Những lưu ý về dinh dưỡng cho trẻ sinh mổ

Cho trẻ bú mẹ sớm, nuôi con bằng sữa mẹ, áp dụng chế độ dinh dưỡng khoa học, bổ sung thành phần hỗ trợ đề kháng… giúp trẻ sinh mổ xây dựng nền tảng sức khỏe vững vàng hơn.

Các chuyên gia y tế nhiều lần nhấn mạnh, dinh dưỡng hợp lý là nền tảng của sức khỏe và trí tuệ. Một chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ đáp ứng đủ nhu cầu cơ thể trong các giai đoạn phát triển khác nhau của con người. Theo BSCKII Nguyễn Cát Phương Vũ (Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, TP HCM), dinh dưỡng đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với trẻ sinh mổ vì nhóm trẻ này thường có hệ miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột kém hơn trẻ sinh thường trong giai đoạn đầu đời.

Những thiệt thòi miễn dịch do sinh mổ

Trẻ sinh mổ (nhất là sinh mổ chủ động) bỏ lỡ quá trình chuyển dạ tự nhiên, khiến nồng độ kháng thể mà bé nhận được thấp hơn tới 45% so với trẻ sinh thường, theo một nghiên cứu của các nhà khoa học Ấn Độ, được tập hợp tại Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ. Đồng thời quá trình sinh mổ cũng khiến trẻ ít được tiếp xúc với các lợi khuẩn tự nhiên từ mẹ hơn sinh thường.

Sinh mổ khiến trẻ nhận được ít kháng thể và lợi khuẩn từ mẹ hơn sinh thường. Ảnh: Pexels

BSCKII Dư Minh Trí - Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, TP HCM phân tích, khi sinh thường, trẻ được tiếp xúc sớm với hệ vi khuẩn có lợi từ mẹ, đặc biệt là nhóm lợi khuẩn Bifidobacterium và Lactobacillus. Những vi khuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hệ vi sinh khỏe mạnh và giúp hệ miễn dịch phát triển theo hướng cân bằng hơn. Trong khi đó, trẻ sinh mổ thường tiếp xúc nhiều hơn với vi khuẩn từ da người chăm sóc hoặc môi trường bệnh viện. Điều này có thể dẫn đến tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh sớm, hay còn gọi là loạn khuẩn đường ruột.

Sự hình thành hệ vi sinh đường ruột trong giai đoạn đầu đời là một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến quá trình phát triển miễn dịch sớm của trẻ. Đường ruột được xem là "cơ quan huấn luyện miễn dịch lớn nhất" của cơ thể khi khoảng 70-80% tế bào miễn dịch có liên quan đến hệ miễn dịch đường ruột.

Ngoài ra, một số nghiên cứu cũng cho thấy trẻ sinh mổ thường bú mẹ muộn hơn hoặc thời gian bú mẹ ngắn hơn. Điều này làm giảm cơ hội nhận được sữa non giàu kháng thể, lactoferrin và HMOs - những thành phần có vai trò nuôi dưỡng lợi khuẩn và hỗ trợ miễn dịch niêm mạc đường ruột.

Theo nghiên cứu "Hệ miễn dịch ở trẻ & nguy cơ thiếu hụt miễn dịch đầu đời" của TS.BS Nguyễn Thị Vân Anh (Khoa Miễn dịch - Dị ứng - Khớp, Bệnh viện Nhi Trung ương), đường sinh mổ ảnh hưởng đến miễn dịch của trẻ nhỏ, làm giảm sắt dự trữ của trẻ sinh mổ so với trẻ sinh thường. Các microbiome (hệ vi sinh vật) đường ruột của trẻ sinh mổ ít lợi khuẩn hơn và chứa nhiều vi khuẩn gây bệnh cũng như liên tục sản sinh các thành phần gây viêm nhiễm. Trẻ sinh mổ có nguy cơ thiếu hụt miễn dịch cao hơn 1,5 lần so với trẻ sinh thường, và thiếu hụt miễn dịch có thể kéo dài đến 5 tuổi.

Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra, hệ miễn dịch kém hơn khiến trẻ sinh mổ dễ gặp các vấn đề như rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, táo bón, dị ứng hoặc nhiễm trùng hô hấp hơn trẻ sinh thường. Trẻ sinh mổ cũng có nguy cơ mắc các bệnh tự miễn, dị ứng cao hơn.

Bù đắp sự thiếu hụt miễn dịch bằng dinh dưỡng

Bác sĩ Phương Vũ cho biết, trong những tháng đầu đời, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sinh mổ vì không chỉ cung cấp đầy đủ dưỡng chất mà còn chứa nhiều kháng thể, lợi khuẩn và các thành phần giúp hoàn thiện hệ miễn dịch. Trẻ sinh mổ càng nên được bú mẹ sớm và bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu nếu có thể.

