Những dấu hiệu lạ trên móng tay không thể xem thường

Bàn tay phản ánh sức khỏe nội tạng, hệ miễn dịch và chuyển hóa; biến đổi ở móng, da hay nhiệt độ cảnh báo sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm.

Nội tạng, hệ miễn dịch hay hệ chuyển hóa gặp trục trặc? Hãy nhìn vào màu sắc, hình dáng móng tay cùng những thay đổi về nhiệt độ, làn da trên bàn tay. Đây rất có thể là những tín hiệu cảnh báo sớm nhất mà cơ thể đang phát ra.

Bác sĩ Zhang Jiaming, Chủ nhiệm Khoa Di truyền và Ưu sinh học thuộc Bộ phận Y học Phụ nữ, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc (Taipei Veterans General Hospital), cho biết một nghiên cứu tổng quan quy mô lớn đăng trên tạp chí Journal of Hand Surgery năm 2025 đã hệ thống lại quan điểm y khoa kinh điển này. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng những thay đổi ở bàn tay thường là vị trí đầu tiên biểu hiện các bệnh lý mang tính toàn thân.

Màu sắc móng tay phản ánh trạng thái nội tạng và tuần hoàn máu

Bác sĩ Zhang Jiaming chia sẻ, nhiều người cho rằng móng tay đổi màu chỉ đơn thuần là dấu hiệu của lão hóa, thiếu hụt dinh dưỡng hay mệt mỏi. Tuy nhiên, dưới góc độ y học phân tử, màu sắc móng tay bản chất phản ánh tình trạng tuần hoàn máu, quá trình chuyển hóa protein và trạng thái của các mao mạch.

Khi toàn bộ bề mặt móng tay chuyển sang màu nhợt nhạt hoặc trắng, đó có thể là dấu hiệu của tình trạng thiếu máu nghiêm trọng. Nguyên nhân là do khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu giảm sút, kéo theo giường móng (nail bed) cũng trở nên nhợt nhạt.

Móng tay nửa trắng nửa đỏ: Cảnh báo bệnh lý về thận

Phân tích sâu hơn, bác sĩ Zhang Jiaming cho biết nếu quan sát thấy móng tay có sự phân chia nửa trắng nửa đỏ - trong y học gọi là "móng tay Lindsay" (Lindsay's nails) - thì đây là biểu hiện rất điển hình ở bệnh nhân mắc bệnh thận mãn tính.

Cơ chế phân tử đằng sau hiện tượng này liên quan đến sự tích tụ độc tố urê trong máu, rối loạn chức năng nội mạc mạch máu, kết hợp với tình trạng thiếu máu và bất thường trong chuyển hóa protein, từ đó làm thay đổi sự phân bố dòng máu tại giường móng.

Móng tay có vạch đỏ ở viền ngoài: Nguy cơ xơ gan, suy tim, tiểu đường

Một biểu hiện khác được gọi là "móng tay Terry" (Terry's nails), trong đó gần như toàn bộ móng có màu trắng, chỉ riêng phần viền sát đầu móng giữ lại một vạch màu đỏ. Hiện tượng này thường gặp ở bệnh nhân xơ gan, suy tim và tiểu đường.

Bác sĩ Zhang Jiaming nhấn mạnh, đây không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ bên ngoài, mà là hệ quả của việc gan không thể chuyển hóa estrogen một cách bình thường, dẫn đến mất cân bằng trong việc điều hòa mạch máu.

Móng tay vàng: Thường đi kèm bệnh lý đường hô hấp

Bên cạnh đó, khi xuất hiện "Hội chứng móng tay vàng" (Yellow nail syndrome), bác sĩ Zhang Jiaming cho biết phản xạ đầu tiên của ông không phải là nghĩ đến nhiễm nấm, mà sẽ lập tức hỏi về tình trạng hô hấp và liệu bệnh nhân có bị phù bạch huyết hay không. Nguyên nhân là do biểu hiện này thường đi kèm với các bệnh lý đường hô hấp mãn tính và bất thường trong tuần hoàn bạch huyết.

