"Tấm vé thông hành" cho nông sản xuất khẩu

Tại vùng chuyên canh bưởi da xanh của Hợp tác xã Bưởi da xanh Sông Xoài (phường Tân Thành, TPHCM), không khí thu hoạch vụ bưởi vừa qua trở nên nhộn nhịp hơn thường lệ. Sau thời gian gián đoạn do chưa bảo đảm sản lượng, hợp tác xã đã nối lại hoạt động xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, Hàn Quốc, Úc và Trung Quốc.

Thay đổi cách trồng truyền thống

Đằng sau sự trở lại ấy là cả một quá trình thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân. Nếu trước đây phần lớn nhà vườn canh tác theo kinh nghiệm, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật dựa trên thói quen thì nay mọi công đoạn đều được kiểm soát chặt chẽ theo tiêu chuẩn xuất khẩu.

Nông dân thu hoạch bưởi da xanh phục vụ các đơn hàng xuất khẩu.

Ông Trần Trường Sa, thành viên Hợp tác xã Bưởi da xanh Sông Xoài, nhớ lại có thời điểm người trồng bưởi chỉ cần trái to, đẹp, bán được giá là xem như thành công. Thế nhưng, khi tham gia chuỗi liên kết xuất khẩu, bà con buộc phải thay đổi cách nghĩ, cách làm. Từ khâu bón phân, tưới nước đến chăm sóc cây đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật nhằm bảo đảm chất lượng đồng đều và truy xuất được nguồn gốc.

"Làm hàng xuất khẩu không thể theo kiểu kinh nghiệm như trước. Mỗi công đoạn đều phải ghi chép, kiểm soát rõ ràng. Ban đầu bà con thấy phức tạp nhưng khi thấy hiệu quả thì ai cũng dần thay đổi" - ông Sa chia sẻ.

Hiện ông Sa canh tác 2,5 ha bưởi da xanh theo hướng an toàn, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ và hạn chế hóa chất. Nhờ sản xuất đúng quy trình, vườn bưởi của ông đã ký hợp đồng cung cấp khoảng 70 tấn bưởi xuất khẩu với giá ổn định, mang lại lợi nhuận gần 1 tỉ đồng sau khi trừ chi phí.

Sản xuất theo quy trình chuẩn giúp trái bưởi đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

Nhiều hộ dân khác cũng nhận thấy giá trị của việc sản xuất theo tiêu chuẩn. Với ông Đào Văn Giáp, chủ vườn bưởi 8 ha, việc chuyển đổi sang canh tác đạt chuẩn xuất khẩu từng khiến ông đắn đo vì phải đầu tư nhiều công sức và tuân thủ quy trình nghiêm ngặt hơn. Tuy nhiên, đổi lại, sản phẩm được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao và ổn định hơn nhiều so với thị trường nội địa.

"Trước đây phụ thuộc thương lái nên giá cả bấp bênh. Giờ làm theo quy chuẩn xuất khẩu, doanh nghiệp vào tận vườn ký hợp đồng từ sớm nên bà con yên tâm sản xuất, nếu vẫn duy trì phương thức sản xuất truyền thống thì rất khó" - ông Giáp nói.

Người trồng bưởi ghi chép nhật ký sản xuất để bảo đảm truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Bán chất lượng thay vì sản lượng

Không chỉ cây bưởi, nhiều vùng trồng sầu riêng, chuối trên địa bàn TPHCM cũng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu chính ngạch.

Tại xã Kim Long, Hợp tác xã sầu riêng 9 Bê đang hưởng lợi rõ rệt từ việc được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu. Ông Nguyễn Hữu Bê, Giám đốc hợp tác xã, cho biết trước đây người dân hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái. Nhưng từ khi có mã số vùng trồng, doanh nghiệp xuất khẩu đã chủ động tìm đến tận vườn ký hợp đồng bao tiêu.

Người nông dân ngày càng chú trọng chất lượng thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

"Theo ông Bê, việc sản xuất theo tiêu chuẩn giúp giá trị trái sầu riêng tăng đáng kể, mang lại lợi nhuận cao hơn nhiều so với các loại cây trồng truyền thống như tiêu hay cao su. Song song với việc thay đổi quy trình canh tác, nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp cũng mạnh dạn đầu tư công nghệ cao để nâng chất lượng sản phẩm và giảm rủi ro trong sản xuất.

Tại xã Nghĩa Thành, Công ty CP Cao su Thống Nhất đã chuyển đổi hơn 218 ha cao su kém hiệu quả sang trồng chuối già Nam Mỹ phục vụ xuất khẩu. Ngay từ khi triển khai dự án, doanh nghiệp đã xây dựng mã số vùng trồng, nhà sơ chế, cơ sở đóng gói và áp dụng quy trình VietGAP.

Trong sản xuất, doanh nghiệp ứng dụng nhiều công nghệ hiện đại như máy bay không người lái phun thuốc, hệ thống tưới tiết kiệm kết hợp bón phân tự động và vận chuyển chuối bằng ròng rọc nhằm hạn chế va chạm, bảo đảm mẫu mã sản phẩm.

Ứng dụng công nghệ cao giúp nâng chất lượng nông sản và giảm chi phí sản xuất.

Nhờ đó, chuối của doanh nghiệp hiện đã xuất khẩu sang nhiều thị trường như Trung Quốc, Hàn Quốc, Malaysia và Trung Đông. Riêng năm 2025, sản lượng xuất khẩu đạt hơn 7.800 tấn, doanh thu khoảng 67 tỉ đồng.

Theo ngành nông nghiệp TPHCM, toàn thành phố hiện có 140 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 3.186 ha và 67 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu sang nhiều thị trường lớn như Mỹ, Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Những con số này cho thấy quá trình chuyển đổi sản xuất đang diễn ra mạnh mẽ. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong tư duy của người nông dân.

Nếu trước đây mục tiêu lớn nhất là tăng sản lượng thì nay nhiều nhà vườn đã quan tâm hơn đến chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững. Người nông dân không còn sản xuất tự phát mà từng bước tham gia chuỗi liên kết, sản xuất theo nhu cầu thị trường. Đây là điều kiện bắt buộc để nông sản Việt Nam nói chung và nông sản TPHCM nói riêng có thể đứng vững và nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.