Những bí ẩn ở Dinh thự họ Vương - kiệt tác kiến trúc trên cao nguyên đá Đồng Văn, Hà Giang (nay là Tuyên Quang)

Dinh thự họ Vương nằm ẩn mình giữa khung cảnh núi rừng hùng vĩ ở thung lũng Sà Phìn. Đây không chỉ là một "kiệt tác kiến trúc" có giá trị về mặt lịch sử mà còn là một pháo đài bất khả xâm phạm, cất giấu vô vàn bí ẩn về một gia tộc từng vang danh nơi cực Bắc Tổ quốc.

Dinh thự họ Vương - hành trình tìm thế đất thiêng và bản thiết kế "hợp dung" ba nền văn hóa

Trải qua hơn một thế kỷ dãi dầu mưa nắng, Dinh thự họ Vương vẫn sừng sững tọa lạc trên quả đồi hình mai rùa ở thung lũng Sà Phìn, xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang. Công trình đồ sộ này tiêu tốn tới 15 vạn đồng bạc trắng Đông Dương (tương đương khoảng 150 tỷ đồng bây giờ) để hoàn thiện. Hơn cả một nơi chốn che mưa nắng, đây là biểu tượng quyền lực của Vương Chính Đức (1865-1947) – người được đồng bào H'Mông suy tôn là "Vua Mèo".

Toàn cảnh Dinh thự họ Vương nằm trên một gò đất ở thung lũng Sà Phìn, xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang. Xung quanh là tường đá và hàng cây sa mộc hàng trăm năm tuổi. 

Vào những năm cuối thế kỷ 19, với nghề trồng và buôn bán thuốc phiện, Vương Chính Đức trở thành người "siêu giàu" và thống lĩnh toàn bộ vùng cao nguyên đá Đồng Văn rộng lớn.

Để xây dựng cơ ngơi xứng tầm, năm 1890, ông đã cất công mời thầy địa lý người Hán tên là Trương Chiếu đi khắp 4 huyện quản hạt để tìm thế đất. Sau nhiều tháng ròng rã, Trương Chiếu quyết định chọn Sà Phìn.

Thầy địa lý lý giải, giữa thung lũng nổi lên một quả đồi hình con rùa, bao quanh là núi cao che chở. Dựng nhà trên lưng rùa thiêng, gia tộc sẽ giàu sang phú quý, quyền lực trường tồn.

Để xây dựng công trình đồ sộ Dinh thự họ Vương tiêu tốn tới 15 vạn đồng bạc trắng Đông Dương (tương đương khoảng 150 tỷ đồng bây giờ) để hoàn thiện. 

Được mưu sĩ người Kinh gốc Nam Định Nguyễn Hoàng và thủ lĩnh quân sự Cử Chúng Lù phác thảo ý tưởng, Vương Chính Đức tiếp tục thuê tướng nhà Thanh là Tống Bách Giao làm "tổng thầu", kết hợp cùng một kỹ sư người Hồi ở Vân Nam (Trung Quốc) thiết kế thi công.

Dưới bàn tay tài hoa của những người thợ Vân Nam và nhân công đồng bào H'Mông, sau nhiều năm xây dựng, tòa dinh thự rộng gần 3.000m2 đã hoàn thành với kiến trúc hình chữ "Vương", là sự giao thoa hoàn hảo của ba nền văn hóa: H'Mông, Trung Hoa và Pháp.

Du khách đến đây không khỏi trầm trồ trước kỹ thuật xếp đá, trình tường bằng đất sét và lợp ngói âm dương điêu luyện của người H'Mông. Xen lẫn vào đó là bố cục kiến trúc Trung Hoa với 4 nhà ngang, 6 nhà dọc chia thành tiền dinh, trung dinh và hậu dinh, cùng những mái đao uốn lượn.

Cổng chính đi vào Dinh thự họ Vương. Ảnh: Thiên Long

Đáng chú ý, dấu ấn kiến trúc Pháp điểm xuyết đầy tinh tế qua những chiếc lò sưởi mang phong cách phương Tây, hệ thống cửa sổ 3 lớp kiên cố hay những lô cốt vươn cao với vật liệu sắt, kính được vận chuyển từ tận nước Pháp xa xôi.

