7 hours ago
5
Trẻ cần được trả lại một đời sống thực, kết nối thật chứ không phải được mạng xã hội “nuôi lớn” - Ảnh: NVCC
Trao đổi cùng Tuổi Trẻ, nghệ sĩ Thanh Bùi - nhà sáng lập hệ thống giáo dục toàn diện Việt Nam Tinh Hoa, Học viện nghệ thuật đa lĩnh vực SIA - Soul Institute Of Art, đồng thời là cha của hai cậu con trai tuổi thiếu niên - thẳng thắn: "Tôi hoàn toàn ủng hộ việc cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội".
"Đây không còn là câu chuyện công nghệ mà là vấn đề sức khỏe tinh thần, giáo dục gia đình và tương lai của một thế hệ. Bất kỳ nền tảng mạng xã hội nào không được tạo ra để bảo vệ trẻ em mà chỉ mong muốn giữ con người ở lại càng lâu càng tốt", anh nói.
Trẻ đang bị mạng xã hội "nuôi lớn"
* Phản ứng đầu tiên của anh khi nghe đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội là gì?
- Tôi hoàn toàn đồng ý. Không chỉ Úc mà nhiều nước Scandinavia như Na Uy, Thụy Điển… cũng đang siết rất mạnh chuyện này. Xã hội cần nhìn thẳng vào vấn đề: trẻ dưới 16 tuổi không nên sử dụng mạng xã hội. Tuy nhiên chúng ta phải phân biệt rất rõ giữa công nghệ và mạng xã hội. Nhiều phụ huynh đang nhầm lẫn hai khái niệm này.
Các con bắt buộc phải học công nghệ, phải hiểu và biết sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ học tập. Điều đó là tương lai nhưng TikTok, Instagram hay Facebook là câu chuyện khác.
Phụ huynh nghĩ cho con dùng TikTok là "tiếp cận công nghệ sớm". Không phải, một đứa trẻ học lập trình, học khoa học máy tính khác hoàn toàn với việc ngồi lướt video ngắn từ sáng đến tối.
Trẻ con học từ những gì người lớn làm chứ không phải chỉ từ những gì họ nói. Nhiều phụ huynh nói cấm con khó lắm vì bạn bè con ai cũng dùng. Nhưng tôi nghĩ mình phải dạy con giá trị cốt lõi.
Nghệ sĩ THANH BÙI
* Điều khiến anh lo ngại nhất ở mạng xã hội là gì?
- Mạng xã hội vận hành bằng cơ chế gây nghiện dopamine. Các công ty công nghệ hiểu rất rõ điều này. Tất cả đều dựa trên khoa học hành vi, thuật toán được thiết kế để kéo người dùng ở lại càng lâu càng tốt. Một đứa trẻ 5-6 tuổi làm sao đủ nhận thức để chống lại hệ thống đó?
Mọi thứ trên mạng đều hào nhoáng, hoàn hảo. Các con nhìn vào và nghĩ đó là đời thật rồi bắt đầu so sánh: con xấu quá, con không đẹp bằng bạn, tại sao người ta được yêu thích còn con thì không...
Có bé còn nói với tôi "Mặt con bự quá, con ghét khuôn mặt này" hay "Con phải sửa mũi" trong khi mới 12-13 tuổi. Đó không còn là chuyện giải trí nữa mà là khủng hoảng nhận diện bản thân.
Nhiều trẻ đang trầm cảm
* Trong môi trường giáo dục của mình, anh đã chứng kiến những ảnh hưởng cụ thể nào từ mạng xã hội?
- Nhiều lắm. Chưa bao giờ tôi thấy nhiều trẻ có vấn đề sức khỏe tinh thần như bây giờ. Có những em học rất giỏi nhưng luôn tự ti, cảm thấy mình không đủ tốt, khó biểu đạt suy nghĩ…
Từng có một học trò 18 tuổi bộc bạch muốn trở thành triệu phú đô la và nghỉ hưu lúc 30 tuổi. Tôi hỏi: "Con định làm bằng cách nào?" và bạn ấy hồn nhiên trả lời: "Con xem trên mạng có khóa học 200 đô dạy làm giàu trong 45 ngày"!
Tôi biết trên mạng xã hội có rất nhiều chuyên gia và khóa học bán cách làm giàu, trở nên hạnh phúc… mà người lớn còn bị lừa huống hồ là trẻ em! Mạng xã hội đang tạo ra một thế hệ bị ám ảnh bởi cuộc sống hoàn hảo và thành công ảo làm không ít người đang định nghĩa thành công có phần sai lệch.
Điều nguy hiểm là khi các em dưới 16 tuổi tiếp cận mạng xã hội sẽ chưa đủ khả năng phân tích, phân loại thật - giả, đâu chỉ là lát cắt có chủ đích. Các con nghĩ rằng mạng xã hội chính là cuộc đời nên khi đời mình không giống như vậy là thất bại.
