Nuôi tôm công nghiệp và quảng canh ở Cà Mau: Nhiều thành công cũng lắm rủi ro

Ở vùng nuôi tôm Cà Mau, dù nuôi tôm công nghiệp hay quảng canh truyền thống, vì nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan… người nuôi vẫn có những niềm vui, nỗi buồn riêng.

Qua mỗi mùa vụ thành công hay thất bại, chỉ có những người trong cuộc mới hiểu và chia sẻ hết những niềm vui, nỗi buồn của những người nuôi tôm.

Có dịp về vùng Đầm Dơi, Năm Căn, Cái Nước (cũ) của tỉnh Cà Mau mới hiểu rõ, nơi đây đã và đang sở hữu hàng ngàn ha rừng ngập mặn. Từ bao đời nay được người dân khai phá, cải tạo thành vùng đất nuôi trồng thủy sản, chủ lực là tôm.

Điều dễ hiểu, ở đây tuyệt nhiên không có lúa và đương nhiên không có nghề trồng lúa. Người dân có 2 cách nuôi trồng thủy sản: một là nuôi tôm, cá theo dạng quảng canh (tức là nuôi bán tự nhiên) trong các vuông (ao) trồng xen cây đước xung quanh và ở lõi vuông. Hai là nuôi theo phương thức công nghiệp theo quy trình hiện đại theo thời điểm nhất định.

Tôm sau thu hoạch được ướp đá và vận chuyển ngay đến nhà máy chế biến xuất khẩu

ẢNH: GIA CƯ

Nuôi tôm công nghiệp nhiều thành công

Nhắc đến anh Dung (Dung Tôm), gần như cả vùng Vàm Đầm, xã Nguyễn Huân thuộc huyện Đầm Dơi (cũ) - nay là xã Tân Tiến, tỉnh Cà Mau ai cũng biết.

Ở cái tuổi ngoài 50 nhưng Dung Tôm đã có hàng chục năm thâm niên với nghề nuôi tôm và ươm tôm giống. Có lẽ anh là người hơn ai hết hiểu rõ hơn về nỗi buồn, niềm vui của nghề nuôi tôm kể cả truyền thống và nuôi công nghiệp nơi đây.

Trung bình nhà anh Dung luôn có vài công nhân túc trực ở 2 cơ sở, cơ sở nuôi tôm giống và nuôi tôm thịt. Lúc cao điểm có khi lên tới chục người phụ giúp, làm công.

Cách đây mấy hôm tôi có dịp đến thăm và cùng trải nghiệm tại khu vực nuôi tôm công nghiệp tôm thịt nhà Dung Tôm.

Từ trung tâm chợ Vàm Đầm vào đến vuông tôm chừng 3 km nhưng tốn khá nhiều thời gian vì đường rất khó đi. Bắt buộc phải đi bằng xe gắn máy trên đoạn đường bê tông rất hẹp, chiều ngang chừng hơn 1m. Cứ đi một đoạn lại gặp điểm nhô lên do cống cửa nước ra vào vuông tôm cao gồ lên rất khó đi.

Hiện anh Dung cùng với 2 người khác đang sở hữu một cơ sở nuôi tôm công nghiệp tại xã Tân Tiến với diện tích 2,4 ha, được chia làm 4 vuông nuôi. Mỗi vuông nuôi chính chừng 2.000 m², bên cạnh vuông nuôi chính, chủ cơ sở nuôi bắt buộc phải dành một phần diện tích làm hồ tích nước, lắng lọc, điều hòa nước cho vuông nuôi khá rộng.

Tôi có mặt đúng thời điểm thu hoạch tôm, người dân ở đây gọi là lên tôm. Sau khi liên hệ với cơ sở, nhà máy thu mua và thương lái, cơ sở thu mua đồng ý cho người đến vuông nuôi kiểm tra tỷ lệ đầu con/kg và chất lượng tôm không vượt ngưỡng dư lượng hóa chất. Thường thì khoảng từ 20 - 30 con/kg là đạt tiêu chuẩn thu hoạch xuất bán.

Ngay sau khi có kết quả kiểm tra và thỏa thuận giá xong, thương lái là người từ các vùng lân cận lập tức điều đội quân chừng gần 20 người, đa phần là đàn ông tuổi thanh niên, một số ít trung niên có mặt kèm dụng cụ chuyên dùng để đánh bắt và lên tôm.

