Phó giám đốc Công an Lâm Đồng lo hòa giải trực tuyến dễ phát sinh 'rủi ro'

Sáng 10.8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về luật Hòa giải cơ sở sửa đổi. Góp ý về quy định hòa giải trực tuyến, Phó giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng Huỳnh Ngọc Liêm đồng tình với việc ứng dụng công nghệ, song ông cảnh báo những hệ lụy khôn lường nếu không có cơ chế kiểm soát không gian mạng.

Theo đại biểu đoàn Lâm Đồng, bản chất của hòa giải ở cơ sở không đơn thuần là giải quyết một vụ việc tranh chấp, mà quan trọng hơn là hàn gắn, giữ lại các mối quan hệ tình làng nghĩa xóm, gia đình. Hòa giải trực tuyến giúp rút ngắn khoảng cách và tiết kiệm thời gian, nhưng lại có những rủi ro.

"Trong một cuộc hòa giải trực tiếp tại thôn, tổ dân phố, hòa giải viên có thể nhìn thấy ai đang có mặt trong phòng. Nhưng trong môi trường trực tuyến, chúng ta không thể mặc nhiên biết ai đang ở phía sau màn hình", ông Liêm phân tích.

Từ lỗ hổng kiểm soát trên không gian mạng, ông chỉ ra thực tế đáng lo ngại, nếu trong lúc hòa giải trực tuyến, một bên dùng điện thoại khác bí mật ghi hình, cắt ghép đoạn phát biểu rồi tung lên mạng xã hội hoặc gửi vào nhóm chat khu dân cư. 

Thậm chí, có người thứ ba ngồi khuất sau màn hình nghe trọn vẹn những thông tin nhạy cảm về tài sản, nguyên nhân mâu thuẫn gia đình mà phía bên kia không hề hay biết. Khi đó, một cuộc hòa giải vốn được tổ chức để hàn gắn quan hệ lại có thể trở thành nguyên nhân của những mâu thuẫn mới.

Do đó, để bảo vệ người dân, Phó giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng đề nghị không nên quy định chung chung rồi giao toàn quyền cho Chính phủ hướng dẫn, mà cần "luật hóa" ngay 3 nguyên tắc tối thiểu.

Thứ nhất, hòa giải trực tuyến phải dựa trên sự đồng thuận, không vì thuận lợi công nghệ mà biến thành lựa chọn áp đặt. Thứ hai, phải kiểm soát được người tham gia, đảm bảo các bên biết rõ mình đang trao đổi với ai. 

Thứ ba, việc ghi âm, ghi hình, lưu trữ trong phiên hòa giải bắt buộc phải có sự đồng ý của các bên, tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các tiêu chuẩn kỹ thuật hay nền tảng bảo mật sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.

"Khi "lên mạng", các bên vẫn phải giữ được những giá trị cốt lõi của hòa giải cơ sở là sự "tự nguyện, kín đáo, chân thành và tin cậy", đại biểu Liêm nêu.

Quy định điều kiện để tổ chức hòa giải trực tuyến

Cùng quan điểm này, đại biểu Phạm Văn Hòa, Phó chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp, cũng cho rằng không nên áp dụng hòa giải trực tuyến vì "rất khó khăn". "Trong hòa giải, ba mặt một lời gặp nhau nói chuyện to nhỏ chưa chắc được, huống chi người ở xứ mô, người ở xứ tê, gặp nhau trực tuyến làm sao được", ông Hòa nêu thực tế. 

Cũng theo ông, việc kết nối trực tuyến là tốt, song thực tế cơ sở vật chất, nhất là ở thôn, làng còn rất khó khăn, vì vậy chỉ nên hòa giải trực tiếp. "Đã là hòa giải thì phải gặp mặt nhau, còn gặp qua tivi, qua hình ảnh thì làm sao được. Gặp nhau trao đổi, bàn luận, thậm chí năn nỉ nhau để thỏa thuận tốt hơn, còn người chỗ này, người chỗ kia sẽ rất khó", ông Hòa chia sẻ.

Đặc biệt, kết quả hòa giải rất quan trọng, nhưng nếu quy định như trong dự thảo luật, hiệu quả pháp lý rất thấp. Do đó, đại biểu Hòa đề xuất biên bản hòa giải phải có xác nhận của UBND cấp xã để giá trị pháp lý cao hơn.

Về tiêu chuẩn với hòa giải viên, ông Hòa cho hay, ngoài việc có năng lực, trình độ pháp lý, có hiểu biết, có uy tín, độ tuổi cũng rất quan trọng. Đại biểu đề nghị nên có quy định về tiêu chuẩn độ tuổi theo hướng hòa giải viên chỉ nên dưới 70 tuổi, còn những người cao tuổi trên 70 nếu muốn đưa vào hòa giải viên thì mời, ví dụ mời những người già làng, trưởng bản, người có uy tín… tham gia tổ chức hòa giải.

Phát biểu giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu một số đại biểu tán thành việc tổ chức hòa giải trực tuyến nhưng cần có một số nguyên tắc cụ thể hơn, đảm bảo chặt chẽ, đúng mục đích hòa giải.

"Trực tuyến nhưng không phải là áp dụng cứng nhắc, ở vùng sâu, vùng xa, vùng chưa đáp ứng điều kiện về hạ tầng khoa học - công nghệ thì phải linh hoạt", Bộ trưởng nói và cho biết sẽ nghiên cứu, bổ sung thêm quy định ở văn bản dưới luật. Dự thảo luật cũng đã quy định lộ trình việc áp dụng hòa giải trực tuyến cần phù hợp với điều kiện thực tiễn.