Phần lớn thanh niên 'ba không' chưa được đào tạo chuyên môn

87% thanh niên "ba không" chưa từng được đào tạo chuyên môn kỹ thuật và hơn một nửa trong số này chưa tốt nghiệp trung học phổ thông.

Cục Thống kê ghi nhận ba tháng đầu năm, cả nước có 1,6 triệu thanh niên độ tuổi 15- 24 không có việc làm, không tham gia học tập, đào tạo (NEET), tăng gần 173.000 người so với quý IV/2025 và tăng 212.500 người so với cùng kỳ năm trước, chiếm 11,4% tổng dân số thanh niên cùng độ tuổi.

Gần 70% nhóm này tập trung ở nông thôn và hơn một nửa là nữ; 87% chưa từng được đào tạo chuyên môn kỹ thuật (1,39 triệu) và hơn một nửa trong số này chưa tốt nghiệp trung học phổ thông; chỉ 13% đã được đào tạo từ sơ cấp trở lên; khoảng 32% trong nhóm này có nhu cầu tìm việc.

Thanh niên tìm việc làm ở khu công nghiệp thuộc tỉnh Bắc Giang cũ đầu năm 2023. Ảnh: Hồng Chiêu

Nhóm thanh niên "ba không" là chỉ tiêu do Tổ chức Lao động quốc tế ILO xây dựng phương pháp tính và khuyến nghị các nước thu thập, công bố. Chỉ tiêu này phản ánh nhóm thanh niên 15-24 tuổi hiện không có việc làm, bao gồm cả thất nghiệp và không tham gia lực lượng lao động; không tham gia bất kỳ hình thức giáo dục chính quy nào trong hệ thống; không tham gia các chương trình đạo tạo nghề, bồi dưỡng kỹ năng.

Về bản chất, nhóm này phản ánh mức độ tách rời của một bộ phận thanh niên khỏi thị trường lao động và hệ thống giáo dục đào tạo, đồng nghĩa chưa tham gia hiệu quả vào cả hai hệ thống trên.

Thanh niên rơi vào tình trạng "ba không" ngoài lý do thị trường lao động còn do khoảng trống về trình độ học vấn; chênh lệch cơ hội tiếp cận việc làm giữa thành thị và nông thôn cùng khác biệt về điều kiện kinh tế xã hội.

Số lượng tăng - giảm từng quý phản ánh mức độ hấp thụ lao động của nền kinh tế, khả năng tiếp tục tham gia đào tạo và độ ổn định trong quá trình chuyển tiếp từ học tập sang làm việc. Quý tăng cho thấy một bộ phận gặp khó hơn trong tiếp cận việc làm hoặc tiếp tục học tập, đào tạo; ngược lại thời điểm giảm thể hiện sự cải thiện trong kết nối với thị trường và học tập, phát triển kỹ năng.

Khi tỷ lệ "ba không" cao bất thường hoặc duy trì cao hơn mặt bằng chung của thế giới trong thời gian dài, nền kinh tế có thể bị lãng phí nguồn nhân lực trẻ, suy giảm năng suất lao động, gia tăng bất bình đẳng và tạo áp lực lớn hơn đối với hệ thống an sinh xã hội. Tình trạng kéo dài có thể giảm khả năng tận dụng lợi thế cơ cấu dân số vàng của Việt Nam.

Riêng năm 2025, tỷ lệ thanh niên "ba không" của Việt Nam chiếm trên 10%, thấp hơn đáng kể so với 20% mặt bằng chung thế giới. Tỷ lệ trên cũng thấp hơn so với nhiều nước cùng khu vực như Banglades hơn 15%, Thái Lan gần 13%, mức trung bình của ASEAN hơn 16%; gần tương đương nhóm G7 là 10,6%. Rủi ro tổng thể chưa ở mức cao song cần theo dõi và có hỗ trợ kịp thời với các nhóm dễ tổn thương, theo Cục Thống kê.

Hồng Chiêu