1 hour ago
1
Quảng Cáo
0943778078
Nữ giới trong STEM không còn dừng ở vai trò "tham gia", mà đang từng bước tạo dấu ấn tại các lĩnh vực nghiên cứu lõi như AI, khoa học dữ liệu, môi trường.
Thông tin được chia sẻ tại tập 7 vodcast "Đối thoại Giáo dục" chủ đề "Phụ nữ trong STEM: Hành trình bước vào thế giới khoa học" phát sóng trên VnExpress ngày 18/5. Vodcast có sự tham gia của Phạm Thị Hồng - giảng viên ngành Kỹ thuật và Quản lý Môi trường tại Đại học Thủy lợi và Nguyễn Thị Hồng Nhung - Thạc sĩ Khoa học Dữ liệu tại Middlesex University (Anh).
Theo UNESCO, phụ nữ hiện chiếm khoảng 35% sinh viên theo học các ngành STEM trên toàn cầu, nhưng tỷ lệ tham gia nghiên cứu khoa học và giữ vai trò lãnh đạo học thuật vẫn còn hạn chế. Tại Việt Nam, khoảng cách này dần thu hẹp khi ngày càng nhiều nữ sinh tham gia các lĩnh vực công nghệ mới như AI, khoa học dữ liệu, machine learning hay công nghệ môi trường.
Phạm Thị Hồng cho rằng STEM từng được nhìn nhận là lĩnh vực đòi hỏi tư duy kỹ thuật và cường độ nghiên cứu cao, khiến nhiều người mặc định đây là "sân chơi của nam giới". Tuy nhiên, sự phát triển của khoa học liên ngành đang tạo ra nhiều cơ hội hơn cho nữ giới.
"Trước đây, tôi xuất phát từ nền tảng khoa học môi trường và khoa học đất. Nhưng để giải quyết các bài toán mới như ô nhiễm, biến đổi khí hậu hay quản lý tài nguyên, việc kết hợp công nghệ và học máy trở thành yêu cầu tất yếu", chị nói.
Trong khi đó, Nguyễn Thị Hồng Nhung nhận định sự bùng nổ của dữ liệu và AI khiến nhu cầu nhân lực STEM trở nên đa dạng hơn, mở ra cơ hội cho nhiều phụ nữ tham gia vào các lĩnh vực công nghệ lõi thay vì chỉ làm các công việc hỗ trợ.
Tập 7 vodcast "Đối thoại Giáo dục" chủ đề "Phụ nữ trong STEM: Hành trình bước vào thế giới khoa học". Ảnh: British Council
Nữ giới tìm chỗ đứng trong các ngành công nghệ mới
Theo các diễn giả, một trong những thay đổi lớn nhất của STEM hiện nay là sự dịch chuyển từ các ngành khoa học truyền thống sang nghiên cứu liên ngành, nơi công nghệ, dữ liệu và môi trường giao thoa với nhau.
Phạm Thị Hồng cho biết ban đầu theo đuổi Toán học vì yêu thích tư duy logic. Sau này, quá trình nghiên cứu môi trường giúp chị nhận ra khoa học không chỉ dừng ở lý thuyết mà còn có thể tạo tác động thực tế cho cộng đồng.
"Những vấn đề như ô nhiễm nước, biến đổi khí hậu hay tái chế chất thải đều cần các giải pháp liên ngành. Vì vậy tôi mở rộng nghiên cứu sang hướng ứng dụng machine learning trong môi trường", chị chia sẻ.
Phạm Thị Hồng - giảng viên ngành Kỹ thuật và Quản lý Môi trường tại Đại học Thủy lợi. Ảnh: British Council
Ở góc nhìn công nghệ, Nguyễn Thị Hồng Nhung cho rằng Data Science là lĩnh vực giàu tiềm năng ứng dụng, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh.
"Tôi nhận thấy khoa học dữ liệu không còn là lĩnh vực quá hàn lâm mà gắn trực tiếp với các bài toán thực tế của doanh nghiệp và xã hội", chị Nhung nói.
Dù vậy, cả hai diễn giả đều thừa nhận phụ nữ trong STEM vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Theo Phạm Thị Hồng, nghiên cứu khoa học đòi hỏi sự đầu tư lớn về thời gian, sức bền và khả năng duy trì liên tục trong thời gian dài, trong khi nữ giới đôi khi phải ưu tiên cho gia đình và việc nuôi dạy con cái.
"Có những giai đoạn nghiên cứu nếu bị gián đoạn sẽ rất khó quay lại. Đây là một trong những trở ngại lớn của phụ nữ khi theo đuổi các vị trí nghiên cứu chuyên sâu", khách mời chia sẻ.
Bên cạnh đó, môi trường khoa học quốc tế cũng đặt ra áp lực cạnh tranh ngày càng lớn về tính mới, tính sáng tạo và tốc độ cập nhật tri thức.
Tuy nhiên, theo Hồng Nhung, sự phát triển của các cộng đồng Women in Tech hay Women in Data Science đang giúp nữ giới tự tin hơn khi bước vào các lĩnh vực công nghệ cao. "Điều quan trọng là sự kiên trì và tìm được cộng đồng hỗ trợ phù hợp", chị nói.
Học bổng quốc tế tạo "hệ sinh thái" cho nữ khoa học
Một trong những yếu tố được các diễn giả đánh giá có tác động rõ rệt tới phụ nữ STEM là sự xuất hiện của các chương trình học bổng và mạng lưới học thuật quốc tế.
