Thân phụ cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng đảm nhiệm chức quan gì? (Kỳ 2)

Từ các chế phong

Chế phong cho ông Phạm Văn Thức năm Duy Tân thứ 7 (1913)

ẢNH: ĐĂNG VŨ

Tại bản chế phong đề ngày 29 tháng 12 năm Duy Tân thứ 7 (1913), vua Duy Tân ban cho ông Phạm Văn Thức - thân phụ của ông Phạm Văn Nga, thì lúc bấy giờ ông Phạm Văn Nga đang lãnh chức Quang Lộc Tự Thiếu Khanh Tham biện Nội các sự vụ.

Tại 2 bản chế phong (khác), đều đề ngày 10 tháng 5 năm Khải Định thứ nhất (1916), vua Khải Định ban cho ông Phạm Văn Thức và bà Trần Thị Lương, tức thân phụ và thân mẫu của ông Phạm Văn Nga, lúc này, ông Phạm Văn Nga đã hưu trí, với chức quan là Quang Lộc Tự Khanh.

Cũng từ 3 bản chế phong và sắc thần nói trên, chúng ta có thể suy đoán: vào đầu thời vua Duy Tân, ông Phạm Văn Nga, làm Quang Lộc Tự Thiếu Khanh Tham biện Nội các sự vụ (chứ không phải Tham biện Bộ Lễ). Theo quan chế nhà Nguyễn, thì chức quan này là chức quan thứ hai trong Quang Lộc Tự, có trật Tòng tứ phẩm. Vào cuối đời vua Duy Tân, ông Phạm Văn Nga được thăng làm Quang Lộc Tự Khanh là chức quan đứng đầu Quang Lộc Tự, trật Tòng tam phẩm. Và sang đầu thời Khải Định, ông Phạm Văn Nga đã nghỉ hưu.

Thông tin mà chúng tôi vừa nêu trên phù hợp với câu trả lời chân tình, cởi mở của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, khi những cán bộ nghiên cứu lịch sử đến tiếp kiến ông để hỏi về những năm tháng theo thân phụ ra Huế và được đi học ở đó. Tài liệu ghi chép về buổi gặp gỡ này còn lưu tại Viện Hồ Chí Minh - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Khi đó, Thủ tướng Phạm Văn Đồng trả lời rằng: "Bố tôi là một ông quan, to nhỏ tôi không biết, nhưng cũng thuộc hàng tam tứ phẩm gì đó. Vì lúc đó tôi còn rất ít tuổi nên không nhớ. Bố làm quan, con là cậu ấm cũng là lẽ thường tình. Chính bởi vậy mà tôi có điều kiện học hành hơn những người cùng lứa" (dẫn theo Phan Ngọc Liên - Trịnh Đình Tùng, tlđd, tr.33).

Bia chữ Hán tại mộ ông Phạm Văn Nga

ẢNH: ĐĂNG VŨ

Vì sao lại nói ông Phạm Văn Nga làm Thị giảng Học sĩ?

Như đã đề cập ở bài trước, trên Wikipedia về họ Phạm lại ghi ông Phạm Văn Nga là Thị giảng Học sĩ hàm Tam phẩm Tham biện Nội các. Theo chúng tôi, có lẽ những người viết trang này nhầm lẫn.

Dựa theo bản chế phong ban cho ông Phạm Văn Thức (cha của ông Phạm Văn Nga) vào năm Khải Định thứ nhất (1916), chúng ta có thể khẳng định về sự nhầm lẫn đó. Nội dung bản chế phong cho biết: Vì có con làm Quang Lộc Tự Khanh với trật Tòng tam phẩm, nên người cha - tức ông Phạm Văn Thức, được gia tặng là Hàn lâm viện Thị giảng Học sĩ.

Theo Đại Nam Hội điển sự lệ, để sung ân cho các quan văn võ, từ năm 1840, thời Minh Mạng, trở về sau, triều đình quy định: Nếu người con có trật Tòng tam phẩm, thì người cha sẽ được tặng hàm Hàn lâm viện Thị giảng Học sĩ, người mẹ sẽ được tặng là Chánh tứ phẩm Cung nhân (Nội các triều Nguyễn, Đại Nam Hội điển sự lệ, quyển 29, bản dịch của Viện Sử học, NXB Thuận Hóa, Huế, tập II, 2005, tr.369; trong bản chế phong cho bà Trần Thị Lương - thân mẫu của ông Phạm Văn Nga, cũng đã được tặng phẩm hàm như vậy). Rõ ràng là, chức hàm Hàn lâm viện Thị giảng Học sĩ không phải là chức hàm được ban cho ông Phạm Văn Nga, mà cho cha ông - ông Phạm Văn Thức, tức ông nội của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng; và ông Phạm Văn Thức, lẫn ông Phạm Văn Nga, càng không phải người "dạy cho các hoàng tử".

Mộ ông Phạm Văn Nga, thân sinh cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng

ẢNH: ĐĂNG VŨ