Thời gian không được phép chậm, không để gián đoạn. Tôm được kéo lưới chuyên dùng lên đến đâu được xúc đổ vào rọ nhựa có kích thước giống nhau ngay đến đó. Sau khi cân xong, tôm được đổ vào thùng nhựa lớn chứa sẵn nước đá làm cho con tôm đông cứng rồi vận chuyển đi ngay và luôn bằng đường sông nhập cho nhà máy.

Kết quả thu hoạch 2 vuông tôm nhà anh Dung được khoảng 14 tấn tôm thịt (26 con/1 kg). Theo giá tại thời điểm đó là 128.000 đồng/kg, tổng thu gần 2 tỉ đồng. Trừ chi phí, lãi khoảng trên 500 triệu đồng.

Anh Dung cho biết, thời điểm này do ảnh hưởng chiến tranh tại Trung Đông, giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, chi phí đầu tư, nhân công, thức ăn, thuốc chống dịch bệnh các loại rất lớn. Nếu trừ hết chi phí tiền lãi không cao so với những vụ trước. Tuy nhiên mức thu này theo anh Dung vẫn ổn so với mặt bằng chung trong thời điểm hiện nay.

Anh Dung cho biết: Bản thân và bạn bè đã từng thất bại và không ít lần thất bại nhưng không bao giờ cảm thấy nản chí, bởi sau mỗi lần thất bại, thiệt hại hàng trăm triệu, có khi hàng tỉ đồng nhưng mình đổi lại có thêm kinh nghiệm rút ra để bổ sung hạn chế, khiếm khuyết cho vụ sau.

Công nghệ số hóa đang giúp ngành nuôi tôm Cà Mau nâng cao hiệu quả sản xuất

ẢNH: GIA CƯ

Ở vùng nuôi tôm chuyên canh thuộc xã Tân Tiến tỉnh Cà Mau (khu vực Vàm Đầm thuộc huyện Đầm Dơi cũ) hiện có hàng trăm cơ sở nuôi tôm theo phương thức công nghiệp với quy mô bằng hoặc cao hơn nhà anh Dung.

Cá biệt có trường hợp mà theo người dân ở đây gọi là "vua tôm", hiện đang sở hữu 6 cơ sở nuôi, diện tích lớn hàng chục ha, mức đầu tư hàng trăm tỉ đồng theo quy trình khép kín.

Bình quân chủ cơ sở này thu hoạch mỗi năm trên dưới 100 tấn tôm thịt xuất khẩu. Có thời điểm cách đây chừng 2 - 3 năm, giá tôm lên cận đỉnh hơn 200.000 đồng/1 kg, trừ chi phí nhiều chủ nuôi tôm ở đây thu lãi "khủng" so với mức đầu tư, chi phí.

Nhưng cũng lắm rủi ro, thất bại

Vừa vận hành máy pha trộn thức ăn, thuốc ngừa bệnh cho tôm, anh Dung vừa kể: "Có làm nghề, lún sâu vào nghề nuôi tôm mới thấu hiểu, mới cảm nhận hết niềm vui, nỗi buồn của nó".

Từ chuyện mua vuông vài tỉ đồng, thuê vuông vài trăm triệu đồng mỗi năm đến chuyện đầu tư mua sắm dụng cụ nuôi nhiều tỉ đồng (bao gồm hệ thống thủy lực, bơm khí ô xy, hệ thống điện liên tục ngày đêm quạt khí lấy ô xy cho tôm…

Rồi kèm theo là tiền mua các loại hóa chất khử trùng, mua thức ăn cho tôm, tiền thuê nhân công, chăm sóc trông coi.

Nếu không dày vốn, phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn vay ngân hàng thì không khác gì ngồi trên đống lửa do độ rủi ro rất cao.

"Quy trình nuôi tôm còn bận rộn hơn nuôi con mọn... chỉ cần gián đoạn một công đoạn nào đó trong vận hành như quạt khí tạo ô xy, xử lý nguồn nước, thức ăn, nhiệt độ trong vài giờ đã làm ảnh hưởng ngay đến quá trình sinh trưởng, đến sức khỏe tự nhiên của tôm ngay. Hoặc chỉ cần nguồn nước bị ô nhiễm, dịch bệnh làm tôm chết hàng loạt thì coi như lỗ nặng", anh Dung chia sẻ.

