Nỗi lo bán mặt cho AI

Nỗi lo "bán mặt" cho AI

"Trong tương lai, quay phim với người thật có thể trở thành di sản phi vật thể", phát biểu của Cung Vũ, CEO iQIYI, đã ngay lập tức gây ra làn sóng tranh luận trong ngành công nghiệp điện ảnh và truyền hình.

iQIYI công khai việc 117 nghệ sĩ đã ký hợp đồng tham gia vào Kho dữ liệu nghệ sĩ AI của nền tảng. Tại đây, dữ liệu về khuôn mặt, giọng nói, chuyển động... được thu thập tập trung và tạo ra các bản sao kỹ thuật số. Làn sóng "bán mặt" cho AI đang lan rộng toàn diện trong lĩnh vực giải trí.

Cung Vũ thẳng thắn nói dựa vào công nghệ tạo bản sao kỹ thuật số bằng AI, chi phí sản xuất phim ảnh có thể được cắt giảm xuống còn 1/10 so với mức ban đầu. Lợi thế về chi phí cực kỳ hấp dẫn đối với ngành công nghiệp điện ảnh và truyền hình.

iQIYI dùng khuôn mặt của Trương Lăng Hách và Điền Hi Vy từ phim Trục Ngọc để làm quảng cáo bằng AI.

Sự phân phối lợi ích từ công nghệ này không cân bằng. Nghệ sĩ hàng đầu có thể kiếm tiền nhiều lần từ việc cấp phép sử dụng hình ảnh, giọng nói, nguồn thu nhập trở nên đa dạng hơn. Trong khi đó, nhiều diễn viên hạng hai, hạng ba và cơ sở đối mặt trực tiếp với nguy cơ bị thay thế hàng loạt bởi AI, nỗi lo thất nghiệp tập thể đang đến gần.

Sau khi thông tin về Kho dữ liệu nghệ sĩ AI của iQIYI được công bố, các chủ đề như "iQIYI điên rồi", "Khán giả AI" nhanh chóng lọt vào top tìm kiếm. Nhiều cư dân mạng đặt câu hỏi liệu nền tảng có sử dụng hình ảnh của nghệ sĩ để tạo nội dung AI mà chưa được sự đồng ý của họ hay không. Nhiều nghệ sĩ như Trương Nhược Quân, Vu Hòa Vĩ, Lý Nhất Đồng sau đó đã lên tiếng phủ nhận việc ký bất kỳ thỏa thuận cấp phép hình ảnh AI nào thông qua phòng làm việc và các bên liên quan.

Vi phạm bản quyền chân dung AI đã trở thành căn bệnh nan giải trong ngành. Hồi tháng, diễn viên nổi tiếng Địch Lệ Nhiệt Ba đã thắng kiện sau khi khởi kiện bộ phim ngắn AI tự ý thay mặt cô mà chưa được phép. Sau đó, hàng loạt nghệ sĩ như Tiêu Chiến, Dương Tử, Thành Nghị liên tiếp trở thành nạn nhân của việc bị AI thay mặt ác ý.

Hiện tại, khó xác định 100% khuôn mặt do AI tạo ra có phải là của một ngôi sao cụ thể hay không. Sự mơ hồ này đặt ra thách thức lớn cho hệ thống pháp lý và cũng là nguyên nhân khiến nghệ sĩ khó bảo vệ quyền lợi của mình.

Ngoài ra, hệ thống pháp luật, quy định và giám sát nói chung đều chậm hơn so với tiến bộ công nghệ, khiến việc bảo vệ quyền lợi của nghệ sĩ thường bị bỏ qua.

Khuôn mặt con người thành “tài sản số”: Ai bảo vệ?

Giáo sư Đào Dã, Phó Hiệu trưởng Trường Nghệ thuật, Đại học Tế Nam, ví làn sóng AI hóa điện ảnh hiện nay như đồ ăn chế biến sẵn: nhanh, chuẩn hóa, hiệu quả nhưng thiếu cảm xúc con người. Xu hướng này cần sớm có quy định để kiểm soát chất lượng và vấn đề bản quyền hình ảnh.

