Nỗi giận dữ của ông Trump trước tình thế bế tắc với Iran

Tổng thống Trump rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan khi mọi quân bài áp lực đều không thể khuất phục Iran, khiến cơn giận dữ của ông lên tới đỉnh điểm.

"Iran thiếu trung thực đến mức không thể tin nổi", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 3/8 với giọng điệu giận dữ, sau khi Iran bác bỏ tuyên bố mà ông đưa ra trước đó rằng hai bên sắp đạt được thỏa thuận.

Ông Trump thường tự nhận mình là bậc thầy trong đánh giá và khai thác điểm yếu của đối thủ, nhưng sự cứng rắn của Iran dường như đang khiến ông bối rối. Phát biểu trước báo giới hồi tuần trước, Tổng thống Mỹ nói rằng tất cả những gì Iran làm chỉ là khiến ông tức giận.

"Họ đã mong được gặp, có người còn bảo là 'van xin' đàm phán và nhiều buổi họp tiếp theo đã được lên lịch trong tương lai gần, thế nhưng họ lại công khai và tự hào tuyên bố rằng họ không thảo luận gì cả, không có gì được bàn tới và họ chỉ đang làm việc với Oman", Tổng thống Mỹ bày tỏ bất bình với Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại căn cứ không quân Andrews ở Maryland hôm 4/8. Ảnh: AP

Theo giới chuyên gia, cơn giận của ông Trump có lẽ phần nào bắt nguồn từ việc Tổng thống không thể nắm bắt suy nghĩ của giới lãnh đạo Iran.

"Ông Trump có lẽ là người không hiểu Iran nhất trong số các tổng thống Mỹ", Kenneth Pollack, cựu chuyên gia phân tích tại Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) và Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nói.

"Trên nhiều phương diện, ông Trump là hình mẫu tiêu biểu cho nỗi thất vọng của Mỹ đối với Iran", Pollack nhận xét. "Ông vừa là người khao khát đạt thỏa thuận với Iran nhất vừa là người mạnh tay trừng phạt Iran hơn cả. Nhưng sau tất cả, Tổng thống nhận ra rằng không phương cách nào mang lại điều ông mong muốn".

Cuộc chiến bế tắc

Cuộc chiến do ông Trump phát động với Iran đến nay đã bước sang tháng thứ 6, nhưng những mục tiêu ông đề ra ban đầu đều chưa thành hiện thực. Quân đội Iran chưa bị "xóa sổ", eo biển Hormuz vẫn tắc nghẽn và Tehran chưa chấp thuận thỏa thuận hạt nhân mà Washington nêu ra.

Theo Suzanne Maloney, phó chủ tịch kiêm giám đốc chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, trụ sở ở Washington, cuộc chiến kéo dài gây ra nhiều tổn thất cho Iran về kinh tế và cơ sở hạ tầng, nhưng cũng củng cố quyền lực của phe cứng rắn ở Tehran, khiến không còn "trung tâm quyền lực nào có thể thay thế họ". Điều này đã đi ngược lại những tính toán của Tổng thống Trump và khiến ông không khỏi thất vọng.

Ông Trump nhiều lần thắp lên hy vọng chấm dứt chiến sự khi tuyên bố "thỏa thuận với Iran đã cận kề", nhưng sau mỗi phát biểu như vậy, Iran đều lên tiếng bác bỏ. Một trong những điểm mấu chốt mà Mỹ muốn đạt được là mở lại hoàn toàn Hormuz, nhưng Iran lại muốn khẳng định quyền kiểm soát của mình với eo biển, điều mà ông Trump từng tuyên bố là không thể chấp nhận được.

Tình thế bế tắc còn khiến ông Trump mất điểm với những cử tri ở trong nước đã chán ngán xung đột, khi sinh hoạt phí ở Mỹ tăng vọt, giữa lúc chỉ còn 3 tháng nữa là tới cuộc bầu cử giữa kỳ đặc biệt quan trọng.

Tuần trước, ông Trump tuyên bố quân đội Mỹ đã chuẩn bị sẵn sàng để "giáng đòn lớn chưa từng thấy vào Iran". Tuy nhiên sau đó, Tổng thống lại bất ngờ hủy kế hoạch và chuyển hướng sang giải pháp ngoại giao.

