'Sách lậu làm ngành xuất bản suy yếu'

Dịch giả Nguyễn Lệ Chi, giám đốc Chiboooks, nhận định việc sách lậu đăng tải miễn phí tràn lan trên mạng khiến giới làm sách khó thu hồi vốn, suy yếu.

Bà Lệ Chi đề cập nạn sách lậu trong chương trình Giao lưu bản quyền sách Việt - Trung 2026 tại TP HCM, sáng 14/5. Giám đốc Công ty cổ phần văn hóa Chibooks cho biết để xuất bản một cuốn sách, đơn vị có thể mất từ sáu tháng đến một năm cùng chi phí đầu tư tối thiểu khoảng 100 triệu đồng. Tuy nhiên, nhiều đầu sách vừa phát hành đã nhanh chóng xuất hiện trên các website chia sẻ trái phép.

Nhiều website sách lậu đặt máy chủ ở nước ngoài khiến việc xử lý gặp khó khăn. Các đơn vị xuất bản hiện chủ yếu thu thập đường link vi phạm, tổng hợp bằng chứng và gửi cơ quan chức năng. Trong khi đó, chế tài xử phạt hiện nay chưa đủ sức răn đe. Một số nền tảng sẵn sàng tái phạm vì lợi nhuận từ quảng cáo và lượt truy cập lớn hơn mức xử phạt hành chính.

Ngoài câu chuyện bản quyền, buổi giao lưu còn tập trung vào khả năng đưa sách Việt tiếp cận thị trường Trung Quốc thông qua dịch thuật và hợp tác xuất bản. Bà Lệ Chi cho biết đã dành gần 20 năm theo đuổi hành trình quảng bá sách Việt ra nước ngoài. Song, công việc này không dễ dàng do rào cản ngôn ngữ và khác biệt văn hóa. Một trong những khó khăn lớn nhất là tìm được dịch giả bản địa đủ hiểu tiếng Việt và văn hóa Việt Nam để chuyển tải trọn vẹn tinh thần tác phẩm.

Năm 2020, Chibooks bán bản quyền thành công hai tác phẩm văn hóa Việt Nam sang Trung Quốc gồm Người Hà Nội, chuyện ăn một thời của nhà văn Vũ Thế Long và Ngàn năm trà Việt của tác giả Trịnh Quang Dũng. Trong đó, Người Hà Nội, chuyện ăn một thời từng được độc giả Trung Quốc bình chọn là "Sách Đông Nam Á có sức ảnh hưởng" năm 2025.

"Nếu chỉ dịch vài chương để giới thiệu thì độc giả nước ngoài rất khó cảm nhận được cái hay của tác phẩm. Chúng tôi nhận ra phải để họ hiểu văn hóa Việt Nam trước thì mới tiếp nhận văn học Việt Nam", bà Lệ Chi nói.

Hiện đơn vị tiếp tục dịch nhiều tác phẩm văn học Việt Nam đương đại của các tác giả như Nguyễn Nhật Ánh, Hồ Anh Thái, để giới thiệu tới các nhà xuất bản Trung Quốc. Chibooks cũng đã ký kết biên bản thỏa thuận hợp tác MOU với Tập đoàn Xuất bản Quảng Tây, trở thành đại diện Việt Nam duy nhất của Trang web dịch vụ thương mại bản quyền Trung Quốc - ASEAN từ năm 2023, giới thiệu bản quyền sách Việt Nam cùng các sản phẩm văn hóa Việt Nam vào thị trường Trung Quốc.

Phó Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP HCM Từ Châu cho biết trong những năm qua, phía Tổng lãnh sự phối hợp cùng Chibooks tặng hơn 16.000 cuốn sách Trung Quốc, bản tiếng Việt cho 17 trường học tại Việt Nam, đồng thời tổ chức nhiều hoạt động giao lưu văn học và cuộc thi dịch thuật trực tuyến Trung - Việt.

Một số sách Việt Nam, Trung Quốc được giới thiệu tại sự kiện. Ảnh: Tú Lam

Tại chương trình, nhiều ý kiến cũng cho rằng việc đưa sách Việt ra quốc tế không chỉ là câu chuyện thương mại bản quyền mà còn là cách quảng bá văn hóa và hình ảnh đất nước. Một số đại biểu đề xuất cần xây dựng đội ngũ dịch giả chất lượng cao, có chính sách hỗ trợ dịch thuật và tăng cường bảo vệ bản quyền trên môi trường số để ngành xuất bản có điều kiện phát triển bền vững hơn.

Tú Lam