Suýt chết vì những 'viên thuốc quen thuộc'

Paracetamol là hoạt chất giảm đau, hạ sốt phổ biến nhưng sự quen thuộc khiến nhiều người lầm tưởng đây là loại thuốc "lành" có thể uống tùy ý.

Ngày 23/8, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, nhìn nhận thực tế nhiều người cứ đau đầu, đau họng, đau bụng, cảm sốt... là tự tìm thuốc giảm đau, hạ sốt hoặc thuốc cảm uống.

Đáng lo ngại là tình trạng dùng đồng thời hoặc liên tiếp nhiều loại thuốc mà không kiểm tra thành phần, trong khi không ít loại có chứa paracetamol.

"Sử dụng chồng lấp các sản phẩm này có thể khiến tổng liều paracetamol vượt ngưỡng an toàn mà người bệnh không nhận ra dẫn đến ngộ độc rất nguy hiểm", bác sĩ Nguyên nói.

Điển hình, bệnh nhân nam 46 tuổi ở Hà Nội được chuyển đến Trung tâm Chống độc trong tình trạng ngộ độc paracetamol do dùng thuốc lặp lại gồm viêm gan cấp, sỏi mật, viêm dạ dày - trào ngược và tăng huyết áp. Trước nhập viện, ông đau đầu, đau họng, sốt nhẹ, mệt mỏi và vã mồ hôi, uống nhiều viên thuốc trị cảm cúm của Nhật Bản. Mỗi viên thuốc chứa nhiều hoạt chất, trong đó có 300 mg paracetamol.

Sau đó, các triệu chứng không giảm, người bệnh vẫn đau đầu, đau họng và sốt. Không biết trước đó ông đã uống thuốc cảm có chứa paracetamol, người nhà tiếp tục cho uống paracetamol 500 mg mua trong nước. Việc sử dụng nhiều sản phẩm có cùng hoạt chất đã khiến người bệnh bị tổn thương gan và phải nhập viện điều trị.

Paracetamol (tên gọi khác Acetaminophen) tác dụng giảm đau, hạ sốt. Hiện, thuốc này thuộc danh mục không kê đơn nên người dân có thể dễ dàng mua thuốc tại bất kỳ cửa hàng nào. Theo khuyến cáo, liều paracetamol đường uống ở người lớn trung bình 0,5-1 g/ lần, 4-6 giờ/ lần, tối đa 4 g/ ngày. Liều gây ngộ độc là 150 mg/kg.

TS Nguyên cho biết nguy cơ ngộ độc paracetamol không chỉ đến từ việc uống một lượng rất lớn trong một lần. Trên thực tế, nhiều trường hợp bị ngộ độc do sử dụng lặp lại trong nhiều ngày hoặc vô tình dùng đồng thời nhiều thuốc có cùng thành phần.

Có hàng trăm sản phẩm với tên gọi khác nhau nhưng cùng chứa paracetamol. Khi bị sốt hoặc đau kéo dài, người bệnh có thể uống một loại thuốc, thấy chưa đỡ lại tiếp tục dùng thêm thuốc khác mà không biết mình đang lặp lại cùng một hoạt chất. "Đau chưa hết thì uống thêm", hoặc "thuốc này không đỡ thì đổi sang thuốc khác" là thói quen đặc biệt nguy hiểm nếu người sử dụng không kiểm tra thành phần thuốc.

Nguy cơ càng cao ở người nghiện rượu, người đang sử dụng một số thuốc chống động kinh, chống lao; người gầy yếu, suy kiệt, mắc bệnh kéo dài, sau phẫu thuật hoặc có bệnh gan từ trước. Ngay cả trong bệnh viện, việc sử dụng các chế phẩm paracetamol hàm lượng cao cho người bệnh đau, sốt kéo dài cũng cần được tính toán kỹ để tránh vượt quá tổng liều an toàn.

Nhân viên y tế tại nhà thuốc Bệnh viện Quân y 175 phát thuốc cho bệnh nhân. Ảnh:Quỳnh Trần

Ngộ độc có thể "im lặng" trong những ngày đầu

Điều khiến ngộ độc paracetamol nguy hiểm là các biểu hiện ban đầu thường rất kín đáo. Theo bác sĩ Nguyên, trong một đến hai ngày đầu, người bị ngộ độc có thể gần như không có triệu chứng đặc biệt. Đến khoảng ngày thứ ba, tổn thương gan mới biểu hiện rõ với các dấu hiệu như mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm độc, suy gan cấp, hôn mê gan và tử vong. Khi vàng da xuất hiện, tình trạng ngộ độc có thể đã ở giai đoạn nặng.

Tuy nhiên, ngộ độc paracetamol có thuốc giải độc và phác đồ điều trị hiệu quả. Nếu được phát hiện sớm và sử dụng thuốc giải độc đúng thời điểm, khả năng ngăn chặn tổn thương gan, hạn chế diễn tiến ngộ độc và tránh tử vong rất cao. Vì vậy, việc nhận biết nguy cơ và đến cơ sở y tế sớm có ý nghĩa quyết định.

Bác sĩ khuyến cáo người dân không nên xem thuốc giảm đau, hạ sốt là những thuốc có thể sử dụng tùy ý chỉ vì chúng phổ biến và dễ mua. Trước khi uống bất kỳ loại thuốc nào, cần đọc kỹ tên thuốc, thành phần và hàm lượng. Nếu đang sử dụng nhiều thuốc cùng lúc, đặc biệt là thuốc cảm cúm, thuốc đau đầu, thuốc hạ sốt, cần kiểm tra xem chúng có cùng chứa paracetamol hay không.

Không nên uống thuốc do người khác mách bảo, sử dụng thuốc đã được bóc khỏi bao bì hoặc chia thành từng gói mà không biết rõ tên, thành phần và hàm lượng. Một loại thuốc từng được kê cho người khác cũng không có nghĩa là phù hợp với mình.

Người cao tuổi, người có bệnh gan, người đang sử dụng nhiều thuốc, nghiện rượu, thể trạng suy kiệt, mắc bệnh mạn tính hoặc vừa trải qua phẫu thuật càng cần được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn trước khi sử dụng thuốc.

Đặc biệt, nếu đau hoặc sốt kéo dài, không nên tự tăng liều hay liên tục đổi thuốc. Cần tìm nguyên nhân bằng cách đi khám hoặc hỏi ý kiến nhân viên y tế.

Lê Nga