Sẽ có cuộc 'bùng nổ' lần thứ 2 của sầu riêng?

Tăng tốc cho kỷ lục mới

Xuất khẩu sầu riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt gần 1,1 tỉ USD, tăng 32% so với cùng kỳ năm 2025. Đây tiếp tục là một trong những ngành hàng có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong nhóm ngành nông sản. Nhưng những kỷ lục vẫn đang ở phía trước; bởi từ tháng 8, sầu riêng Tây nguyên mới bắt đầu vào vụ thu hoạch rộ và kéo dài đến tháng 10. Năm ngoái, giai đoạn này mỗi tháng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt gần 1 tỉ USD. Với đà tăng trưởng hiện nay, dự báo một cách thận trọng thì kim ngạch xuất khẩu sầu riêng cả năm 2026 hoàn toàn có thể vượt mốc 4 tỉ USD và hướng đến con số 4,5 tỉ USD, một kỷ lục mới của mặt hàng này. Đặc biệt, sầu riêng VN có khả năng sẽ bắt kịp Thái Lan trong cuộc đua vào thị trường Trung Quốc.

Sầu riêng VN tăng tốc hướng đến kỷ lục mới

ẢNH: HOÀNG NGUYỄN

Trước vụ thu hoạch rộ sầu riêng Tây nguyên, ngành hàng này đón nhận nhiều thông tin tích cực. Trong đó đáng kể là Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức công nhận kết quả của 18 phòng thử nghiệm của VN và công nhận hoạt động của các đơn vị này từ 31.7, nâng tổng số phòng thử nghiệm được công nhận lên con số 50. Đây là tin vui với người trồng sầu riêng vùng Tây nguyên nói riêng và cả nước nói chung. Chúng ta đều biết, những tháng đầu năm nay, hoạt động xuất khẩu sầu riêng gặp nhiều khó khăn khi một số phòng thử nghiệm tạm ngưng hoạt động, gây ách tắc cho hoạt động xuất khẩu. Việc số phòng thử nghiệm tăng mạnh hiện nay là điều kiện cần thiết và quan trọng để mở rộng đầu ra. Bên cạnh đó, các bộ, ngành, địa phương phối hợp hỗ trợ người dân trong việc cấp mã số vùng trồng, đơn giản hóa thủ tục và thực hiện hoàn toàn trên môi trường số trong thời gian chỉ 3 ngày. Đáng chú ý, việc cơ quan chức năng khởi tố và bắt tạm giam một số quan chức trong ngành để điều tra về hành vi nhận hối lộ và có dấu hiệu tạo ra "giấy phép con" một cách tùy tiện, vô lý gây tiêu cực tới môi trường kinh doanh, sẽ trả lại môi trường cạnh tranh lành mạnh cho trái cây tỉ USD này trong giai đoạn tới.

Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp (DN) trong ngành thừa nhận, những tiêu cực trong ngành đã tồn tại từ ngày đầu; đặc biệt là câu chuyện mua bán, đánh cắp mã số vùng trồng. Đến hôm nay, vấn đề đó đã được cơ quan chức năng điều tra xử lý để trả lại sự minh bạch cho thị trường. Đây là điều hết sức đáng mừng. Bởi với sự quyết tâm làm trong sạch thị trường của VN, phía khách hàng cũng sẽ nhìn thấy, ghi nhận và từ đó đón nhận sản phẩm của chúng ta với thái độ tích cực hơn. Vì vậy mà khả năng trong vụ thu hoạch sầu riêng Tây nguyên hiện nay và những năm tới hoạt động xuất khẩu sầu riêng sẽ tăng trưởng tốt hơn.

ẢNH: HOÀNG NGUYỄN

Một tín hiệu đáng mừng nữa chính là việc mở cửa thị trường Ấn Độ của sầu riêng. Ấn Độ được đánh giá là một thị trường tiềm năng. Việc mở cửa thị trường này là rất tích cực trong xu thế nguồn cung sầu riêng của VN và cả Thái Lan đang tăng mạnh. "Dù phải mất thời gian tập cho người tiêu dùng làm quen với sầu riêng, nhưng trong những năm đầu kim ngạch có thể đạt từ 50 - 100 triệu USD", ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN (VINAFRUIT), dự báo.

