1 hour ago
6
Lần đầu với kinh dị found footage
Giai thoại con ma nhà họ Hứa là một trong những câu chuyện ma nổi tiếng nhất tại Sài Gòn thời trước. Chuyện rằng chú Hỏa, tức Hứa Bổn Hòa, thương nhân gốc Hoa giàu có bậc nhất Sài Gòn cuối thế kỷ 19, có cô con gái út mắc bệnh lạ rồi qua đời khi tuổi còn xanh. Oan hồn của cô không siêu thoát mà đêm đêm cứ phát ra tiếng khóc ai oán trong tòa biệt phủ đồ sộ giữa lòng thành phố. Giai thoại ấy từng được đạo diễn Lê Hoàng Hoa đưa lên màn ảnh năm 1973 với bộ phim Con ma nhà họ Hứa, phim kinh dị ăn khách của điện ảnh miền Nam trước 1975. Hơn nửa thế kỷ sau, lời đồn trăm năm sống dậy lần nữa qua Lầu chú Hỏa: Lời nguyền con ma nhà họ Hứa của đạo diễn Hùng Trần, lần này trong một hình hài chưa từng xuất hiện ở rạp Việt là found footage - lối làm phim giả tài liệu nơi toàn bộ hình ảnh do chính máy quay của nhân vật ghi lại.
Đạo diễn Hùng Trần (trái) và diễn viên Nguyễn Công Nương (phải) tại sự kiện công chiếu phim Lầu chú Hỏa. Nguồn: Đoàn phim cung cấp
Trên bản đồ điện ảnh thế giới, found footage không còn là thứ gì mới mẻ. Người ta thường nhắc đến Cannibal Holocaust (1980) như là bộ phim đặt nền tảng cho thể loại phim này, nhưng phải đến The Blair Witch Project (1999), kiểu phim độc đáo này mới thực sự bùng nổ khi bộ phim kinh phí vỏn vẹn khoảng 60 nghìn đô la này thu về gần 250 triệu đô la toàn cầu, trở thành một trong những phi vụ sinh lời nhất lịch sử điện ảnh. Mười năm sau, Paranormal Activity lặp lại kỳ tích với 15 nghìn đô la kinh phí và gần 200 triệu đô la doanh thu, kéo theo cả một loạt phim ăn theo suốt hơn một thập kỷ.
Bản thân là một người đam mê thể loại kinh dị và từng kinh qua đa dạng dòng phim kinh dị thuộc nhiều quốc gia khác nhau, Lầu chú Hỏa đủ khiến tôi sợ đến mức phải che mắt trong một số khoảnh khắc trong phim - điều mà hầu như chưa có bộ phim kinh dị Việt nào làm được. Vì vậy, tôi vô cùng mong chờ vào nhãn quan “phim ma” của đạo diễn Hùng Trần cũng như những câu chuyện rùng rợn mà anh đang có trong đầu để kể lại trong các sản phẩm tiếp theo.
Từ Mỹ, làn sóng phim found footage lan sang châu Á, nơi pha trộn chất liệu tâm linh bản địa với phong cách quay phim giả tài liệu một cách vô cùng ăn ý. Nhật Bản có Noroi: The Curse, Hàn Quốc có Gonjiam, Thái Lan có The Medium, và Đài Loan (Trung Quốc) có Incantation. Mỗi nước lại tự tìm cách cải tiến và làm mới thể loại kinh dị này, từ đó dần đẩy độ chân thực và đáng sợ lên một tầm cao mới, tỉ lệ thuận với sự phát triển của công nghệ theo thời đại: từ cuộn băng cassette được tìm thấy trong rừng đến phóng sự điều tra quay bằng máy kỹ thuật số, từ camera an ninh đến các thiết bị điện thoại, và hiện đại nhất là công nghệ livestream có thể phát sóng sự việc đó trong thời gian thực.
Trong khi đó, điện ảnh Việt gần như đứng ngoài cuộc chơi suốt một phần tư thế kỷ. Điều này càng lạ khi thể loại kinh dị đang là thể loại sung sức nhất của phòng vé nội địa. Con số này càng tăng trưởng rõ rệt bởi nếu tính từ đầu năm 2025 đến thời điểm hiện tại thì trung bình cứ mỗi tháng thì sẽ có một tựa phim kinh dị Việt được phát hành. Điều này biến đây trở thành một thể loại phim bị bão hòa và dễ gây nhàm chán nhất của nền điện ảnh quốc nội. Giữa bối cảnh đó, Lầu chú Hỏa xuất hiện như một làn gió mới làm phong phú thêm kho tàng phim kinh dị Việt và chữa chứng “bội thực” phim ma của khán giả. Không những vậy, tác phẩm còn hiện lên với tư cách như một đại diện cho điện ảnh Việt để tham gia vào cuộc chơi found footage với bạn bè quốc tế.