* Có ý kiến cho rằng thay vì cấm nên dạy trẻ "năng lực số" để sử dụng mạng xã hội an toàn hơn?
- Tôi nghĩ nhiều người đang nhầm giữa việc dạy công nghệ với việc cho trẻ dùng mạng xã hội. Một đứa trẻ học AI, học lập trình, học tìm kiếm thông tin là rất tốt. Nhưng mạng xã hội không giáo dục được trẻ em.
Một bé 6-7 tuổi làm sao biết nội dung nào nên hay không nên xem. Mục tiêu của các nền tảng không phải nuôi dạy trẻ em mà là thời gian sử dụng và lợi nhuận. Dưới 16 tuổi thì không nên dùng mạng xã hội là quan điểm rất rõ ràng của tôi.
* Anh kiểm soát chuyện này trong nhà mình thế nào?
- Người lớn tự kiểm soát mình trước để làm gương, việc đó khó. Khi về nhà, tôi không dùng điện thoại lúc ăn cơm hay nói chuyện với con. Nếu có việc gấp, tôi thường xin lỗi con đôi ba phút để xử lý. Tôi muốn các con hiểu rằng khi ba ở đây thì ba thật sự ở đây.
Hiện con tôi vẫn chưa dùng điện thoại. Trước khi con 16 tuổi có thể cần phương tiện liên lạc, tôi sẵn sàng cho con dùng điện thoại nhưng không có kết nối mạng xã hội. Điện thoại chỉ là công cụ cho việc liên lạc. Sẽ là lỗi của chúng ta khi để trẻ tiếp cận mạng xã hội như nơi xây dựng nhân cách cho một đứa trẻ.
Trả lại cho trẻ đời sống thật
* Nếu cấm mạng xã hội, điều gì cần làm tiếp theo để trẻ không hụt hẫng?
- Phải trả lại cho trẻ một đời sống thật. Nếu chỉ cấm mà không thay thế bằng những kết nối thật thì cũng thất bại. Các con cần nghệ thuật, thể thao, thiên nhiên, bạn bè, gia đình. Các con phải được chạy ngoài trời, được té đau, được chạm vào giấy, được vẽ, được chơi nhạc, được trải nghiệm bằng tất cả giác quan.
* Thông điệp anh muốn chia sẻ cùng phụ huynh sẽ là...
- Giáo dục bắt đầu từ trong nhà. Nếu cha mẹ không bỏ điện thoại xuống sẽ rất khó yêu cầu con làm điều đó. Cũng đừng ngụy biện rằng "ai cũng dùng nên con mình phải dùng". Tôi nghĩ trẻ cần thời gian để xây dựng bản sắc, giá trị cốt lõi và khả năng kết nối thật trước khi bước vào thế giới mạng xã hội. Nếu không các con sẽ lớn lên bằng sự so sánh, lo âu và cảm giác không bao giờ đủ tốt.
Con người đã tồn tại rất lâu mà không có mạng xã hội. Nhưng chỉ trong vài năm bùng nổ của mạng xã hội, chúng ta đã chứng kiến một thế hệ ngày càng cô đơn hơn, lo âu hơn và mất kết nối hơn. Đó là tín hiệu mà người lớn cần nghiêm túc nhìn lại.
Vấn đề lớn nhất nằm ở phụ huynh
* Anh nhắc đến trách nhiệm của cha mẹ, vì sao?
- Xin lỗi tôi phải nói thật vấn đề lớn nhất không nằm ở trẻ em mà nằm ở người lớn. Chúng ta bước vào bất kỳ quán cà phê hay nhà hàng nào cũng thấy cảnh cả nhà ngồi với nhau nhưng ngăn cách rất lớn vì ai cũng tập trung nhìn vào điện thoại của mình.
Cha mẹ cũng đang nghiện mạng xã hội. Khi con khóc, con quậy, nhiều người đưa ngay iPad cho con để được yên. Đó là cảnh báo cần suy nghĩ.
Ngày trước trẻ con buồn thì cha mẹ phải nói chuyện, chơi cùng, ôm con, kết nối với con. Bây giờ nhiều cha mẹ đang để màn hình làm thay sự hiện diện của mình. Con người cần phải kết nối thật. Một đứa trẻ cần được nhìn thấy ánh mắt người khác, cảm nhận cảm xúc thật, học cách giao tiếp thật.
Tôi đang theo đuổi phương pháp cốt lõi chính là giáo dục trẻ thông qua ánh mắt của con, không phải qua góc nhìn và nhu cầu của cha mẹ. Hơn 60% giao tiếp giữa con người không nằm ở lời nói mà ở ngôn ngữ cơ thể.
Nếu trẻ lớn lên mà thiếu kết nối thật, các con sẽ không biết mình thuộc về đâu. Và khi một đứa trẻ không biết mình là ai, không biết mình thuộc về đâu, con lớn lên sẽ rất dễ bị "cuốn" đi.