Hình dáng móng tay ghi lại áp lực chuyển hóa mà cơ thể phải chịu đựng

Bác sĩ Zhang Jiaming chỉ ra rằng, móng tay của một số người xuất hiện các đường sọc ngang, thậm chí toàn bộ móng bị bong ra từ phần gốc. Hiện tượng này được gọi là "gián đoạn phát triển phiến móng" (Onychomadesis). Nhiều người lầm tưởng đây là do tác động ngoại lực, nhưng thực chất đằng sau nó thường là một biến cố áp lực mang tính hệ thống nghiêm trọng mà cơ thể vừa trải qua, chẳng hạn như nhiễm trùng nặng, Covid-19, nhồi máu cơ tim hoặc suy dinh dưỡng kéo dài.

Ông giải thích, dưới góc độ phân tử, khi cơ thể rơi vào trạng thái viêm nhiễm cấp độ cao, cortisol từ vỏ tuyến thượng thận, các cytokine gây viêm và năng lượng chuyển hóa sẽ được tái phân phối toàn diện. Cơ thể sẽ ưu tiên cung cấp nguồn lực cho các cơ quan sinh tồn như tim, não và hệ miễn dịch, trong khi sự phát triển của các "cấu trúc không thiết yếu" như móng tay sẽ tạm thời bị đình trệ. Đến khi cơ thể phục hồi, móng mới bắt đầu mọc lại, vô tình để lại những vết hằn giống như "dòng nhật ký sinh lý" trên móng.

Ngón tay dùi trống. Ảnh: Wikipedia

Móng tay hình thìa có thể là dấu hiệu thiếu máu

"Móng tay hình thìa" (Koilonychia) cũng là một tín hiệu sức khỏe quan trọng. Bác sĩ Zhang Jiaming giải thích, khi phần giữa móng tay bị lõm xuống và các mép móng cong vênh lên, nguyên nhân phổ biến nhất là do thiếu máu thiếu sắt. Sắt không chỉ tham gia vào quá trình tạo hemoglobin mà còn liên quan đến sự chuyển hóa năng lượng của ty thể và sự phân chia tế bào giường móng. Khi thiếu sắt, nguồn cung cấp năng lượng cho tế bào giảm sút, cấu trúc móng tay tự nhiên sẽ bị biến dạng.

Đối với trường hợp "móng tay dùi trống" (Clubbing), ông chia sẻ rằng trong đầu gần như sẽ xuất hiện ngay hình ảnh x-quang phổi. Bởi lẽ, đây thường là biểu hiện của tình trạng thiếu oxy mãn tính, làm kích hoạt bất thường yếu tố phát triển nội mạc mạch máu, dẫn đến sự tăng sinh mao mạch và phì đại mô ở đầu ngón tay - kết quả của sự mất cân bằng mãn tính trong hệ hô hấp và tuần hoàn.

Biến đổi da ngón tay: Cảnh báo sớm bệnh tự miễn

Trong số tất cả tín hiệu từ bàn tay, bác sĩ Zhang Jiaming đặc biệt lưu ý đến "Hội chứng Raynaud" (Raynaud phenomenon). Khi các ngón tay cứ gặp lạnh là chuyển sang màu trắng, tím và đau buốt, nhiều người chỉ nghĩ đơn giản là do tuần hoàn máu kém. Nhưng trên thực tế, đây thường là biểu hiện sớm nhất của bệnh xơ cứng bì.

Giải thích từ cơ chế phân tử, ông cho biết đây là tình trạng tổn thương nội mạc mạch máu khiến hệ thống miễn dịch đưa ra phán đoán sai lệch, dẫn đến phản ứng co thắt mạch máu quá mức. Về lâu dài, các mao mạch ở phổi, thận và tim đều sẽ bị ảnh hưởng. Các nghiên cứu cho thấy, có hơn một phần ba số bệnh nhân ban đầu được chẩn đoán chỉ mắc hội chứng Raynaud đơn thuần, về sau lại được xác định mắc các bệnh lý về mô liên kết.

