Rap diss vượt khỏi 'battle': Dế Choắt đang đi quá xa?

Trong track mới nhất Một sao (Trình ba chấm) vừa tung ra vào tối 8-5, Dế Choắt tiếp tục đẩy câu chuyện đi xa hơn khi rapper này sử dụng hàng loạt câu rap nặng tính miệt thị, chửi thề và được cho là nhắm trực diện tới HIEUTHUHAI, giữa thời điểm nam rapper vừa phát hành album mới.

Điều đáng nói là đây không còn đơn thuần là "rap battle" nữa.

Dế Choắt lợi dụng "văn hóa diss" để công kích cá nhân?

Trong lịch sử hip hop, diss vốn là một phần của văn hóa rap. Từ các trận battle đường phố ở Mỹ cho tới những màn đối đáp kinh điển giữa các rapper nổi tiếng, diss được xem như nơi nghệ sĩ thể hiện kỹ năng chơi chữ, flow, punchline và bản lĩnh sân khấu.

Nhưng ngay cả trong những trận "khẩu chiến" nổi tiếng nhất trong giới rap, ranh giới giữa "đấu kỹ năng" và "tấn công cá nhân" luôn là điều được tranh luận.

Nhưng những gì Dế Choắt đang làm hơn một năm qua cho thấy câu chuyện không còn nằm ở chuyên môn âm nhạc. 

Việc liên tục gọi tên đồng nghiệp, phủ nhận toàn bộ hướng đi của rap đại chúng, dùng ngôn ngữ thô bạo để gây chú ý khiến nhiều người cảm thấy đây giống một cuộc công kích đầy tiêu cực hơn là tinh thần battle của hip hop.

Câu rap kiểu "rap đâu phải HIEUTHUHAI mà cà hẩy", "đừng có diễn như Đen Vâu", hay mới đây là "Nếu là Hiếu tao làm trong túc tắc" cùng hàng loạt lời lẽ dung tục trong Một sao không tạo ra tranh luận nghệ thuật thực sự, mà chủ yếu kích động chia phe, khiến cộng đồng fan trở nên đối đầu, công kích lẫn nhau một cách tiêu cực và kéo sự chú ý bằng những ồn ào.

Rap có thể nổi loạn. Nhưng nổi loạn không đồng nghĩa với việc chửi bới vô tội vạ.

Khi "underground" bị hiểu sai thành quyền xúc phạm

Một bộ phận khán giả bênh vực Dế Choắt cho rằng anh đang "giữ chất underground", dám nói những điều người khác không dám nói. Tuy nhiên đó cũng là cách hiểu khá lệch lạc về tinh thần underground.

Underground không có nghĩa là cực đoan, chống đối tất cả hay xem thường khán giả đại chúng. Rất nhiều rapper xuất thân underground trên thế giới vẫn bước ra mainstream mà không đánh mất cá tính.

Ngay tại Việt Nam, Đinh Tiến Đạt, Hà Lê, Đen Vâu, Binz hay Karik... đều từng đi qua giai đoạn underground trước khi trở thành nghệ sĩ đại chúng. 

Họ có thể khác nhau về phong cách, nhưng ít nhất vẫn giữ được một giới hạn nhất định trong phát ngôn và cách hành xử.

Sự chuyển động của rap Việt vài năm qua cũng phản ánh một thực tế: Hip hop không còn là sân chơi nhỏ của một cộng đồng khép kín. Nó đã trở thành một phần văn hóa đại chúng, có sức ảnh hưởng mạnh tới giới trẻ.

Chính vì vậy, nghệ sĩ càng nổi tiếng càng cần ý thức rõ tác động từ sản phẩm của mình.

Một track rap có thể gai góc, nổi loạn, phản kháng xã hội. Nhưng khi sản phẩm đầy rẫy ngôn từ tục tĩu, kích động công kích cá nhân và cổ xúy thái độ thù ghét như Một sao của Dế Choắt, câu chuyện không còn đơn thuần là "gu âm nhạc".

Tự do sáng tạo có đi cùng trách nhiệm?

Nhiều người thường viện dẫn "tự do nghệ thuật" để bảo vệ các sản phẩm diss cực đoan. Nhưng ở bất kỳ thị trường âm nhạc nào, tự do sáng tạo cũng luôn đi kèm trách nhiệm xã hội.

Đặc biệt trong bối cảnh rap Việt hiện nay có lượng khán giả tuổi teen rất lớn, việc những bài rap chứa dày đặc câu chửi tục, nội dung công kích cá nhân lan truyền công khai trên nền tảng số là điều đáng bàn.

Không ít ý kiến cho rằng các nền tảng cần có biện pháp kiểm soát nội dung mạnh tay hơn với những sản phẩm vượt quá giới hạn văn minh. Xa hơn, cơ quan quản lý văn hóa cũng cần theo dõi sát hơn các sản phẩm âm nhạc phát hành công khai nếu có dấu hiệu vi phạm quy định về ngôn từ phản cảm, kích động hoặc xúc phạm cá nhân. 

Nếu mọi thứ đều được bỏ qua dưới danh nghĩa "đó là rap", ranh giới giữa nghệ thuật và độc hại sẽ ngày càng mờ đi.