Những trật tự khác - Truyện ngắn của Nguyễn Vĩnh Nguyên

Minh họa: Văn Nguyễn

Giữa họ có một khoảng trống đang giãn nở, chỉ mình cô cảm nhận được. Thay vì khỏa lấp và chèn kín nó bằng lời, cô lại thường chọn cách nín lặng nhìn đi nơi khác, hoặc dùng đến những câu không biểu hiện đủ ý.

"Thật ra là...", cô nói.

Và anh thấy khóe mắt rớm ướt khác thường trên khuôn mặt mòn mỏi của cô. Anh nghĩ, "đó chỉ là triệu chứng nhãn khoa, cụ thể là rối loạn điều tiết tuyến lệ". Cô vừa điều trị chứng tắc một phần tuyến lệ cách đó chưa lâu.

"Sự có mặt của nó", anh nói. "Chỉ cần như vậy", anh khẳng định một lần nữa.

Tới đây thì buộc cô phải tiến xa hơn trong phần trống rỗng phía sau câu nói, nhưng không cố gắng phải minh định suy nghĩ của mình bằng ngôn từ.

"Làm sao có thể", cô nói. "Ý em là nó không hề dễ dàng như vậy".

"Sao lại không? Em không thấy cho tới nay mấu chốt của mọi sự là ở đó hay sao? Rằng chúng ta không có được cái bình thường như mọi người. Ý anh nói là", anh cố tình làm cặn kẽ hơn ý muốn nói bằng việc nhấn từng chữ ở phần sau của câu, "là, phải, là không bình thường chút nào, như mọi người".

"Cho em hỏi anh một câu được không?", cô chuyển giọng nhẹ, lạnh và tỏ ra nghiêm trọng hơn.

"Được", anh nói. "Mình đang trao đổi cởi mở mà. Anh đâu có đặt ra giới hạn gì? Thực ra chúng ta có thể trao đổi tự do mọi thứ, miễn là làm sao để tình hình được cải thiện". Anh nói, với thiện chí đong đầy trong từng âm tiết. "Và thậm chí anh sẽ nghĩ thấu đáo về mọi sự khác biệt giữa chúng ta để từ hai phía, chúng ta có thể chấp nhận tất cả. Phần anh, anh tin mình có thể làm được tốt hơn trong mọi thứ".

"Làm sao", cô nhấn mạnh, "làm sao mà anh có thể nghĩ là mọi sự diễn ra trong cuộc sống. Ý em nói là", cô lại ngập ngừng như động não chú giải một đoạn văn, "như những cặp đôi khác: lấy nhau, ngủ với nhau, giao phối, và, sinh con là bình thường".

Cô dừng một lúc, khoảng bằng một nốt tròn trắng trên khuông nhạc.

"Cứ cho là vậy đi. Và nếu không thì", cô nói, và mắt cô đã đượm ướt, tưởng chừng có thể trôi xuống một giọt nước mắt, nhưng điều đó không xảy ra, như thể cô làm chủ được sự kích thích của tuyến lệ, "là không bình thường. Tại sao anh lại nghĩ nếu không giống hệt mọi người trên đời thì bị xem là không bình thường?".

"Anh không muốn nâng vấn đề thành một-thứ-bản-chất. Anh muốn dừng lại ở đây, em biết là trong chuyện này, nếu tiến xa hơn vào việc truy cứu ý nghĩa, mình sẽ không giải quyết được gì. Thật ra, anh đang nhìn mọi chuyện từ thực tế, chẳng phải một gia đình theo lẽ thường thì con cái là một phần rất quan trọng của kết hôn. Con cái chẳng phải là mối dây ràng buộc chúng ta trong hôn nhân hay sao?", anh hùng biện như một người vừa đứng trong vừa đứng ngoài không gian triết học. Dù anh đang làm ngành in ấn. Anh đọc tất cả những gì mình in ra, từ bao bì pâté cho mèo con ăn đến những trang truyện ngắn mới nhất của một nhà văn đương đại, từ tờ rơi quảng cáo dịch vụ du học đến những chương khó đọc nhất trong cuốn Kritik der reinen Vernunft của Immanuel Kant. Anh đọc chúng, chúng đọc anh. Anh trôi qua chúng, chúng trôi qua anh. Cô thì khác, cô chỉ đọc một thứ: triết học. Anh hiểu, chúng, những trang sách đặc chữ không trôi khỏi cô, thậm chí, chúng lóng cặn trong tâm hồn cô. Chúng sẵn sàng sủi đục trước mọi tình thế nan giải của đời sống.

