Phụ nữ nghiện mua sắm: Từ sở thích đến rối loạn tâm lý

Dù tủ quần áo đã chật kín, nhiều bộ váy áo còn nguyên tem mác nhưng mỗi ngày không ít phụ nữ vẫn miệt mài lướt các ứng dụng mua sắm đặt thêm vài món đồ mới.

Tủ đồ đầy nhưng lúc nào cũng thấy "không có gì để mặc"

Mỗi sáng trước khi đi làm, chị Thúy Huệ (40 tuổi, phường Hà Đông, Hà Nội) dành hàng giờ chỉ để chọn quần áo. Trước mắt chị là hàng chục bộ váy áo đủ kiểu dáng, thương hiệu, thậm chí nhiều chiếc còn chưa bóc tem. Thế nhưng cảm giác quen thuộc vẫn xuất hiện: "Không có gì để mặc".

Chị Huệ chia sẻ những bộ đồ đã từng xuất hiện trên Facebook coi như đã... cũ. Một chiếc áo dài mặc đúng một lần để chụp ảnh rồi đăng mạng xã hội sẽ rất khó được mặc lại. Vì vậy tủ quần áo lúc nào cũng trong tình trạng chật cứng nhưng nhu cầu mua mới thì không bao giờ chấm dứt.

"Chỉ cần tâm trạng bất ổn một chút là tôi lại lên mạng xem quần áo. Có rất nhiều bộ mua về còn nguyên nhãn mác nhưng vẫn tiếp tục thích đồ mới. Shipper còn quen mặt mình hơn cả người thân", chị Huệ kể.

Chị Mai Loan (phường Thanh Liệt, Hà Nội) cũng thừa nhận việc mua sắm giúp bản thân cảm thấy vui vẻ hơn. Không ít lần chị mua về rồi lại tặng người khác vì không còn thích nữa.

"Mình cũng chẳng biết bao nhiêu cho đủ. Mở Facebook ra, quảng cáo các hãng hiện lên liên tục, thấy đẹp là lại bấm mua", chị nói.

Mua sắm để "xả stress" rồi rơi vào vòng xoáy nợ nần

Không ít trường hợp việc mua sắm đã vượt khỏi phạm vi sở thích thông thường.

Chị T.T.H. (35 tuổi, quê Hưng Yên), làm môi giới bảo hiểm và bất động sản, luôn chịu áp lực doanh số. Mỗi khi căng thẳng, chị lại đi mua sắm như một cách giải tỏa.

Ban đầu chỉ là vài món quần áo nhưng dần dần ngày nào chị cũng phải mua một thứ gì đó. Nếu không mua chị cảm thấy bứt rứt, khó chịu. Quần áo chất thành đống, đồ dùng trong nhà ngày càng nhiều, có những bộ chén đĩa trị giá hàng triệu đồng nhưng hầu như không sử dụng.

Khi chồng góp ý, chị cho rằng mọi thứ mình mua đều vì gia đình. Đến khi chồng cắt tiền sinh hoạt để hạn chế chi tiêu, chị tiếp tục dùng thẻ tín dụng và vay mượn bạn bè.

Khoản nợ lên tới hàng trăm triệu đồng khiến kinh tế gia đình kiệt quệ, mâu thuẫn vợ chồng ngày càng gay gắt. Cuối cùng, chồng chị đưa vợ đến cơ sở chuyên khoa tâm thần để thăm khám.

Tại bệnh viện, các bác sĩ chẩn đoán chị bị xung động mua sắm trên nền rối loạn hỗn hợp lo âu, trầm cảm.

Cũng có thói quen mua sắm triền miên, chị K.A. (30 tuổi, Hà Nội) được gia đình đưa đến bệnh viện thăm khám trong tình trạng mất ngủ, vui buồn thất thường.

Theo người thân, hơn một năm nay chị thay đổi tính tình, mỗi ngày đặt rất nhiều đơn hàng trực tuyến nhưng nhiều khi không nhớ mình đã mua gì. Mỗi lúc buồn chán hoặc mất hứng thú với cuộc sống, chị lại mua sắm để tìm cảm giác hưng phấn. Sau đó chị vô cùng ân hận vì tiêu quá nhiều tiền nhưng vẫn không thể dừng lại. Nếu bị ngăn cản, chị dễ kích động và mất bình tĩnh.