Một số chuyên gia cho rằng với những nỗ lực hiện nay của các cơ quan quản lý trong việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nội tại và sự tích cực trong việc đàm phán mở rộng thị trường, giai đoạn này sẽ mở đầu cho một cuộc "bùng nổ" lần thứ 2 của sầu riêng VN.

"Vàng 10" của nông sản

Ngành hàng sầu riêng chính thức hình thành từ tháng 7.2022 khi Nghị định thư về xuất khẩu sầu riêng tươi vào Trung Quốc được ký kết. Chỉ trong mấy tháng ngắn ngủi của năm 2022, sầu riêng đã kịp mang về 0,4 tỉ USD. Một năm sau, hoạt động xuất khẩu sầu riêng "bùng nổ" với kim ngạch đến 2,2 tỉ USD. Từ đó đến nay, tuy gặp nhiều khó khăn nhưng ngôi sao mới này vẫn giữ đà tăng trưởng 2 con số. "Xuất khẩu sầu riêng là kỳ tích mà trước đó lịch sử thương mại của VN chưa từng ghi nhận. Nếu nhiều người vẫn ví von hồ tiêu là "vàng đen", còn cà phê là "vàng nâu", thì sầu riêng chính là thứ "vàng 10" của nông sản Việt", ông Đặng Phúc Nguyên nói.

Nguồn: Cục Hải quan

Trên thực tế những năm qua, 3 loại vàng này đang cạnh tranh cùng nhau trên mảnh vườn của nông dân vùng Tây nguyên. Năm 2025, diện tích trồng tiêu khoảng 130.000 ha, xuất khẩu hồ tiêu mang về kim ngạch gần 1,7 tỉ USD; diện tích cà phê đạt khoảng 710.000 ha và kim ngạch xuất khẩu là 8,6 tỉ USD. Trong khi đó, diện tích trồng sầu riêng trên 150.000 ha và kim ngạch xuất khẩu 3,8 tỉ USD. Nhìn rộng ra, mặt hàng sầu riêng mang về kim ngạch tương đương các mặt hàng chủ lực truyền thống khác như gạo, tôm, cao su hay hạt điều.

"Vàng 10" của sầu riêng còn nằm ở chỗ những mặt hàng khác đều phụ thuộc một phần (hồ tiêu, cà phê, gạo, tôm, cao su) hoặc phần lớn (hạt điều) vào nguyên liệu nhập khẩu nên giá trị thực và biên lợi nhuận thấp. Ngược lại sầu riêng gần như hoàn toàn là giá trị mà nông dân VN tạo ra, phần nhập khẩu chỉ một lượng rất nhỏ để phục vụ tiêu dùng - dành cho những người thích thay đổi khẩu vị.

Những dẫn chứng trên không phải để so sánh hay lựa chọn mà để chúng ta có thể hình dung hết giá trị và tiềm năng sầu riêng đang mang lại cho nông dân và nền kinh tế, từ đó có chiến lược quản lý, đầu tư và phát triển phù hợp để khai thác tối đa tiềm năng của trái cây tỉ USD này. Dù còn nhiều tiềm năng và cơ hội, nhưng so với các ngành hàng khác, điểm yếu "chí mạng" của sầu riêng là phụ thuộc thị trường Trung Quốc đến 90%. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng VN mà của cả Thái Lan. Chính vì vậy, việc đầu tư xúc tiến mở rộng thị trường, tập cho người tiêu dùng thế giới làm quen với hương vị sầu riêng là yêu cầu cấp thiết. Việc này có thể bắt đầu bằng việc đầu tư vào chế biến sâu các sản phẩm từ sầu riêng. Lợi thế của những sản phẩm chế biến là giảm mùi vị nồng nàn, giúp tiếp cận khách hàng tốt hơn, thời gian bảo quản lâu, vận chuyển dễ; đặc biệt là giảm áp lực tiêu thụ sầu riêng tươi khi vào vụ thu hoạch rộ.