Tại báo cáo "Tạo miễn dịch vàng cho trẻ - vai trò của sữa mẹ và nuôi con bằng sữa mẹ", TS.BSCKII Nguyễn Thị Thu Hậu, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Nhi đồng 2, TP HCM cho biết nuôi con bằng sữa mẹ giúp trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ giảm nguy cơ nhiễm trùng và có hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh. Nuôi con bằng sữa mẹ bảo vệ bé khỏi bệnh mạn tính - giảm nguy cơ béo phì, tiểu đường loại 1 và 2, hen suyễn. Trong các giai đoạn sữa mẹ, sữa non (0-5 ngày sau sinh) chứa thành phần miễn dịch cao nhất, với hàm lượng IgA, lactoferrin, bạch cầu "cực cao", tập trung bảo vệ và chống nhiễm trùng sớm... Ở giai đoạn trưởng thành, sữa mẹ vẫn chứa kháng thể, HMOs, yếu tố tăng trưởng và cytokine.

"Nuôi con bằng sữa mẹ là cách thông thường để cung cấp cho trẻ nhỏ các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển khỏe mạnh", Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhấn mạnh. Sữa non, loại sữa mẹ có màu hơi vàng, dính được tạo ra ở cuối thai kỳ, được WHO khuyến cáo là thực phẩm hoàn hảo cho trẻ sơ sinh, và việc cho ăn nên được bắt đầu trong vòng một giờ đầu sau khi sinh. WHO cũng khuyến nghị nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ đến 6 tháng tuổi, sau đó tiếp tục cho con bú, đồng thời bổ sung các thực phẩm bổ sung cho đến hai tuổi hoặc sau đó nữa.

Bác sĩ Phương Vũ cho biết, vì nhiều lý do, như mẹ phải đi làm, mẹ có bệnh cần điều trị dẫn đến không đủ sữa hoặc không thể duy trì cho con bú mẹ hoàn toàn. Trong trường hợp này, cha mẹ cần lựa chọn sản phẩm công thức phù hợp với lứa tuổi và tình trạng tiêu hóa của trẻ. Hiện nay, một số dòng sữa công thức có bổ sung các thành phần hỗ trợ hệ miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột như HMO, probiotics (lợi khuẩn), prebiotics (chất xơ - thức ăn cho lợi khuẩn) hoặc nucleotides, lactoferrin. Những thành phần này có thể góp phần hỗ trợ sự phát triển hệ vi sinh đường ruột và giảm nguy cơ nhiễm trùng ở trẻ nhỏ, đặc biệt ở trẻ sinh mổ.

"Tuy nhiên, cha mẹ cần hiểu rằng không có loại sữa công thức nào có thể thay thế hoàn toàn giá trị miễn dịch của sữa mẹ. Vì vậy, nếu có thể, vẫn nên ưu tiên duy trì bú mẹ dù chỉ một phần", bác sĩ Phương Vũ nhấn mạnh.

Bác sĩ cũng khuyến cáo, khi trẻ bước vào tuổi ăn dặm, cha mẹ cần xây dựng cho con chế độ ăn đa dạng, cân đối các nhóm chất, tăng cường thực phẩm giàu đạm, sắt, kẽm, vitamin A, D và chất xơ để hỗ trợ miễn dịch và phát triển chiều cao. Đồng thời, hạn chế lạm dụng kháng sinh và thực phẩm chế biến sẵn vì có thể ảnh hưởng không tốt đến hệ vi sinh đường ruột của trẻ.

Chế độ dinh dưỡng hợp lý, bổ sung các thành phần tăng đề kháng đóng vai trò quan trọng với sức khỏe và sự phát triển của trẻ sinh mổ. Ảnh: Pexels

Mẹ cũng nên lưu ý bổ sung kháng thể cho bé, đơn cử như IgG từ sữa non ColosIgG 24h, hoặc các hoạt chất kháng thể IgHM nhằm tăng đề kháng cho trẻ. IgHM là thương hiệu protein được phân lập từ sữa non bò, sử dụng công nghệ cao để chọn lọc những kháng thể có cấu trúc 3D tương đồng với kháng thể tự nhiên trong sữa mẹ. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, đây là một bước đột phá mang lại nguồn dưỡng chất hỗ trợ đề kháng mới, vừa đảm bảo tính chọn lọc có định hướng để đem lại hiệu quả cao hơn, vừa đảm bảo tính tự nhiên của nguyên liệu.

Kim Anh