6 hours ago
1
Không có cộng đồng, bảo tồn sẽ không bền vững
Hội nghị toàn quốc triển khai công tác văn hóa dân tộc năm 2026 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) tổ chức tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam là dịp thảo luận sâu từ thực tiễn để đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy di sản trong giai đoạn tới.
Hội nghị thống nhất quan điểm, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số không chỉ nhằm gìn giữ bản sắc, mà phải trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm của quốc gia. Trên cơ sở đó, việc bảo tồn cần gắn chặt với phát triển du lịch và kinh tế văn hóa, tạo sinh kế bền vững, qua đó trực tiếp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào.
Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy trao bằng khen cho già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín đã có thành tích trong công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy khẳng định văn hóa các dân tộc thiểu số không chỉ là di sản quý báu mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững đất nước.
Giai đoạn 2021-2025, công tác văn hóa dân tộc đạt được nhiều kết quả tích cực, nhiều giá trị văn hóa được bảo tồn, phục hồi, hình thành rõ nét chuyển biến tư duy từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như cơ chế chính sách chưa đồng bộ, giải ngân chậm; một số mô hình thiếu bền vững, chuyển đổi số còn hạn chế; nguồn nhân lực cơ sở còn yếu. Đây là những điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ trong thời gian tới.
Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh, cộng đồng là chủ thể, không có cộng đồng, bảo tồn sẽ không bền vững. Vì vậy, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở, phát huy vai trò của nghệ nhân dân gian, người có uy tín, trưởng thôn bản trong bảo tồn và truyền dạy, gìn giữ và lan tỏa văn hóa.
Nỗi lo mất lễ hội
Cũng tại hội nghị, nhiều đại biểu từ các địa phương bày tỏ nỗi lo về sự tác động mạnh mẽ của các dòng văn hóa, tín ngưỡng trong xu thế hội nhập khiến người dân lãng quên văn hóa truyền thống.
Ông Đinh Văn Tuấn - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng - khẳng định Lâm Đồng là miền đất của di sản, nơi hội tụ nhiều giá trị văn hoá truyền thống, đặc trưng về di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, nổi bật là hệ thống các di sản văn hóa phi vật thể của cộng đồng các dân tộc như: cồng chiêng, truyện cổ, dân ca, dân vũ.
Mặc dù các cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp và nhân dân các dân tộc bản địa đã có nhiều cố gắng trong công tác bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa dân tộc, nhưng kết quả đạt được còn quá khiêm tốn so với khối lượng hệ thống nghi lễ, lễ hội cần được bảo tồn. Bên cạnh đó, nghệ nhân am hiểu về văn hóa truyền thống đã dần già yếu và mất đi, số còn lại không được nhiều.
Trước đây, nền kinh tế chủ yếu các dân tộc thiểu số tại chỗ là nông nghiệp lúa rẫy, việc thờ đa thần là một trong những tín ngưỡng hết sức quan trọng của họ, vì vậy các nghi lễ - lễ hội có liên quan tới việc trồng lúa chiếm đa số trong hệ thống nghi lễ - lễ hội.
Hiện nay, ngoài việc trồng lúa, vòng đời người đồng bào còn chuyển sang trồng cây công nghiệp như cà phê, cao su, hoạt động dịch vụ. Vai trò của đa thần chỉ còn mờ nhạt trong đời sống tâm linh của đồng bào, các nghi lễ nông nghiệp cũng bị mất dần.
Nghi lễ và lễ hội là môi trường diễn tấu chủ yếu của cồng chiêng, chiếm một vị trí hết sức quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy không gian văn hóa cồng chiêng. Nếu nghi lễ và lễ hội mất đi, cũng đồng nghĩa với việc không gian văn hóa cồng chiêng sẽ mất theo.
Ông Đinh Văn Tuấn đề xuất cần tăng cường vai trò quản lý và sự tham gia của cộng đồng; đẩy mạnh bảo tồn, truyền dạy và giáo dục, tổ chức lễ hội đúng bản sắc, huy động nguồn lực xã hội và đầu tư thiết chế văn hóa.
Trao đổi thêm về vấn đề này, ông Lại Vũ Hiệp - Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Lào Cai - cũng nhấn mạnh văn hóa các dân tộc thiểu số là tài sản vô giá của quốc gia, là cội nguồn sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Vì thế, cần tăng cường chuyển đổi số trong công tác bảo tồn văn hóa dân tộc gắn với quảng bá du lịch cộng đồng và mở rộng các diễn đàn giao lưu, liên kết vùng để các địa phương trao đổi kinh nghiệm, nhân rộng những mô hình hiệu quả.
Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy khẳng định công tác văn hóa dân tộc thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, khá toàn diện. Giai đoạn 2021-2025 là giai đoạn tạo nền, giai đoạn tới phải chuyển mạnh sang phát triển thực chất, hiệu quả và bền vững.
Mục tiêu xuyên suốt là làm cho các giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc “sống trong cộng đồng, tạo ra giá trị và nuôi sống được cộng đồng”. Để đạt được điều đó, cần hoàn thiện thể chế, chính sách. Thể chế phải đi trước, tháo gỡ điểm nghẽn, dẫn dắt phát triển.