Dinh thự họ Vương - pháo đài bất khả xâm phạm giữa điệp trùng đá núi

Sống trong bối cảnh lịch sử đầy biến động, đối mặt với nhiều thế lực quân sự, Vương Chính Đức buộc phải thiết kế nơi ở của mình thành một pháo đài phòng thủ thực thụ. Dinh thự được bao bọc bởi lớp tường đá xanh dày 60 - 70cm, cao 2m với 36 lỗ châu mai tương ứng cho 36 tay súng túc trực ngày đêm. Bốn góc dinh thự là 4 lô cốt vững chãi.

Bên trong "vỏ bọc" bằng đá là 64 căn phòng liên thông nhau, sử dụng hệ thống khung kèo bằng gỗ thông đá quý hiếm. Chân cột nhà được tạc hình quả thuốc phiện – mặt hàng làm nên sự thịnh vượng của dòng họ Vương, kết hợp với các họa tiết chạm trổ hoa đào, mận, lê vô cùng tinh xảo.

Dinh thự nhà Vương có 4 nhà ngang, 6 nhà dọc chia thành tiền dinh, trung dinh và hậu dinh. Ảnh: Thiên Long

Sự cẩn trọng của Vua Mèo còn thể hiện qua việc xây dựng một bể nước đục bằng đá nguyên khối dung tích 200m3 ngay trong khuôn viên. Giữa vùng cao nguyên đá khát nước, đây là "mạch sống" đảm bảo cho gia tộc và hàng chục lính canh có thể cố thủ nhiều tháng trời nếu bị vây háp.

Thậm chí, phòng ngủ và nơi tiếp khách của Vương Chính Đức còn được thông trực tiếp với lô cốt và hầm ngầm, bản thân ông cũng sử dụng một đôi đũa đặc biệt để thử độc trong mỗi bữa ăn. Nhờ thiết kế phòng thủ xuất sắc này, trong hàng chục năm cai quản, chưa từng có một lực lượng nào công phá được "thủ phủ" của Vua Mèo.

Dấu ấn lịch sử và những câu chuyện lưu truyền

Không chỉ là trung tâm quyền lực quân sự, Dinh Vua Mèo còn ghi đậm những dấu ấn lịch sử đặc biệt. Ngay giữa sân tiền dinh, du khách sẽ bắt gặp bức hoành phi sơn son thếp vàng mang dòng chữ Hán: “Biên chính khả phong” (Chính quyền biên cương vững mạnh). Đây là báu vật do vua Khải Định ban tặng cho Vương Chính Đức vào năm 1923, công nhận tài trị vì vùng biên viễn của vị Bang tá Đồng Văn.

Quan phục của ông Vương Chính Đức. Ảnh: Thiên Long

Sau khi Vương Chính Đức qua đời, người con trai Vương Chí Sình (Vương Chí Thành) kế tục sự nghiệp. Đi theo tiếng gọi của Cách mạng, ông Vương Chí Thành đã có nhiều đóng góp to lớn trong cuộc kháng chiến chống Pháp, được Bác Hồ tin tưởng và trở thành Đại biểu Quốc hội khóa I và khóa II. Với những cống hiến xuất sắc trong việc xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, ông đã được Nhà nước truy tặng Huân chương Đại đoàn kết dân tộc.

Năm 2004, gia tộc họ Vương đã quyết định hiến tặng toàn bộ dinh thự cho Nhà nước để bảo tồn. Ngày nay, bên trong khu hậu dinh vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật vô giá như phản gỗ, cối đá, chậu tắm đá, hay chiếc sập nơi Vua Mèo từng tiếp khách.

Dinh thự họ Vương giờ đây là một điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn của du khách. Ảnh: Thiên Long.

Vượt lên trên giá trị của một di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia (được xếp hạng năm 1993), Dinh thự họ Vương giờ đây là một điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.

Đứng giữa sân gạch rêu phong, chạm tay vào những phiến đá lạnh buốt đã chứng kiến bao vật đổi sao dời, người ta như vẫn nghe thấy âm vọng của một thời oanh liệt, nơi trí tuệ, sự tài hoa và khát vọng sinh tồn của con người vùng cao đã hòa quyện cùng đá núi để tạc nên một huyền thoại mang tên Vua Mèo.