Ông cũng cho rằng trong tương lai, nội dung AI miễn phí sẽ chiếm ưu thế, còn phim quay với người thật có thể trở nên hiếm. Thói quen khán giả đang thay đổi khi khoảng 90% nội dung sẽ là dạng ngắn, nhanh, dễ tiêu thụ, chỉ 10% là tác phẩm dài, chất lượng cao. Điều này càng thúc đẩy AI phát triển mạnh trong ngành phim ảnh.

Các nhà làm phim cho rằng không nên cực đoan trước làn sóng AI, mà cần nhìn nhận thực tế và thích nghi.

Gương mặt Dương Tử bị sử dụng cho phim AI “Hậu trùng sinh, tôi trở thành thần bảo hộ của mẹ“. Ảnh: Weibo.

Chung Chú Giai - nhà sản xuất Nữ hoàng tin tức - chủ động đưa yếu tố “MC AI” vào phần 2 để đón đầu xu hướng. Ông nhận định phim người thật và phim AI trong tương lai đi theo hai hướng riêng, phát triển song song, thay vì thay thế lẫn nhau.

AI có thể làm rất tốt phần tạo hình ảnh, giọng nói, tối ưu sản xuất, nhưng không thể tạo ra ý tưởng gốc hay cảm hứng sáng tạo.

Ông cũng nhấn mạnh khuôn mặt con người sẽ trở thành tài sản số quan trọng, nên cần sớm có luật và tiêu chuẩn để bảo vệ quyền cá nhân, thay vì chờ đến khi vấn đề bùng phát.

Đạo diễn Lý Lực Trì thì chọn cách đón nhận AI nhưng không phụ thuộc. Ông cho rằng AI giúp hiện thực hóa ý tưởng nhanh và hiệu quả hơn, không cần quá lo sợ bị thay thế, vì công nghệ chỉ là công cụ. Phim điện ảnh chất lượng cao như Na Tra, Avatar vẫn có rào cản lớn, khó bị AI sao chép. Trong khi đó, video ngắn/AI chủ yếu phục vụ giải trí nhanh.

AI đang mở ra cơ hội lớn cho người bình thường, giúp bất kỳ ai cũng có thể làm nội dung và tiếp cận công chúng dễ dàng hơn. Nhìn rộng hơn, sự phát triển chóng vánh này cũng tạo ra áp lực lớn cho ngành truyền thống, khi nội dung AI ngày càng áp đảo, chi phí thấp, sản xuất nhanh, có thể thay thế nhiều khâu từ diễn xuất đến hậu kỳ. AI đã đẩy ngành điện ảnh vào cuộc cạnh tranh khốc liệt, buộc người làm nghề phải thích nghi nếu không muốn bị đào thải.

Làn sóng “thay mặt” bằng AI đang bùng nổ kéo theo nhiều rủi ro. Khuôn mặt của người nổi tiếng lẫn người thường dễ bị thu thập, sử dụng trái phép, trở thành nguyên liệu giá rẻ cho nội dung AI.

Trước thực trạng này, cơ quan quản lý Trung Quốc đã thúc đẩy việc ghi nhãn bắt buộc với nội dung AI, đồng thời xây dựng quy định bảo vệ dữ liệu khuôn mặt.

Giới pháp lý cho rằng cần kết hợp sự cứng nhắc và mềm mỏng để theo kịp tốc độ phát triển công nghệ. Dù AI hỗ trợ mạnh cho sáng tạo, nó không thể thay thế hoàn toàn con người. Việc sử dụng hình ảnh cá nhân nếu không có sự đồng ý rõ ràng vẫn là vi phạm pháp luật, và cảm giác sống động, chân thực của con người trong nghệ thuật vẫn là yếu tố khó bị AI thay thế.