Từ trái sang, Chánh án Iran Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, Tổng thống Masoud Pezeshkian và cựu tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Mohsen Rezaee tại Tehran ngày 3/7. Ảnh: AFP

Gregory Brew, chuyên gia tại tổ chức tư vấn Eurasia Group, trụ sở ở New York, cho rằng việc Mỹ không dám leo thang quân sự cho thấy họ đang "thiếu những lựa chọn khả thi" khi đối phó với Iran. Những thay đổi thất thường này cũng củng cố nhận định của giới lãnh đạo Iran rằng Tổng thống Trump rõ ràng muốn tránh một cuộc chiến quy mô lớn và đang tìm kiếm một lối thoát ngoại giao.

Một lựa chọn có thể giúp nhanh chóng hạ nhiệt căng thẳng là Mỹ phải chấp nhận yêu cầu của Iran về kiểm soát eo biển Hormuz, song Washington đến nay chưa cho thấy họ sẵn sàng làm điều này.

"Bế tắc càng kéo dài, chính quyền ông Trump càng chịu nhiều áp lực, từ tỷ lệ ủng hộ sụt giảm, kho đạn phòng không cạn kiệt cùng làn sóng bất bình trong quốc hội", Brew nói.

Nhưng nếu ông Trump leo thang quân sự, ngay cả khi quân đội Mỹ gây thêm nhiều thiệt hại cho Iran, Tehran đã chứng minh họ vẫn có cách đáp trả vào hạ tầng năng lượng và các mục tiêu trọng yếu ở vùng Vịnh. "Tôi nghĩ đó là lý do cốt lõi khiến Mỹ kiềm chế gia tăng áp lực, không chỉ trong vài tuần qua mà thực sự là suốt nhiều tháng qua", Brew nhận định.

Không lối thoát

Theo Jason Campbell, chuyên gia cấp cao từ Viện Trung Đông, trụ sở tại Washington, các cường quốc vùng Vịnh có thể đã thuyết phục Tổng thống Mỹ rằng các đòn tập kích lớn vào hạ tầng dân sự Iran khó mang lại khác biệt chiến lược, đồng thời sẽ càng làm căng thẳng vượt khỏi tầm kiểm soát.

Nhưng ở chiều ngược lại, những người thuộc phe cứng rắn trong giới chính sách đối ngoại Mỹ lại cho rằng sức mạnh quân sự là con đường duy nhất để ngăn Iran kiểm soát eo biển Hormuz.

"Họ sẽ tìm mọi cách lắt léo để duy trì một mức độ kiểm soát nhất định với Hormuz và điều đó sẽ không làm chính quyền ông Trump hài lòng, chưa nói đến vấn đề hạt nhân, bài toán gian nan không kém chuyện eo biển Hormuz", tướng lục quân về hưu Jack Keane nhận xét.

Tình trạng bế tắc kéo dài tại eo biển tiếp tục nhấn mạnh những thách thức mà chính quyền Trump phải đối mặt trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận với Iran.

"Eo biển Hormuz đã trở thành vũ khí chiến lược của Iran, thậm chí còn uy lực hơn cả vũ khí hạt nhân", Austin Denean, bình luận viên kỳ cựu từ ABC News nhận xét. "Nếu từ bỏ nó, họ sẽ mất đi đòn bẩy lớn nhất mình có, vì vậy họ sẽ không dễ dàng từ bỏ".

Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian

Tất cả đẩy Tổng thống Trump vào tình thế tiến thoái lưỡng nan trong nỗ lực tìm lối thoát cho cuộc xung đột và điều đó đang trút thêm dầu vào ngọn lửa giận dữ trong ông.

"Đã từng có những thỏa thuận được đưa ra, nhưng không có gì đủ sức ràng buộc Iran tuân thủ. Vì vậy, người ta hoặc phớt lờ chấp nhận sống chung với nó hoặc tìm cách giải quyết. Nhưng nếu quyết tâm giải quyết, bạn phải đi đến cùng và đây chính là điểm yếu trong chiến lược của Mỹ", Denean nhấn mạnh.

Vũ Hoàng (Theo Hill, ABC News, AFP, Reuters)