Bác sĩ Zhang Jiaming nhấn mạnh, nếu thấy xuất hiện vết loét ở đầu ngón tay thì cần hết sức cẩn trọng. Điều này chứng tỏ sự điều hòa dòng máu đã mất cân bằng đến mức khả năng phục hồi của mô bị suy giảm, thường gặp ở bệnh nhân xơ cứng bì, tiểu đường và viêm mạch máu. Đây không còn là vấn đề thương tổn ngoài da đơn thuần, mà là hệ quả của việc cả ba hệ thống: mạch máu, miễn dịch và chuyển hóa cùng gặp sự cố đồng thời.

Ngoài ra, "sẩn Gottron" (Gottron papules) cũng là một chỉ số quan trọng cần quan sát. Ông cho biết, chỉ cần nhìn thấy các sẩn màu đỏ tím xuất hiện ở mặt sau các khớp ngón tay, trong đầu bác sĩ hầu như sẽ liên tưởng trực tiếp đến bệnh viêm da cơ. Đây là một bệnh tự miễn gây viêm đồng thời ở cơ và da, liên quan đến sự rối loạn con đường interferon, hệ thống bổ thể và chức năng ty thể của sợi cơ, thậm chí còn đi kèm với nguy cơ gia tăng các bệnh ung thư.

Manh mối của bệnh mãn tính được "viết" sẵn trên bàn tay

Bác sĩ Zhang Jiaming chỉ ra, các hạt viêm khớp dạng thấp thường gặp ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp không chỉ là vấn đề tại khớp, mà là kết quả của việc lắng đọng phức hợp miễn dịch trong trạng thái viêm toàn thân. Những hạt này đôi khi cũng xuất hiện ở tim và phổi.

Hạt tophi lại là đại diện cho sự mất cân bằng chuyển hóa kéo dài. Ông giải thích, acid uric không phải là một chỉ số đơn lẻ, mà là kết quả rối loạn chung của toàn bộ quá trình chuyển hóa purin, khả năng bài tiết của thận và tình trạng kháng insulin. Khi nhìn thấy những hạt cứng màu trắng xuất hiện trên ngón tay, điều đó có nghĩa là cơ thể đã phải gánh chịu áp lực acid uric cao trong nhiều năm.

Tình trạng lòng bàn tay nổi ban đỏ (sao mạch/ban đỏ lòng bàn tay) thường thấy ở bệnh nhân xơ gan, lupus ban đỏ hệ thống và viêm khớp dạng thấp. Bác sĩ Zhang Jiaming giải thích, đằng sau hiện tượng này là sự bất thường trong chuyển hóa estrogen và tình trạng giãn mao mạch. Khi khả năng chuyển hóa của gan suy giảm, tín hiệu này sẽ trở nên vô cùng rõ ràng.

Lạnh lòng bàn tay: Tín hiệu nhiệt độ từ hệ thống điều hòa cơ thể

Bác sĩ Zhang Jiaming cho biết, tín hiệu phổ biến nhất ở bàn tay chính là tình trạng lòng bàn tay bị lạnh. Dưới góc độ y học phân tử, lòng bàn tay lạnh rất hiếm khi chỉ đơn thuần là "sợ lạnh", mà nó thường đại diện cho việc hệ thống điều hòa dòng máu của cơ thể đang gặp phải tình trạng mất cân bằng.

Ông giải thích, tay là một trong những cơ quan ở xa nhất của cơ thể, máu phải di chuyển quãng đường dài nhất nên cũng dễ bị ảnh hưởng nhất bởi hệ thống điều hòa. Do đó, chỉ cần một trong ba hệ thống: thần kinh thực vật, nội mạc mạch máu hoặc năng lượng chuyển hóa gặp sự cố, nơi đầu tiên cảm nhận được thường chính là tay và chân.