Nhân vật Thư cùng các nhân vật khác trong đoàn khám phá căn nhà ma ám. Nguồn: Đoàn phim cung cấp
Phải che mắt, rùng mình
Dù lấy cảm hứng từ một giai thoại lâu đời, kịch bản của Lầu chú Hỏa lại có phần được tối giản hóa. Bộ phim theo chân một nhóm streamer/TikToker gồm Thời, Chi, Thư, Dũng, Nhàn cùng cô đồng Bạch kéo nhau vào tòa biệt thự bỏ hoang của nhà họ Hứa để livestream, hòng kiếm lượt xem và tiền từ sự tò mò của cư dân mạng. Thù lao của cả nhóm sẽ được tăng gấp đôi hay gấp ba nếu như phá từng cột mốc lượt xem, một khoản tiền lớn tới mức họ sẵn sàng báng bổ tâm linh để câu view.
Nhóm nhà sáng tạo nội dung trẻ này chia nhau ra khám phá từng ngóc ngách của căn nhà hoang, lục lọi đồ vật cũ, bày nghi thức gọi hồn cô Hứa, rồi từng người một biến mất trong những tình huống không thể lý giải. Suy cho cùng, cốt truyện của bộ phim này là về một đêm sinh tồn trong căn nhà hoang, hơn là khám phá sự thật về truyền thuyết đô thị rùng rợn có sức nặng cả trăm năm. Cô tiểu thư nhà họ Hứa hiện lên chủ yếu như một thực thể hù dọa. Quá khứ, nỗi oan, bi kịch biến cô thành oán linh gần như không được kể, khiến tuyến kinh dị nghiêng về giật mình đến từ những màn jumpscare hơn là ám ảnh tâm lý.
Việc tập trung đơn thuần vào hành trình sinh tồn thay vì kết hợp với khám phá bí ẩn về nguồn gốc của cái ác chỉ mới được nhân vật kể qua loa trong phim là một bỏ lỡ đáng tiếc, bởi giai thoại hồn ma nhà họ Hứa là một chất liệu kinh dị ít được khám phá, nhờ đó vẫn giữ được sự bí ẩn trong mắt khán giả. Vì vậy, thật tiếc khi kịch bản Lầu chú Hỏa không đạt được vẻ đặc trưng như mong đợi, mà đã trở thành một câu chuyện ma ám phổ biến đến mức nếu thay giai thoại nhà họ Hứa thành một câu chuyện về một căn nhà ma ám không tên nào đó thì vẫn không ảnh hưởng nhiều đến cốt truyện. Điều này khiến bộ phim dễ bị lãng quên khi đặt giữa hằng hà sa số những bộ phim kinh dị khác của Việt Nam.
Cảnh từ phân đoạn gọi hồn trong phim. Nguồn: Đoàn phim cung cấp
Dẫu vậy, đoàn làm phim của Lầu chú Hỏa đã làm tốt trong khía cạnh thiết kế bối cảnh khi thành công dựng nên một căn biệt thự cũ kĩ tràn ngập âm khí. Từng căn phòng đều có thể kể một mẩu chuyện nhỏ về cuộc sống của gia đình từng sống ở đó, và từng ngóc ngách đều là nơi ẩn nấp của mối nguy hiểm đang rình rập để chờ thời cơ tấn công các nhân vật. Bộ phim đặt nhân vật lẫn khán giả vào những hành lang chật hẹp để từ đó chơi đùa với nỗi sợ của họ qua những màn rượt đuổi căng thẳng và ngột ngạt. Không thể không kể đến điểm sáng khác của phim là tính bản địa hóa cao được thể hiện qua những chiếc bàn thờ, lư hương, nghi lễ cầu cơ, lên đồng, và một oan hồn tiểu thư gắn chặt với ký ức đô thị Sài Gòn.
Giữa một thị trường mà phim kinh dị nội địa cứ xoay vòng trong công thức cũ, thì việc một đạo diễn trẻ dám đặt cược tác phẩm đầu tay vào thể loại khó nhằn và làm ra một bộ phim chỉn chu về hình thức là điều đáng trân trọng. Found footage Việt Nam đã có viên gạch đầu tiên, và dù cho viên gạch ấy chưa hoàn hảo nhưng nó được thực hiện một cách nghiêm túc và đam mê với dòng phim tưởng dễ ăn nhưng khó làm này.
