Phân quyền phải đầy đủ, hiệu quả

Giao quyền phải đi đôi với giao trách nhiệm, tài chính, nhân lực, dữ liệu có công cụ thực hiện.

Nhìn từ TP.HCM, sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, TP ghi nhận những chuyển biến rõ nét trong tổ chức bộ máy và thực hiện phân cấp, phân quyền. 

Bộ máy hành chính được tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian, tăng tính trực tiếp giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp; nhiều nhiệm vụ được đưa về cơ sở, tạo điều kiện để cấp xã chủ động giải quyết công việc ngay từ đầu. 

Tuy nhiên quá trình vận hành cũng bộc lộ không ít thách thức khi một siêu đô thị hơn 14 triệu dân phải gánh khối lượng công việc ngày càng lớn trong khi nguồn lực chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

Phân quyền mạnh hơn, cơ sở chủ động hơn

Tại hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Phó bí thư Thành ủy TP.HCM Văn Thị Bạch Tuyết cho biết việc phân quyền, phân cấp là một trong những nội dung trọng tâm được TP tập trung triển khai ngay từ đầu. 

Trên cơ sở 1.065 nhiệm vụ được phân cấp tại 28 nghị định của Chính phủ, TP.HCM đã ban hành nhiều quyết định phân cấp, ủy quyền trên các lĩnh vực. TP đã thực hiện phân cấp, ủy quyền 900 nhiệm vụ của các sở, ngành và 108 nhiệm vụ của UBND, chủ tịch UBND TP cho cấp xã. Đây được xem là bước chuyển mạnh trong tư duy quản trị, hướng tới trao nhiều quyền hơn cho cơ sở để giải quyết công việc nhanh hơn, sát thực tiễn hơn.

Theo đánh giá của lãnh đạo Thành ủy TP.HCM, phần lớn các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền bước đầu phát huy hiệu quả tích cực. Cấp xã chủ động hơn trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ; thời gian xử lý công việc được rút ngắn; chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp được nâng lên.

Kết quả này góp phần khẳng định chủ trương xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp là đúng hướng. Đây cũng là tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị đô thị trong bối cảnh TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô ngày càng lớn.

Tuy nhiên thực tiễn vận hành cũng cho thấy áp lực không nhỏ đối với bộ máy hành chính TP. Bà Tuyết cho biết với các nhiệm vụ được Trung ương phân quyền, phân cấp cho TP, quy mô dân số trên 14 triệu người, phạm vi quản lý rộng cùng số lượng hồ sơ hành chính và nhu cầu dịch vụ công rất lớn đã khiến áp lực thực hiện nhiệm vụ tăng mạnh sau hợp nhất. Những lĩnh vực chịu sức ép rõ nhất là đất đai, xây dựng, tư pháp - hộ tịch, đầu tư, an sinh xã hội, giáo dục và y tế.

Trong khi đó định mức biên chế hiện vẫn được áp dụng theo cơ chế bình quân chung, chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của một đô thị đặc biệt có quy mô dân số và khối lượng công việc vượt trội. Hệ quả là một số sở, ngành và địa phương xuất hiện tình trạng quá tải, nhất là tại các khu vực đông dân cư, tốc độ đô thị hóa nhanh hoặc có lượng hồ sơ hành chính rất lớn.

Tương tự, ở cấp xã dù được trao thêm thẩm quyền nhưng năng lực đáp ứng giữa các địa phương chưa đồng đều. Nhiều phường, xã có quy mô dân số rất lớn nhưng số lượng biên chế, điều kiện cơ sở vật chất và năng lực chuyên môn chưa tương xứng với khối lượng công việc được giao.

Bài toán nhân sự và thể chế

Theo Thành ủy TP.HCM, một số địa phương vẫn còn chậm kiện toàn tổ chức bộ máy, phân công các chức danh lãnh đạo cấp phòng và vị trí việc làm. Nhiều nơi thiếu cán bộ, công chức, viên chức có kinh nghiệm ở các lĩnh vực trọng yếu như xây dựng Đảng, công nghệ thông tin, tài chính - kế toán, quản lý đất đai, xây dựng - giao thông và y tế.