"Phải, anh nói vậy cũng không sai. Thực ra cái gọi là lẽ thường đó, em biết chứ. Em biết hết, nhưng nó, cái hiện tượng khách quan đó không có quyền chi phối chọn lựa chủ động của chúng ta. Vì đơn giản, nó không phù hợp với điều kiện của chúng ta. Không ai có thể bắt buộc chúng ta phải đi theo trật tự của nó".

Bấy giờ, cô dùng đến khái niệm trật tự, một thứ mà cô đã nghĩ nhiều trong suốt thời gian họ không hiện diện bên nhau.

Có thể anh cũng đã từng nghĩ tới hai chữ trật tự, nhưng đó lại là hai chữ trật tự trong một chiều kích khác: có thể diễn tả rằng đó là quy trình vận hành của riêng anh.

Phần cô, cô tin mọi trục trặc trong câu chuyện của họ là ở đây: cái trật tự toàn thể. Phải, cô đọc kỹ điều này từ bộ La Méthode của Edgar Morin.

"Thì cứ cho là vậy", anh tỏ ra nhượng bộ. "Nhưng em không thấy chúng ta cần một điểm để neo lại mọi thứ hay sao?".

"Anh lại quá đơn giản ở điểm này", cô thích dùng từ "đơn giản" để nói về anh vì với cô, anh xứng đáng với nó. "Tại sao con cái phải trở thành một phương tiện để củng cố và vá víu cho cuộc hôn nhân của chúng ta? Nghĩ như vậy chẳng khác nào chúng đã bị coi thường ngay từ khi chưa kịp sinh ra? Anh phải nhận thức thật nghiêm túc về điều này. Quá hài hước khi được sinh ra trên đời chỉ để làm một sợi dây chứ không phải là một thực thể, một mỏ neo chứ không phải con thuyền...", cô tranh biện. "Và tệ hơn, anh biết đó, để phục vụ cho điều bình thường ở đời, em bị biến thành một cỗ máy sản xuất ra cái sản phẩm đó: đứa con. Cỗ máy, không hơn", cô nói thêm.

Lý tính khiến mắt cô tăng nhãn áp, trơ khấc, mở tròn nhìn chọc thẳng vào anh - trực diện nhưng có điều gì đó tự bên trong, khiến cánh vai cô chùng xuống khi nói.

"Nhưng thực tế là vậy, trẻ con sẽ neo lại mọi thứ, trong một gia đình bình thường ở đời. Chúng làm đầy đủ hơn về hình ảnh một gia đình, chẳng phải vậy sao?", anh chống chế ngắn gọn vì không tìm thấy một lập luận siêu hình nào trong não bộ của mình. Những thứ đó bây giờ xa lạ với anh.

"Tại sao anh lại nghĩ rằng đó là cái neo cho mọi thứ. Rồi anh lại nghĩ chúng chỉ là thứ để làm đầy, như một loại bột nở, chỉ để tạo ra một gia đình theo lề lối định sẵn ở đời? Anh đã hình dung được những khả năng sẽ xảy đến hay chưa? Ngày trước chẳng phải anh đã đồng ý rằng chúng ta không nhất thiết phải có một đứa con? Rằng con cái, chúng không nên là khả thể mang lại sự cứu rỗi. Rằng chúng quá phiền toái? Chúng làm cuộc sống chúng ta rối tung lên, chúng ta bị cầm tù cuộc đời mình trong chúng một cách phi lý? Anh từng nói vậy mà. Không lẽ lúc ấy anh chỉ nói để làm màu thôi ư?", giọng cô ôn tồn như một luật sư bảo vệ cho kẻ bị hại vô hình trong phiên tòa đầy kịch tính. Kẻ bị hại ở đây, chính xác là khái niệm "đứa con".

"Em nhắc đến lúc đó để làm gì. Em thừa biết là chúng ta thay đổi theo thời gian. Lúc đó anh ba mươi ba tuổi, bằng tuổi Jesus khi chịu đóng đinh, còn bây giờ, anh đã là trung niên, bỏ xa lứa tuổi mà Chúa chịu chết. Ý anh nói là, thật sự anh đã bước vào một cuộc khủng hoảng trong cuộc đời. Anh thất bại hoàn toàn trong mọi hành trình, kể cả hành trình này: cuộc hôn nhân của chúng ta. Phải, anh cảm giác gần như thất bại mỗi khi không thể tìm được tiếng nói chung với em. Anh cần một đứa trẻ, biết đâu. Nó sẽ giải quyết sự khác biệt giữa chúng ta", anh kiên trì lặp đi lặp lại, như một người niệm tràng hạt lẩm nhẩm lặp lại mãi một điệp khúc kinh cầu.