Bác sĩ Zhang Jiaming chia lòng bàn tay lạnh thành 3 nhóm nguyên nhân chính:

• Kiểu rối loạn thần kinh thực vật: Những người thuộc nhóm này thường chịu áp lực lớn, dễ căng thẳng, chất lượng giấc ngủ kém, có triệu chứng hồi hộp đánh trống ngực. Khi đi kiểm tra hầu như các chỉ số đều bình thường, nhưng tay lúc nào cũng lạnh. Điều xảy ra ở cấp độ phân tử là hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt kéo dài, khiến mạch máu ngoại vi liên tục co lại. Máu không phải là không đủ, mà là "không muốn" chảy qua. Nhóm này không phải do tổn thương cơ quan, mà do sự mất cân bằng trong điều hòa thần kinh.

• Kiểu rối loạn chức năng nội mạc mạch máu: Thường gặp ở người mắc bệnh tiểu đường, hội chứng chuyển hóa, người có thể trạng viêm mãn tính và người hút thuốc lá lâu năm. Cơ chế phân tử đằng sau tình trạng tay lạnh ở nhóm này là do khả năng sản xuất oxit nitric của nội mạc mạch máu giảm sút, chức năng giãn mạch kém đi, làm giảm hiệu suất tưới máu mao mạch. Nói một cách đơn giản, khả năng tự điều hòa của mạch máu đang giảm dần. Nhóm này thường là tín hiệu rất sớm của các bệnh lý tim mạch.

• Kiểu năng lượng chuyển hóa thấp: Những người thuộc nhóm này thường xuyên bị lạnh tay chân, dễ mệt mỏi, thân nhiệt thấp, chuyển hóa chậm. Tín hiệu ở cấp độ phân tử là hiệu suất sinh nhiệt của ty thể giảm, tín hiệu tuyến giáp thấp và tỷ lệ chuyển hóa cơ bản giảm. Đây không phải là vấn đề về dòng máu, mà là do bản thân cơ thể không tạo ra đủ nhiệt năng. Hiện tượng này khá phổ biến ở những người bị viêm mãn tính, mắc bệnh tự miễn hoặc ăn kiêng ép cân kéo dài.

Bác sĩ Zhang Jiaming nhấn mạnh, khi lòng bàn tay quá lạnh, điều quan trọng thực sự không phải là tìm cách giữ ấm, mà là quay lại kiểm tra hệ thống điều hòa của cơ thể - tại sao máu không lưu thông, mạch máu có thể thả lỏng bình thường hay không, và cơ thể có còn đủ nhiệt năng để sản sinh hay không. Khi các hệ thống ở cấp độ phân tử này dần trở lại trạng thái cân bằng, bàn tay tự khắc sẽ ấm áp trở lại.

Là một bác sĩ làm việc trong lĩnh vực y học gen phân tử, bác sĩ Zhang Jiaming chia sẻ rằng ông không chỉ phân tích một gene đơn lẻ, mà là đang thấu hiểu cách thức vận hành của toàn bộ mạng lưới phân tử trong một con người. Và bàn tay, thực chất chính là lớp ngoài cùng và là "cửa sổ" trung thực nhất của mạng lưới phân tử đó.

Ông chỉ ra rằng, cơ thể chưa bao giờ đột nhiên bị hỏng hóc, mà là trải qua từng bước điều chỉnh chuyển hóa, thay đổi miễn dịch và tái cấu trúc mạch máu. Chỉ là, những thay đổi này thường được nhìn thấy đầu tiên ở chính đôi bàn tay mà chúng ta vẫn dùng hàng ngày để lướt điện thoại, gõ bàn phím hay dắt tay con trẻ.

Mỹ Ý (Theo Yahoo TW)