Trong bối cảnh mới, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ ngày càng cao, đòi hỏi khả năng đa nhiệm và kỹ năng số tốt hơn. Tuy nhiên năng lực cán bộ giữa các địa phương còn chưa đồng đều. Khối lượng công việc tăng nhanh trong khi khung biên chế hiện hành chưa phù hợp với quy mô dân số, diện tích và tính chất địa bàn, tạo áp lực lớn đối với quá trình thực thi công vụ.

Bên cạnh bài toán nhân sự, những vướng mắc về thể chế và dữ liệu cũng được chỉ ra là rào cản cần sớm tháo gỡ. Theo đánh giá của TP, hầu hết các quy định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền đều khả thi, tạo hành lang pháp lý giúp chính quyền hai cấp vận hành thông suốt. 

Thế nhưng vẫn còn một số quy định tại các nghị định phân định thẩm quyền có dấu hiệu chồng chéo với Luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện hành.

Nhiều thủ tục hành chính có thời hạn giải quyết ngắn trong khi quy trình thực hiện còn phức tạp, ảnh hưởng đến tính khả thi trong việc xử lý và trả kết quả đúng hạn. Cùng với đó, dữ liệu chuyên ngành giữa các hệ thống vẫn chưa đồng bộ hoàn toàn; việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan còn hạn chế ở các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, hộ tịch, bảo hiểm và đầu tư.

Cần phân cấp đầy đủ về thẩm quyền, nguồn lực

Từ góc độ địa phương, trao đổi với Tuổi Trẻ, Bí thư Đảng ủy phường Phú Thủy (Lâm Đồng) Nguyễn Hữu Thông nêu rõ sau gần một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, quá trình phân cấp, phân quyền đã tạo điều kiện để chính quyền cấp xã chủ động hơn trong giải quyết công việc. Nhiều vấn đề phát sinh được xử lý ngay từ cơ sở, giảm tình trạng chuyển cấp hoặc chờ ý kiến nhiều cấp như trước đây.

Tuy vậy ông Thông cho rằng vẫn còn những lĩnh vực giao nhiệm vụ nhưng chưa giao đầy đủ thẩm quyền, nguồn lực khiến cơ sở chưa phát huy hết tính chủ động trong giải quyết công việc và thu hút đầu tư. 

Trong đó, theo quy định, dù cấp xã đã được phân cấp giao đất không thu tiền sử dụng đất và cho thuê đất trả tiền hằng năm, nhà đầu tư vẫn phải hoàn tất nhiều thủ tục ở cấp tỉnh. Điều này làm kéo dài thời gian chuẩn bị dự án và giảm tính chủ động của địa phương trong thu hút đầu tư. Từ thực tế đó, ông đề nghị tiếp tục phân cấp mạnh hơn đối với một số dự án có quy mô phù hợp để cơ sở chủ động giải quyết công việc.

Bên cạnh đó, hiện nay cấp xã có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu nhưng các thủ tục đăng ký biến động đất đai, chuyển nhượng quyền sử dụng đất vẫn thuộc Văn phòng đăng ký đất đai. Việc phải qua thêm một khâu trung gian khiến thời gian giải quyết thủ tục kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả phục vụ người dân. 

Hay như trong lĩnh vực giáo dục, hiện UBND cấp xã trực tiếp quản lý các trường mầm non, tiểu học và THCS nhưng chưa được giao thẩm quyền tuyển dụng giáo viên. Việc này dẫn đến khó khăn nhất định. Do vậy việc giao thẩm quyền tuyển dụng giáo viên cho cấp xã sẽ giúp chủ động hơn trong cân đối nhân lực, đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn.

Ông Thông nhấn mạnh yêu cầu hiện nay không chỉ là phân cấp về nhiệm vụ mà cần phân cấp đầy đủ về thẩm quyền, nguồn lực gồm cả nhân lực, tài chính và chế độ tiền lương, đãi ngộ và điều kiện thực hiện. Khi quyền hạn chưa tương xứng với trách nhiệm, hiệu quả vận hành của chính quyền cơ sở sẽ khó đạt như kỳ vọng.