Thu hoạch và xuất bán tôm tại vuông nuôi tôm Cà Mau

ẢNH: GIA CƯ

Cùng ở đất Vàm Đầm, cùng thời, cùng lứa với Dung Tôm, anh Vũ Văn Tiến, quê gốc Tiền Hải (Thái Bình cũ) có mặt ở vùng đất Vàm Đầm từ rất lâu và từng có vài năm rất gắn bó với nghề nuôi tôm, kể cả nuôi quảng canh lẫn nuôi công nghiệp. Anh Tiến chia sẻ: "Không phải ai cũng làm được đâu. Hồi ấy mình tưởng ngon ăn. Thấy người ta nuôi mình cũng nuôi, giống kiểu 'thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào' tưởng dễ ợt, mình đã dồn hết tiền của, mua vuông, đầu tư đủ thứ để nuôi nhưng rồi thất bại vẫn hoàn thất bại bởi nhiều nguyên nhân".

Nói về nuôi quảng canh, anh Tiến cho biết: "Hiện ở khu vực Vàm Đầm có rất nhiều và đa số đang hành nghề nuôi theo phương thức này. Lợi thế là chi phí đầu tư thấp, phụ thuộc phần lớn vào thiên nhiên. Chỉ cần có ao vuông được bố trí hợp lý là có thể thực hiện được ngay nhưng hiệu quả lại không cao. Chuyện làm chơi ăn thật chỉ là của mươi năm trở về trước thôi, hiện tại thì không còn nữa".

Bàn về nuôi công nghiệp, anh Tiến chia sẻ, gia đình anh đã từng đầu tư, từng học hỏi kinh nghiệm từ bạn bè, từ sách vở, kinh nghiệm xung quanh để nuôi nhưng không hiểu sao vẫn nhận thất bại.

Theo anh Tiến, do anh làm vẫn ở dạng thủ công, nửa vời, chưa đến nơi đến chốn; chưa biết áp dụng triệt để công nghệ số hóa vào quy trình sản xuất…, cho nên có năm cho thu hoạch sản lượng khá cao thì lại mất giá.

"Sau 3 lần liên tiếp thất bại, đến nay tôi đã quyết định cho thuê lại vuông nuôi cho người khác cho lành", anh Tiến chia sẻ.

Qua tìm hiểu, mỗi vuông tôm nuôi dạng quảng canh ở đây rộng từ vài sào đến vài ha được thông với hệ thống sông rạch qua các cửa cống lấy nước ra - vào theo con nước tự nhiên.

Sau khi lấy đủ lượng nước tự nhiên vào vuông, ngoài số tôm, cá tự nhiên theo đường cống chảy vào sinh sôi nảy nở thì người dân có thể thả thêm một lượng tôm giống nhất định, phù hợp vào vuông nuôi kết hợp với giống tự nhiên để phát triển tự nhiên.

Khi tôm cá phát triển trong một thời gian nhất định, bà con căn theo con nước ngày rằm hoặc đầu tháng để xổ vuông thu hoạch. Mỗi lần xổ như vậy, cá tôm tổng hợp được xổ theo dòng nước, rút ra sông, cá, tôm mắc lại qua những đáy lưới ở cửa cống.

Mô hình nuôi tôm công nghiệp tại xã Tân Tiến, tỉnh Cà Mau cho sản lượng hàng chục tấn mỗi vụ

ẢNH: GIA CƯ

Người dân ở khu vực Vàm Đầm, xã Tân Tiến cho hay, trước đây mỗi lần xổ theo cách này cá tôm các loại thu về mỗi lần từ chục đến vài chục triệu đồng là phổ biến. Người dân hầu như rất nhàn, chỉ chờ cá, tôm lớn đủ độ, chờ con nước xổ là có tiền xài thoải mái.

Nhưng vài năm trở lại đây do nhiều nguyên nhân, lượng tôm cá tự nhiên ở các sông rạch ít dần, tình trạng ô nhiễm môi trường do xả thải, do nuôi trồng công nghiệp thiếu quy hoạch chi tiết dẫn đến mất cân đối nguồn thủy sản nuôi trồng… nên dù người dân có thả thêm tôm giống vào các ao vuông để nuôi, sau mỗi lần xổ thu được rất ít.

Số thu chỉ được từ vài trăm đến vài triệu đồng/lần là phổ biến. Điều này khiến đa phần người dân nơi đây rơi vào cảnh khó khăn.