Phía sau quyết định tấn công Iran của Tổng thống Trump

Tổng thống Trump từng cân nhắc rủi ro trước đề nghị của Israel trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6.2025

ảnh: ap

Chiến dịch tại Iran cho thấy Mỹ và Israel đã bỏ các ràng buộc để phát động chiến dịch tấn công Iran, bao gồm tấn công có chủ đích nhằm vào giới lãnh đạo ở Tehran, dẫn đến cái chết của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Theo AP ngày 1.3, đối với ông Trump, những gì đang diễn ra ở Trung Đông đánh dấu sự thay đổi so với cách đây 8 tháng. Trước yêu cầu của Israel trong cuộc chiến 12 ngày với Iran hồi tháng 6.2025, nhà lãnh đạo Mỹ đồng ý triển khai các oanh tạc cơ B-2 ném bom 3 cơ sở hạt nhân then chốt của nước này.

Lúc đó Tổng thống Mỹ từ chối kế hoạch của Tel Aviv nhằm hạ sát Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei vì lo ngại hành động này có thể đẩy khu vực vào tình trạng bất ổn.

Tuy vậy, ông Trump sáng 1.3 (giờ Việt Nam) tuyên bố ông Khamenei đã thiệt mạng trong chiến dịch do Mỹ và Israel tiến hành, trong khi quân đội Israel thông báo đã hạ Bộ trưởng Quốc phòng Iran và người đứng đầu lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Truyền thông Iran sau đó xác nhận cái chết của Lãnh tụ tối cao Khamenei, nhưng không cho biết thêm.

Không còn kiên nhẫn?

Theo phía Mỹ, chính quyền Tổng thống Trump đã theo đuổi các cuộc đàm phán với Iran suốt nhiều tháng qua và đã đưa cho Iran nhiều đề nghị. Tuy nhiên, Iran không đồng ý với những điều kiện của Mỹ và Washington vẫn nhất quyết cho rằng Tehran muốn làm giàu uranium cho mục đích chế tạo vũ khí hạt nhân. Iran lâu nay nhiều lần phủ nhận ý định chế tạo vũ khí hạt nhân, mà khẳng định theo đuổi vì mục đích dân sự.

Lệnh phát động không kích được đưa ra 2 ngày sau khi ông Trump cử các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner tham gia vòng đàm phán kế tiếp với giới chức Iran.

Các đồng minh Trung Đông và châu Âu thúc giục chính quyền Mỹ cho thêm thời gian để đàm phán, trong khi ông Trump đã bắn đi tín hiệu rằng bản thân không còn kiên nhẫn.

Tính toán lại rủi ro

Khói bốc lên ở Tehran ngày 1.3

ảnh: ap

Việc Mỹ tấn công Iran và hạ sát lãnh đạo tối cao nước này đánh dấu canh bạc lớn nhất trong chính sách đối ngoại của ông Trump từ trước đến nay, theo Reuters ngày 1.3 dẫn lời giới quan sát.

AP dẫn lời ông Aaron David Miller, cố vấn về vấn đề Trung Đông cho các đời chính phủ Mỹ suốt hơn 2 thập niên, cho rằng chiến dịch mới nhất đã được phát động theo sau một loạt các hành động trong quá khứ chống lại Iran và không vấp phải phản ứng nghiêm trọng.

Điều đó dường như tác động đến tính toán rủi ro của ông Trump, theo ông Miller.

Năm 2018, Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên tại Nhà Trắng đã rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran đạt được dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama. Năm 2020, ông Trump ra lệnh không kích giết chết tướng Qassem Soleimani, lúc đó là chỉ huy lực lượng tinh nhuệ Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), và là chiến lược gia chính sách đối ngoại có ảnh hưởng nhất Iran sau Lãnh tụ tối cao Khamenei.

Đến tháng 6 năm ngoái, ông Trump ra lệnh tấn công các cơ sở hạt nhân Iran.