Sau sáp nhập, Đà Nẵng rộng cửa bước vào thị trường tín chỉ carbon toàn cầu

Chuyển đổi sinh kế bền vững từ rừng

Từ khi khái niệm về trồng rừng bền vững còn chưa phổ biến thì ở xã miền núi Hiệp Đức (TP. Đà Nẵng), người dân đã tập tành quản lý rừng, trồng rừng gỗ lớn để khai thác rừng trồng bền vững, góp phần làm giàu rừng tự nhiên. Đó là câu chuyện về Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Hiệp Thuận cùng nỗ lực bền bỉ để trồng rừng chuẩn quốc tế, quản lý, “số hóa” rừng để tạo sinh kế bền vững.

Ông Ngô Văn Dũng (55 tuổi, thôn Tân Thuận, xã Hiệp Đức) nhớ về gần hai thập kỷ trước khi dự án trồng rừng WB3 của Ngân hàng Thế giới gõ cửa, hỗ trợ bà con vốn vay, pháp lý, kỹ thuật… để bám rễ với nghề trồng rừng.

Đến năm 2012, những người nông dân miền sơn cước lần đầu tiên được tiếp cận với khái niệm trồng rừng có chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC). Cùng chí hướng, họ cùng nhau tiên phong chuyển đổi toàn bộ diện tích rừng của mình theo chuẩn FSC, tạo nền móng cho việc hình thành HTX Nông nghiệp Hiệp Thuận sau này.

Những người nông dân miền núi Hiệp Đức tiên phong chuyển đổi trồng rừng bền vững chuẩn quốc tế. Ảnh: Giang Thanh.

Tuy nhiên, không phải ai cũng thấu hiểu lợi ích của việc trồng rừng chuẩn quốc tế bởi đa phần bà con đã quen với nếp cũ. Theo ông Nguyễn Hữu Dương - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX, thời điểm đó, khái niệm “rừng chứng chỉ” không quá phổ biến. Trồng rừng mà phải quản lý từng cây, ghi chép hồ sơ, đo đạc kích thước, phải giữ cây chờ đủ tuổi mới được chặt... khiến nhiều người lắc đầu ngao ngán.

Ông Dương cùng những thành viên nòng cốt lặn lội “gõ từng nhà” vận động. Lúc đầu, bà con cả nể đăng ký rất đông, nhưng khi bắt tay vào làm, chỉ còn vỏn vẹn 56 hộ tham gia với diện tích 136 hecta.

Để thuyết phục bà con cùng chuyển đổi mô hình trồng rừng, ông Dương phải "gõ từng nhà" vận động.

“Từ lúc bắt đầu, quyết tâm của chúng tôi là phải thành công, phải để bà con thấy được hiệu quả. Nhờ trồng rừng có chứng chỉ, những đợt khai thác, bán gỗ xẻ cho các doanh nghiệp xuất khẩu mang lại lợi nhuận cao hơn nhiều so với trồng rừng truyền thống. “Mắt thấy tai nghe”, bà con mới bắt đầu tin tưởng và cùng tham gia”, ông Dương kể.

Đến năm 2017, HTX Nông nghiệp Hiệp Thuận chính thức ra đời, trở thành điểm tựa sinh kế bền vững cho bà con xã miền núi Hiệp Đức. Đến nay, HTX có 260 hộ trồng rừng với diện tích gần 1.500 ha rừng keo, phối hợp bảo vệ hơn 1.000 ha rừng tự nhiên.

Bên cạnh đó, với sự hỗ trợ cây giống từ Quỹ bảo tồn thiên nhiên thế giới (WWF), HTX cũng đã trồng phân tán được khoảng 15.000 - 17.000 cây bản địa trên diện tích khoảng 200 ha.

Hơn một năm qua, các thành viên HTX đang nỗ lực “số hóa” rừng trồng. Từ chỗ ghi chép hồ sơ bằng giấy tờ thủ công, giờ đây, những người lão nông cả đời gắn với rừng như ông Dương, ông Dũng lại “cắp sách” cập nhật công nghệ để theo dõi, quản lý những khoảnh rừng.

Sau sáp nhập, Đà Nẵng là một trong những địa phương có diện tích rừng rất lớn.

“Việc chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ tại các lô rừng. Đội ngũ cán bộ HTX đã làm chủ được kỹ năng sử dụng GPS, lập bản đồ bằng phần mềm QGIS để thu thập tọa độ, cập nhật hiện trạng. Những khoảnh rừng giờ đây không chỉ nằm trên sổ sách giấy tờ mà được hiển thị trực quan trên bản đồ số, giúp minh bạch hóa ranh giới, tuyến tuần tra và nhận diện các điểm nhạy cảm về môi trường. Đó là nền móng để chúng tôi đặt mục tiêu chinh phục thị trường tín chỉ carbon trong tương lai gần”, ông Dương chia sẻ.