Giọng anh mềm mỏng, nửa thuyết phục, nửa thở than.

"Em có hiểu không?". Và anh muốn đi tới kết thúc chuỗi kể lể.

"Cứ cho là vậy đi, nhưng giả như đó là điều đúng, một đứa con. Phải, một đứa con", cô vẫn rành mạch và logic như một luật sư trước tòa khi nhắc đến đối tượng cần bào chữa: đứa con, "thì anh đã chuẩn bị được gì cho sự xuất hiện của nó trong đời sống chúng ta? Ý em muốn nói là, bây giờ", cô cố gắng làm sao để cố định nhất ý nghĩa các câu nói, như xác định tọa độ cho từng từ ngữ thốt ra (vùng mơ hồ và tĩnh lặng đã không còn, nói đúng, là chúng đã bị hút rỗng, triệt tiêu; lời nói sẽ chất đầy và chúng đóng vai trò thâu tóm các ý tưởng... những thứ đó, trong chuyên ngành nghiên cứu triết học mà cô đang theo, người ta gọi là khái niệm hóa và sự thông diễn).

"Anh chỉ muốn em, phải, và hai chúng ta nữa, quay lại với thực tế sống động của cuộc đời. Một thực tế diễn ra như bản thân nó, không phải suy diễn gì thêm cho mệt óc. Dẹp mẹ đi mọi thông diễn sách vở và triết lý. Như mọi con người, mọi sự vận hành tự nhiên trong đời sống, chúng ta cần đẻ ra một đứa trẻ. Sao em cứ phải đẩy vấn đề đi mỗi lúc mỗi xa?", anh nói, thứ ngôn từ bục vỡ của kẻ bị dồn tận chân tường.

"Thì em đang ở đây, có thông diễn gì đâu. Em đang sống bằng xương thịt trước mặt anh, trờ trờ đây này, anh không thấy sao. Chỉ là anh luôn nhìn em vô hình như một đám mây xám xịt, phải, có khi còn không đáng là một ý niệm. Em ngồi trước mặt anh ở tư thế xiêu vẹo ra sao, mặc áo màu gì, để kiểu tóc đần độn thế nào, cười nụ cười méo mó đến đâu và thậm chí nếp nhăn trên trán có chia khuôn mặt em thành những mảnh vụn, anh cũng đều nghĩ rằng em rất ổn. Bởi em chỉ là những chuỗi từ, và từ, khái niệm, và khái niệm, không hơn. Tại sao anh lại muốn có con với một khái niệm hay một nhúm từ ngữ. Tại sao anh lại nghĩ khi làm như thế thì tình hình chúng ta sẽ tốt hơn lên?".

Cô lại ngưng sau một chuỗi câu từ đã tuôn ra. Lần này sự im lặng kéo dài như một dấu lặng trên khuông nhạc.

Và cô tiếp.

"Tại sao anh không nghĩ rằng em đang ở đây, hoàn toàn đang tồn tại trước mặt anh như một con người bình thường và nói chuyện đời thường. Một thứ đời thường cần suy xét để không sa vào mù mờ, phi lý chồng lên phi lý? Em hỏi anh đã chuẩn bị gì cho những khả năng có thể xảy ra là vì lẽ đó. Em muốn nói rằng, anh hiểu cho, khả năng ở đây không phải là một từ thuộc phạm trù tư tưởng gì xa xôi. Nó là thực tế giả định. Anh sẽ đón nhận các khả năng thế nào nếu như em không thể sinh cho anh một đứa con? Chúng ta sẽ lại khủng hoảng trầm trọng hơn, thậm chí là đổ vỡ, kết thúc? Anh quên rằng em đã qua tuổi ba mươi lăm. Và sinh ra một đứa trẻ, nếu có thể vậy, thì làm sao anh có thể chắc rằng nó không có gì bất thường? Anh đã chuẩn bị đón nhận nếu như nó khiếm khuyết so với những đứa trẻ bình thường?... Anh có hình dung đến chưa? Khi đó cuộc khủng hoảng của chúng ta sẽ được giải quyết hay không, hay trầm trọng chất chồng bởi anh không chấp nhận cái bất bình thường của đứa trẻ đè lên cái bất bình thường của mối quan hệ giữa chúng ta? Cái mỏ neo, cây cầu hay mối dây trong suy nghĩ của anh ở những tình huống đó sẽ giải quyết được hay không?".

