Siết vi phạm bản quyền: Tạo động lực cho đổi mới sáng tạo

Quyết liệt xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ

Thủ tướng Chính phủ vừa yêu cầu các bộ ngành đẩy mạnh thực thi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) trên toàn quốc, bảo đảm công tác đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT được thực hiện thường xuyên, liên tục, có hệ thống, trọng tâm, trọng điểm, đạt được các mục tiêu, yêu cầu đề ra.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và công nghiệp VN (VCCI), nhận xét: Trong những năm gần đây, VN đã có nhiều nỗ lực hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường thực thi quyền SHTT, trong đó có việc sửa đổi luật Sở hữu trí tuệ, tăng cường phối hợp liên ngành trong xử lý vi phạm, cũng như triển khai các biện pháp kiểm tra, rà soát trên môi trường số và trong lưu thông hàng hóa. Đây là thời điểm các doanh nghiệp (DN) cần tăng cường rà soát việc tuân thủ pháp luật về SHTT trong toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu, đặc biệt đối với các DN có thị trường, đối tác hoặc chuỗi cung ứng gắn chặt với Mỹ. Hơn nữa, diễn biến mới cũng cho thấy yêu cầu ngày càng cao đối với DN trong việc coi SHTT không chỉ là vấn đề pháp lý, mà còn là một nội dung của quản trị hiện đại và năng lực cạnh tranh dài hạn. Việc đầu tư cho tuân thủ, kiểm soát rủi ro, số hóa chuỗi cung ứng, chuẩn hóa quy trình nội bộ và đa dạng hóa thị trường sẽ giúp DN chủ động hơn trước những biến động khó lường trong chính sách thương mại quốc tế nói chung.

VN đang quyết liệt xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ

Ảnh: Nhật Thịnh

Theo ông Đinh Tuấn Minh, Giám đốc nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu giải pháp thị trường cho các vấn đề kinh tế - xã hội (MASSEI), vấn đề bảo vệ SHTT đã được đề cập và thực hiện nhiều năm qua. Hiện tại, các bộ ngành cần đẩy mạnh hoạt động ngăn chặn việc mua bán, sử dụng hay triệt phá các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh… như công điện của Thủ tướng Chính phủ đã nêu. Song song, Chính phủ nên ra khuyến cáo để các DN chú ý, có ý thức hơn về việc sử dụng hàng hóa, dịch vụ có bản quyền. Bên cạnh đó, cần các giải pháp dài hạn như chương trình hỗ trợ phù hợp để DN chuyển đổi sang các ứng dụng, phần mềm bản quyền. Thậm chí có thể tăng cường đối thoại, phối hợp với các tập đoàn nước ngoài để có chương trình ưu đãi cho DN Việt trong thời gian 1 - 2 năm tới. Điều này sẽ thúc đẩy việc thực thi quyền SHTT mang tính ổn định, dài hạn.

Thúc đẩy khởi nghiệp, sáng tạo

Đánh giá việc thực thi SHTT từ một góc độ khác, ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet VN, phân tích: VN đang chuyển từ một thị trường tiêu dùng sang một quốc gia công nghiệp nên tầm quan trọng của SHTT cũng rất khác. Trước đây, ở góc độ tiêu dùng, việc thực thi SHTT chỉ dừng ở nhóm hàng hóa, sản phẩm tiêu dùng cuối cùng. Tuy nhiên, nếu đặt mình ở góc độ phát triển công nghiệp, trở thành nhà sản xuất, cung cấp dịch vụ hàng hóa thì việc đảm bảo bản quyền, SHTT là cực kỳ quan trọng.

"Cách đây vài chục năm, khi còn ở vai trò là thị trường tiêu dùng thì câu chuyện vi phạm SHTT đôi khi còn được du di. Thế nhưng mục tiêu của VN là trở thành nước phát triển trong giai đoạn tới với nhiều ngành công nghệ hàng đầu, trong đó có các ngành công nghệ cao như phần mềm, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn… Chính vì vậy, việc thực thi quyền SHTT phải được xuyên suốt từ hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D) đến sản xuất, cung cấp hàng hóa, dịch vụ ra thị trường mà không chỉ là ở câu chuyện sản phẩm cuối cùng khi đưa ra thị trường. Nói rộng hơn thì việc bảo vệ SHTT sẽ là câu chuyện tổng thể từ thương hiệu, kiểu dáng công nghiệp, bản quyền… Bản chất là nhằm xây dựng uy tín cho hoạt động thương mại, môi trường kinh doanh, con người VN và cao nhất là uy tín quốc gia", ông Liên nhấn mạnh.

Theo ông Vũ Hoàng Liên, môi trường số phát triển cũng là nơi có nguy cơ cao nhất trong việc xâm phạm bản quyền, SHTT. Vì thế, ngoài việc Chính phủ và các bộ ngành phải sử dụng công nghệ để ngăn chặn vi phạm, quan trọng hơn là giáo dục nhận thức cho cộng đồng DN, người dân. Khi DN, người dân có ý thức cao hơn về vấn đề SHTT thì chính những người có quyền SHTT cũng sẽ nâng cao tính tự bảo vệ cho mình. Đó là giải pháp ít tốn kém nhất cho nền kinh tế.

"Giống như trong một xã hội ai cũng biết rằng "ăn cắp" là xấu, không ai ăn cắp của ai cái gì thì xã hội văn minh và nền kinh tế không phải tốn nhiều chi phí để xử lý vi phạm. Thực thi bản quyền, SHTT tốt mang ý nghĩa cao là xây dựng uy tín quốc gia. Từ đó các đối tác, tập đoàn nước ngoài cũng sẽ mạnh dạn phối hợp, đầu tư tại VN. Hơn nữa, Chính phủ đang có nhiều chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế cao, trong đó khuyến khích hoạt động khởi nghiệp, sáng tạo, đổi mới của DN tư nhân. Nếu vấn đề bản quyền, SHTT được thực hiện nghiêm túc thì sẽ tạo động lực lớn cho các công ty khởi nghiệp. Các doanh nhân trẻ sẽ tự tin, mạnh dạn hơn cho hoạt động nghiên cứu đổi mới mà không phải phập phồng về câu chuyện bị ăn cắp kiểu dáng, vi phạm bản quyền. Khi VN tôn trọng đối tác thì hàng hóa, sản phẩm của VN xuất khẩu ra nước ngoài cũng sẽ được các đối tác tôn trọng và phối hợp, bảo vệ bản quyền cho sản phẩm VN ở thị trường nước ngoài", ông Vũ Hoàng Liên nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Đinh Tuấn Minh cho rằng nếu xét trên tổng thể thì hiện nay việc bảo vệ quyền SHTT chủ yếu thuộc về sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp nước ngoài. Hay nói cách khác chủ yếu liên quan đến thương mại quốc tế, giao thương giữa các nước. Tuy nhiên, một phần khác là khi VN đẩy mạnh việc bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp, sở hữu phát minh sáng chế… thì sẽ tạo ra động lực để thúc đẩy hoạt động đổi mới phát triển mạnh hơn. Thực tế, tình trạng không được bảo vệ SHTT đã làm thui chột động lực sáng tạo, buộc DN phải chạy theo mục tiêu kinh doanh ngắn hạn thay vì đầu tư phát triển sản phẩm cốt lõi. Vòng luẩn quẩn đó sẽ vẫn kéo dài nếu không được thay đổi.