Cũng từ nhiều năm nay, Đà Nẵng triển khai Nghị quyết 254 thu hút người dân tham gia trồng rừng với các loài cây bản địa, cây gỗ quý hiếm, sinh trưởng chậm có giá trị kinh tế cao.

Bên cạnh việc hỗ trợ kinh phí để người dân chuyển đổi, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng đã phối hợp với các cơ quan, tổ chức phi chính phủ để nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen trồng rừng của người dân.

Chính quyền Đà Nẵng hỗ trợ người dân chuyển đổi trồng rừng cây gỗ lớn.

Bỏ phố về vùng núi Tà Lang - Giàn Bí để phát triển kinh tế rừng, ông Nguyễn Văn Trung (tổ dân phố Tà Lang, phường Hải Vân, TP. Đà Nẵng) phủ xanh hơn 40 ha rừng của gia đình bằng các loại cây gỗ lớn bản địa như: cây dó, cây quế, cây sưa đỏ… Quyết định ngược đời của ông khiến nhiều người hoài nghi bởi thời điểm mười mấy năm trước, người dân xung quanh chỉ trồng keo.

Cách đây 4 năm, khi chính quyền vận động người dân trồng cây gỗ lớn bản địa, ông Trung cũng là một trong những hộ tiên phong tham gia, tiếp tục “vá” những mảnh rừng bạc màu, nghèo đất bằng cây gỗ lớn.

“Dù phải mất rất nhiều năm để người dân thay đổi nhận thức, biết được cái hại của trồng keo nhưng không bao giờ là quá muộn. Nếu cùng trồng rừng bền vững từ bây giờ thì chúng ta sẽ bảo tồn được đa dạng sinh học, giữ màu xanh của rừng cho mai sau”, ông Trung nói.

Mở lối cho lâm nghiệp sau sáp nhập

Theo thống kê, sau sáp nhập với tỉnh Quảng Nam, Đà Nẵng trở thành một trong những địa phương có diện tích rừng lớn nhất cả nước với gần 700.000 ha, trong đó rừng tự nhiên khoảng 500.000 ha và rừng trồng khoảng 184.000 ha. Tỷ lệ che phủ đạt hơn 58%. Đặc biệt, diện tích rừng được cấp chứng chỉ FSC đạt hơn 27.000 ha. Đây là nền tảng thuận lợi để Đà Nẵng tham gia thị trường tín chỉ carbon toàn cầu.

Nhiều hộ dân tiên phong chuyển đổi từ trồng keo sang các cây gỗ lớn bản địa.

Trong chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững, Đà Nẵng đã đặt mục tiêu hạn chế khai thác rừng non, có giá trị thấp, chú trọng phát triển các vùng rừng gỗ lớn đạt chuẩn FSC/VFCS, kết hợp với chế biến sâu và du lịch sinh thái.

Đến năm 2030, dự kiến, diện tích rừng gỗ lớn ở Đà Nẵng sẽ chiếm 50% diện tích rừng sản xuất, tương đương 75.000 ha. Diện tích rừng đạt chứng chỉ FSC đạt 40% diện tích rừng sản xuất. Tỷ lệ gỗ lớn trong sản lượng khai thác hiện nay sẽ tăng từ 20-25% lên 40-50%.

Địa phương còn khuyến khích khai thác dịch vụ môi trường rừng, đa dạng hóa sinh kế dưới tán rừng để thúc đẩy kinh tế miền núi. Tại nhiều xã miền núi như A Vương, Bến Hiên, Tây Giang… người dân đã chuyển đổi trồng cây gỗ lớn kết hợp phát triển cây dược liệu dưới tán rừng.

Mô hình trồng Sâm Ngọc Linh dưới tán rừng.

Vừa qua, Đà Nẵng cũng triển khai cho thuê môi trường rừng, đặc biệt tại các khu rừng phòng hộ, để trồng và phát triển dược liệu quý như sâm Ngọc Linh, nhằm tận dụng tiềm năng lâm nghiệp bền vững.

Hiện, thành phố đang xây dựng cơ chế mới cho giai đoạn 2026-2030, tập trung vào các chính sách hỗ trợ chuyển đổi từ rừng gỗ nhỏ sang gỗ lớn, cung cấp các khoản vay ưu đãi lãi suất thấp để mở rộng quy mô rừng sản xuất...

Theo ông Quách Hữu Sơn - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng, việc khuyến khích phát triển rừng gỗ lớn không chỉ tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi mà còn góp phần quan trọng vào chiến lược lâm nghiệp bền vững, phát huy giá trị đa dụng của rừng, nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường lâu dài cho địa phương.

​