"Sao em phải nghĩ gì xa xôi vậy?", anh lộn trái cuộc đối thoại bằng một câu hỏi quay về với sự giản đơn một lần nữa. Và bắt đầu ngáp dài. Anh thấy cơn buồn ngủ như đám mây đen bắt đầu lan đi trong não mình.

"Em muốn anh hiểu rằng, thôi đừng đặt cược nữa. Đừng coi đó là giải pháp duy nhất đúng. Anh không có sự chuẩn bị cho mọi phát sinh có thể xảy ra. Trong khi điều kiện thực tế lại đòi hỏi chúng ta phải lường trước rất nhiều điều ngoài mong muốn", cô chùng giọng.

"Tại sao chúng ta phải nghĩ tới các tình huống bi quan như vậy chứ? Tại sao phải nghĩ tới thiệt hại của cơn bão khi trời đang nắng ráo và các bản tin dự báo thời tiết còn chưa xuất hiện? Em vẫn vậy, xưa nay, cứ như trong cái gọi là trật tự toàn thể của em, không có một chút gì sáng sủa", anh chuyển giọng từ kể lể thuyết phục sang châm biếm. "Và đây là vấn đề lớn nhất của chúng ta. Chúng ta không tìm thấy một trật tự, phải, không có lấy một trật tự nào ăn khớp với nhau". Tới bây giờ thì anh dùng đúng khái niệm mà cô dùng. "Và nếu em muốn nghe về việc ứng phó với những rủi ro, thì anh sẽ quả quyết rằng, anh đã nghĩ tới. Vậy được chưa?".

"Cuối cùng thì anh cũng đã nhìn ra vấn đề. Phải, một đứa con, nó đi cùng rất nhiều khả năng và anh đã nghĩ tới. Nhưng rồi anh sẽ làm gì nếu mọi thứ không như mong muốn?", cô lại dai dẳng không nhân nhượng, một ám ảnh không hồi kết.

"Em à, anh nghĩ chúng ta sẽ cùng nhau vượt qua, em biết là anh sẽ như vậy mà", anh nói, ngắn gọn, đủ quả quyết và dịu dàng. Và ngáp lần thứ hai, cái ngáp dài hơn cái dấu lặng và nốt tròn trắng cộng lại trên sheet nhạc. Cơn buồn ngủ, những đám mây đen của nó đã phủ lên vài cứ điểm của lý trí anh.

"Liệu có thể được như vậy hay không?", cô vẫn chưa buông tha, với một cái cười nhạt. Và rồi nói thêm: "Thì anh bao giờ cũng nói vậy cả, nhưng rõ ràng trong đầu anh chỉ có một khả năng duy nhất. Anh phải nhớ rằng đó là thứ định hình toàn bộ tương lai còn lại của chúng ta. Chúng ta có thể đánh cược cho một thứ nằm ngoài kiểm soát hoàn toàn. Anh đã sẵn sàng chưa?", cô lại hỏi, lần này như một linh mục trong lễ rửa tội dành cho tân tòng. Cô chắc rằng anh sẽ nói "Sẵn sàng" trên miệng.

"Anh đã sẵn sàng rồi", hệt vậy, anh nói, từ miệng anh mấp máy như được thâu sẵn và phát lại. "Anh đã sẵn sàng rồi mà, một đứa con", miệng anh lặp lại. Giữa miệng anh và não anh cơ hồ đã có một khoảng mù đặc vô phương kết nối, cô thấy. Và, cô cũng thấy họ, cô và anh, trôi trong đêm tối như hai khuông nhạc trống, không nốt.

Rồi cô bắt đầu cảm nhận rõ sự biến mất dần dần của anh. Anh vắng bóng, bị hút rỗng trong thực tại của cô. Chỉ còn tiếng ngáy kéo rít lên nhè nhẹ, từ từ, lớn dần, lớn dần như lúc ai đó mớm nhẹ chân côn của một cái xe đã rạc máy lâu ngày.

Những tiếng rền rĩ đó chiếm lĩnh căn phòng, trục xuất mọi lặng thinh.

Cô không thấy anh ở đâu nữa, dù nhìn bằng con mắt hay tâm trí.

Bóng tối phủ xuống chiếc giường mênh mông nơi cô nằm.