British Council hiện triển khai nhiều sáng kiến như Women in STEM Scholarship hay UK-ASEAN SAGE nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong giáo dục và nghiên cứu khoa học.
Theo thông tin từ chương trình, Women in STEM Scholarship đã bước sang năm thứ sáu, hợp tác với hơn 40 trường đại học tại Vương quốc Anh và trao khoảng 500 suất học bổng cho phụ nữ trên toàn cầu. Trong khi đó, UK-ASEAN SAGE được triển khai từ năm 2024 nhằm hỗ trợ nữ giới trong lĩnh vực STEM tại khu vực ASEAN.
Nguyễn Thị Hồng Nhung - học giả của chương trình Women in STEM Scholarship - cho rằng giá trị lớn nhất của học bổng không chỉ nằm ở hỗ trợ tài chính.
"Học bổng mở ra cánh cửa bước vào một hệ sinh thái học thuật quốc tế giàu tính kết nối và đổi mới", chị chia sẻ.
Theo chị Nhung, môi trường học tập tại Anh giúp sinh viên tiếp cận với các dự án có tính ứng dụng cao, được kết nối doanh nghiệp, mentor và nhiều cộng đồng nghiên cứu quốc tế.
"Các chương trình như Women in STEM hay UK-ASEAN SAGE tạo ra mạng lưới nữ học giả, nơi mọi người có thể học hỏi và truyền cảm hứng cho nhau", chị nói.
Phạm Thị Hồng cũng cho rằng các chương trình này mang ý nghĩa đặc biệt với phụ nữ đến từ các quốc gia đang phát triển.
"Khả năng cạnh tranh của phụ nữ trong môi trường khoa học quốc tế vẫn còn nhiều hạn chế. Trước đây tôi từng nộp nhiều hồ sơ học tập nhưng phần lớn bị từ chối. Những chương trình như Women in STEM tạo ra cơ hội riêng cho phụ nữ theo đuổi khoa học, điều đó có giá trị nhân văn rất lớn", chị chia sẻ.
Ngoài học thuật, trải nghiệm đa văn hóa tại Anh cũng được xem là yếu tố giúp người học mở rộng góc nhìn nghiên cứu và phát triển cá nhân.
Từ truyền cảm hứng đến thay đổi cấu trúc nghiên cứu
Theo các diễn giả, tác động của những sáng kiến như Women in STEM hay UK-ASEAN SAGE không chỉ dừng ở việc truyền cảm hứng, mà còn góp phần thay đổi cấu trúc nghiên cứu và môi trường học thuật.
Phạm Thị Hồng cho biết tại Vương quốc Anh, các trường đại học và tổ chức nghiên cứu có nhiều chính sách rõ ràng nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong STEM.
"Ở cấp độ chính phủ đã có những quy định không phân biệt giới tính trong tuyển dụng. Tại các trường đại học, nhiều hoạt động và ngân sách cũng được triển khai kèm phân tích giới để bảo đảm cơ hội cho phụ nữ", khách mời phân tích.
Theo chị, môi trường nghiên cứu tại Anh đề cao năng lực chuyên môn hơn yếu tố giới tính. Sinh viên nữ được tiếp cận lab, mentor, thiết bị nghiên cứu và nhiều cơ hội tham gia dự án lớn.
Trong khi đó, Nguyễn Thị Hồng Nhung cho rằng việc tồn tại các cộng đồng Women in Tech hay Women in Data Science giúp nữ sinh giảm bớt cảm giác "lạc lõng" khi bước vào lĩnh vực công nghệ. "Mentor và giảng viên luôn khuyến khích nữ sinh tham gia dự án nghiên cứu. Điều này tạo ra sự tự tin rất lớn", chị nói.
Nguyễn Thị Hồng Nhung - Thạc sĩ Khoa học Dữ liệu tại Middlesex University (Anh). Ảnh: British Council
Theo hai diễn giả, sự thay đổi lớn nhất hiện nay là STEM không còn được nhìn nhận như lĩnh vực dành riêng cho nam giới. Thay vào đó, đây đang trở thành môi trường mở, nơi năng lực nghiên cứu, tư duy đổi mới và khả năng giải quyết vấn đề được đặt lên hàng đầu.
Kết thúc chương trình, các khách mời cho rằng điều quan trọng nhất với phụ nữ theo đuổi STEM là giữ sự bền bỉ, tinh thần học hỏi liên tục và niềm tin vào năng lực bản thân.
"Con đường khoa học không dành riêng cho một giới nào, mà dành cho tất cả những ai có đam mê khám phá và mong muốn tạo ra tri thức mới cho xã hội", Phạm Thị Hồng nói.
Hội đồng Anh (British Council) là tổ chức hợp tác văn hóa và giáo dục quốc tế của Vương quốc Anh, được thành lập năm 1934 và có mặt tại Việt Nam từ năm 1993. Mỗi năm, tổ chức này kết nối hàng nghìn sinh viên, giảng viên, nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu thông qua các chương trình phát triển năng lực giảng dạy, hợp tác nghiên cứu, trao đổi học thuật và học bổng quốc tế. Riêng trong năm 2024-2025, các hoạt động của đơn vị đã tiếp cận tới 600 triệu người.
Thái Anh
