Thân phụ cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng đảm nhiệm chức quan gì?

Ông Phạm Văn Nga qua vài tư liệu

Cho đến hiện nay, bằng những tư liệu chúng tôi có được, hiếm có tài liệu nào đề cập đến thân thế và sự nghiệp của ông Phạm Văn Nga. Có chăng cũng chỉ nêu: Theo các bậc cao niên ở Mộ Đức (Quảng Ngãi) và những người trong gia tộc họ Phạm ở đây, ông Phạm Văn Nga thi đậu Cử nhân Hán học và làm quan dưới triều vua Duy Tân. Khi vua Duy Tân bị Pháp bắt và bị đưa đi đày thì ông Phạm Văn Nga trở về quê nhà làm nghề dạy học (xem bài Phạm Văn Đồng - người con ưu tú của quê hương núi Ấn - sông Trà của GS-TS Phan Ngọc Liên và PGS-TS Trịnh Đình Tùng, in trong sách Phạm Văn Đồng - người con ưu tú của quê hương Quảng Ngãi, NXB Chính trị Quốc gia, 2001).

Quang Lộc Tự Khanh Phạm Văn Nga - thân sinh của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng

Ảnh: Đăng Vũ (chụp lại tại nhà thờ họ Phạm)

Lần tìm trong phả hệ của họ Phạm, một số tài liệu chữ Hán còn lưu trữ và phần mộ của tộc họ Phạm tại xóm Cây Gạo, thôn 2, xã Đức Tân (trước đây là Thi Phổ Nhất), huyện Mộ Đức, chúng tôi được thêm thông tin: Ông Phạm Văn Nga (誐) là người con thứ 7 (trong số 9 người con) của ông Phạm Văn Thức (識) và bà Trần Thị Lương (俍), là hậu duệ đời thứ 10 kể từ ông Phạm Văn Hiêu (viết là 枵, nhưng bà con họ Phạm nhiều đời, gọi là Hiều). Ông Phạm Văn Nga sinh và mất năm nào, không rõ. Trên bia mộ cũng không có thông tin này, chỉ thấy ghi những người con phụng lập, là: Phạm Văn Phúng (trưởng nam) cùng các con là Văn Cáo, Văn Ký, Văn Duy, Văn Khoái, Văn Đồng, Thị Chim, Thị Oanh, phụng lập năm Giáp Thân - 1944.

Theo sách Các nhà khoa bảng Nho học Quảng Ngãi 1819 - 1918, nhà nghiên cứu Cao Chư, cũng ghi: Chưa rõ năm sinh, năm mất của ông Phạm Văn Nga, chỉ biết ông Phạm Văn Nga đỗ cử nhân khoa Giáp Thân - 1884, tại Trường thi Hương Bình Định, xếp thứ 7 trong 18 người thi đỗ. Ông Nga ở nhà dạy học, sau được mời ra Huế làm quan, giữ chức Thừa biện Bộ Lễ, sau xin nghỉ về quê tiếp tục dạy học (NXB Đà Nẵng, 2011, tr.140).

Tra thêm về những người đỗ kỳ thi hương lần này, chúng tôi được biết, ở Quảng Ngãi có 5 người cùng đỗ cử nhân năm Giáp Thân - 1884 tại Trường thi Bình Định, gồm: Phạm Văn Chất - cử nhân, thủ khoa; và các ông: Võ Dương, Phạm Văn Nga, Nguyễn Thừa Lương và Lê Trung Đình.

Nhà thờ họ Phạm (gian chính thờ ông Phạm Văn Nga)

Ảnh: Đăng Vũ

Vậy ông Phạm Văn Nga từng đảm nhận chức quan gì?

Điều đầu tiên, có thế thấy, nội dung bản sắc này cho biết ít nhiều về chức tước (cuối cùng) của ông Phạm Văn Nga, đó là Quang Lộc Tự Khanh. "Tự điển nhà Nguyễn" của Võ Hương An cho biết, theo quan chế của triều Nguyễn, Quang Lộc Tự là cơ quan độc lập, không thuộc bộ nào (trong lục bộ), Quan Lộc Tự Khanh là chức quan văn ở trật Tòng Tam phẩm, đứng đầu Quang Lộc Tự (Tao Đàn thư quán - NXB Tổng hợp TP.HCM, tái bản lần 2, 2021, tr.639). Từ điển chức quan Việt Nam của Đỗ Văn Ninh, cũng viết: Quang Lộc Tự Khanh là Trưởng Quan Lộc Tự. Thời Nguyễn cho trật Tòng tam phẩm, thấp hơn Thái Thượng Tự Khanh (NXB Thanh niên, Hà Nội, 2022, tr.537).

Vậy vì sao, các tài liệu hiếm hoi có nhắc ông Phạm Văn Nga, như đã nói ở trước, lại viết ông làm Thừa biện Bộ Lễ, hay trên trang Wikipedia về họ Phạm ở Việt Nam (truy cập ngày 25.4.2022) lại còn viết thêm: Ông Phạm Văn Nga "từng làm tới chức Thị giảng Học sĩ (dạy học cho các Hoàng tử), được phong hàm Tam phẩm Tham biện Nội các"?

Để tự giải đáp thắc mắc này, chúng tôi phải tiếp tục tìm về nhà thờ họ Phạm (hậu hiền làng Thi Phổ). May thay, tại nhà thờ họ Phạm, chúng tôi còn tìm thấy nhiều tài liệu Hán Nôm rất giá trị, liên quan đến ông Phạm Văn Nga.

Nhờ những tài liệu này mà có thể biết thêm ông Phạm Văn Nga từng giữ chức quan gì. (còn tiếp)