi phạm pháp luật, những tài liệu, chứng cứ trên sẽ phản ánh rất rõ. Ngược lại, nếu có hành vi giúp sức thì chính các tài liệu này cũng sẽ phản ánh rất rõ bản chất sự việc.
Xin trân trọng cảm ơn Luật sư!
