Sóng ngầm thách thức Biển Đông sau 10 năm PCA phán quyết

Bối cảnh địa chính trị thay đổi

Phán quyết của PCA năm 2016 vẫn còn hiệu lực và cần được cộng đồng quốc tế tôn trọng và thực thi. Tuy nhiên, những diễn biến trong 10 năm qua đã tạo ra một môi trường ngày càng khắc nghiệt cho việc thực thi phán quyết này. Trung Quốc liên tục lập luận rằng phán quyết là "vô hiệu", nhưng đồng thời cũng thể hiện sự sẵn sàng đàm phán COC với ASEAN. Cộng đồng quốc tế rộng lớn hơn, đặc biệt là các đồng minh và đối tác lớn của Mỹ như Nhật Bản và một số quốc gia châu Âu, đã tìm cách thúc đẩy việc thực thi phán quyết thông qua sự tham gia ngoại giao và các chương trình xây dựng năng lực thực thi pháp luật nhằm vào các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là để đảm bảo các tuyến hàng hải ở Biển Đông.

Tuy nhiên, bối cảnh địa chính trị đã thay đổi nhanh chóng. Các cuộc xung đột ở Ukraine và Trung Đông làm giảm đi sự chú ý chiến lược của Mỹ và các đồng minh ở cả khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và châu Âu. Ngoài ra, việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiệm kỳ thứ 2 định hướng lại chính sách đối ngoại của nước này đã tạo ra sự bất ổn lớn hơn về vai trò của luật pháp quốc tế.

Trong bối cảnh như vậy, môi trường xung quanh phán quyết của PCA đối với Biển Đông ngày càng trở nên bất lợi. Các quốc gia lo ngại về sự xói mòn các quy tắc và chuẩn mực quốc tế. Để tránh kết quả như vậy, các quốc gia có khả năng sẽ theo đuổi các nỗ lực xây dựng liên minh để xây dựng các cơ chế bảo vệ và duy trì các quy tắc và chuẩn mực. Tuy nhiên, một thách thức quan trọng nằm ở mức độ mà họ có thể phối hợp hiệu quả các chính sách của mình bất chấp các lợi ích chiến lược khác nhau, bao gồm cả các quan điểm khác nhau về COC.

GS Kei Koga (Chương trình các vấn đề toàn cầu và chính sách công,
Trường Khoa học xã hội, ĐH Công nghệ Nanyang, Singapore)