Sau khi thăm khám, các bác sĩ xác định chị mắc rối loạn cảm xúc lưỡng cực. Theo các chuyên gia, trong giai đoạn hưng cảm, người bệnh thường vui vẻ quá mức, tăng nhu cầu chi tiêu, mua sắm và đưa ra các quyết định thiếu kiểm soát.

Khi mua sắm không còn đơn thuần là sở thích

Theo ThS Nguyễn Thành Long - Viện sức khỏe tâm thần Bệnh viện Bạch Mai, thời gian qua có khá nhiều người đến khám vì hành vi nghiện mua sắm.

Đặc điểm chung là họ luôn bị thôi thúc phải mua một món đồ nào đó. Việc mua sắm mang lại cảm giác hưng phấn, tự tin, giúp tạm quên áp lực và khó khăn trong cuộc sống.

Điều đáng nói là ngay trong lúc mua, họ vẫn nhận thức được việc chi tiêu quá mức sẽ gây tổn thất tài chính nhưng cảm giác thôi thúc lại lấn át lý trí. Sau khi mua xong, nhiều người rơi vào trạng thái hối hận rồi tiếp tục lặp lại vòng xoáy đó.

Trao đổi thêm với Tuổi Trẻ, thạc sĩ tâm lý Đặng Thị Hải Yến, Viện sức khỏe tâm thần Bệnh viện Bạch Mai, cho biết nghiện mua sắm trực tuyến thường xảy ra nhiều ở phụ nữ, độ tuổi 18+ và trung niên.

Theo đó, nghiện mua sắm gặp nhiều nhất ở nữ giới tuổi trung niên. Người nghiện mua sắm ngoài các biểu hiện chung là tăng nhu cầu mua sắm, mua sắm liên tục ngay cả những hàng hóa mà bản thân chưa có nhu cầu dùng... thì biểu hiện rõ nhất thường liên quan chi tiêu vượt khả năng chi trả. Hoặc như nhiều bạn trẻ hiện nay quẹt thẻ tín dụng để mua, chi tiêu trước, trả tiền sau nên "mua vô tội vạ" dẫn đến mắc nợ, vượt quá khả năng chi tiêu...

Thông thường lúc đầu việc mua sắm chỉ là ý thích hoặc đôi khi là mua sắm trên mạng để giải tỏa căng thẳng thần kinh, ức chế tâm lý. Song dần dần một số người đã "say" đến mức không thể "phanh" được, thậm chí gia đình can ngăn cũng không được. Đó là hiện tượng của bệnh rối loạn tâm thần.

"Nghiện mua sắm thường gặp ở người có tâm lý không ổn định, có liên quan trầm cảm, lo âu. Thông thường các hành vi nghiện mua sắm chỉ can thiệp tâm lý, bệnh nhân ngoại trú chứ không phải nhập viện điều trị", thạc sĩ Hải Yến chia sẻ.

Tuy nhiên khi đã xuất hiện các rối loạn cảm xúc như lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn lưỡng cực, việc điều trị không chỉ dừng ở thay đổi hành vi mà còn cần can thiệp chuyên khoa.

Để can thiệp chuyên khoa, các chuyên gia tâm lý có thể trao đổi, tư vấn tạo động lực giúp họ trả nợ nần, tái cấu trúc nhận thức thay đổi hành vi.

Các liệu pháp cần áp dụng can thiệp là khi bệnh nhân tăng chi tiêu mà không ý thức về những nợ nần.

"Tuy nhiên trước khi điều trị tập trung điều chỉnh hành vi tiêu dùng, mua sắm, cần tập trung giải quyết các bệnh lý khác trước. Ví dụ như người đó có thể có các bệnh lý về trầm cảm, lo âu. Các bệnh lý này cần được điều trị trước, còn hành vi tiêu dùng sẽ điều trị sau", thạc sĩ tâm lý Hải Yến cho biết thêm.

Trong quá trình điều trị, sự đồng hành của gia đình đóng vai trò rất quan trọng. Người thân cần hỗ trợ người bệnh hạn chế tiếp xúc với các yếu tố kích thích mua sắm, đồng thời khuyến khích tham gia các liệu pháp tâm lý hoặc trị liệu nhóm.