Những ứng viên có thể kế nhiệm Lãnh tụ Tối cao Iran

5 giáo sĩ nổi tiếng được coi là những ứng viên hàng đầu kế nhiệm ông Khamenei, sau khi Lãnh tụ Tối cao Iran thiệt mạng trong đòn không kích của Mỹ, Israel.

Truyền thông nhà nước Iran xác nhận Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ và Israel vào văn phòng của ông ở trung tâm Tehran sáng 28/2.

Việc ai có thể kế vị ông vẫn chưa rõ ràng, vì cố Lãnh tụ Tối cao Iran chưa chỉ định người kế nhiệm trước khi qua đời. Giờ đây, Hội đồng Chuyên gia, cơ quan dân cử gồm 88 giáo sĩ cao cấp, sẽ có trách nhiệm chọn ra lãnh đạo kế tiếp.

Một số cái tên đã nổi lên và được giới chuyên gia đánh giá là ứng viên tiềm năng cho chiếc ghế quyền lực nhất Iran.

Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei phát biểu tại thủ đô Tehran hồi năm 2023. Ảnh: Reuters

Ứng viên nổi bật nhất là Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, con trai thứ hai của ông Ali Khamenei. Mojtaba có tầm ảnh hưởng sâu rộng và mối liên hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cũng như lực lượng dân quân tình nguyện Basij.

Tuy nhiên, việc chuyển giao quyền lực kiểu "cha truyền con nối" vốn không được giới giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite ở Iran ủng hộ. Một rào cản khác là Mojtaba không phải giáo sĩ cấp cao và chưa từng đảm nhận vai trò nào trong chính quyền.

Ông Mojtaba Khamenei. Ảnh: Reuters

Alireza Arafi, 67 tuổi, ít tiếng tăm hơn Mojtaba nhưng ông là một giáo sĩ có uy tín và rất thân cận với cố Lãnh tụ Tối cao Khamenei. Ông hiện giữ chức Phó chủ tịch Hội đồng Chuyên gia và là thành viên Hội đồng Giám hộ quyền lực, nơi phê duyệt các ứng viên bầu cử cũng như luật do quốc hội ban hành.

Arafi cũng là người đứng đầu hệ thống chủng viện Iran, song ông không được coi là một gương mặt có sức nặng chính trị và không có mối liên hệ chặt chẽ với bộ máy an ninh.

Mohammad Mehdi Mirbagheri, ngoài 60 tuổi, là một giáo sĩ cứng rắn, thành viên Hội đồng Chuyên gia, đại diện cho phe bảo thủ cực đoan nhất trong giới giáo sĩ.

Theo Iran Wire, cơ quan thông tin của các nhà hoạt động nước này, Mirbagheri có quan điểm rất cứng rắn với phương Tây và tin rằng xung đột giữa những người có đức tin và kẻ ngoại đạo là điều không thể tránh khỏi. Ông hiện đứng đầu Học viện Khoa học Hồi giáo tại thành phố thánh địa Qom, miền bắc Iran.

Hassan Khomeini, ngoài 50 tuổi, là cháu nội đại giáo chủ Ruhollah Khomeini, người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran. Điều này mang lại cho ông tính chính danh về cả tôn giáo lẫn cách mạng.

Ông hiện là người quản lý lăng mộ Khomeini nhưng chưa từng giữ chức vụ công nào. Ông cũng ít có ảnh hưởng đối với bộ máy an ninh hay giới tinh hoa cầm quyền. Mặt khác, Hassan Khomeini còn được biết đến là người có tư tưởng ít cứng rắn hơn so với nhiều đồng nghiệp.

Hashem Hosseini Bushehri, gần 70 tuổi, là một giáo sĩ cao cấp có mối liên hệ chặt chẽ với các cơ quan quản lý việc kế nhiệm, đặc biệt là Hội đồng Chuyên gia, nơi ông giữ chức Phó chủ tịch thứ nhất.

Bushehri được cho là thân cận với cố lãnh đạo Khamenei nhưng ít tiếng tăm trong nước và không có mối quan hệ sâu rộng với IRGC.

Giới chuyên gia nhận định cái chết của Lãnh tụ Tối cao Khamenei có khả năng tạo ra một cuộc cạnh tranh quyền lực tại Iran, đặc biệt là giữa phe bảo thủ cứng rắn với những người ôn hòa thực dụng, sẵn sàng đạt thỏa thuận với phương Tây.

Theo nhà phân tích Andrew Tillett từ trang Financial Review, hành động của IRGC, lực lượng thực thi đường lối cứng rắn của chính quyền, và Artesh, quân đội chính quy Iran vốn được coi là có tinh thần dân tộc cao hơn và ít giáo điều tôn giáo hơn, sẽ đóng vai trò quyết định trong việc định hình ai sẽ là lãnh đạo tiếp theo của Iran.

Can Kasapoglu, chuyên gia cấp cao tại Viện Hudson (Mỹ), cho hay nếu IRGC tận dụng thời điểm này để đưa các sĩ quan cấp cao cứng rắn của mình lên nắm quyền, bộ máy lãnh đạo Iran sẽ được chuyển từ một chính quyền giáo sĩ sang chính quyền quân sự. Song đây không phải kiểu thay đổi mà Tổng thống Trump hay Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu mong muốn.

Cả Tổng thống Trump lẫn Thủ tướng Netanyahu đều công khai phát thông điệp kêu gọi người dân Iran xuống đường và nắm quyền điều hành đất nước. Tuy nhiên, giữa những hỗn loạn của các cuộc tập kích đáp trả giữa hai bên, hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy người Iran hưởng ứng lời kêu gọi này.

Ảnh vệ tinh khu nhà ở của Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei tại Tehran bị phá hủy. Ảnh: CNN

Vũ Hoàng (Theo AFR, CNN, NY Post)