Thanh tra Chính phủ tìm ra 'thủ phạm' khiến giá vàng Việt Nam cao hơn thế giới

Quy định về cấp giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu còn hạn chế

Trong kết luận thanh tra về việc chấp hành chính sách, pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh vàng, Thanh tra Chính phủ xác định Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải, Công ty CP Vàng bạc Đá quý Bảo Tín Mạnh Hải, Công ty TNHH Mi Hồng cùng một số doanh nghiệp kinh doanh vàng quy mô lớn có nhiều vi phạm trong kinh doanh vàng, thực hiện nghĩa vụ thuế, phòng, chống rửa tiền và thương mại điện tử.

Đáng chú ý, ngoài các sai phạm của doanh nghiệp, kết luận thanh tra cũng chỉ ra nhiều bất cập trong công tác quản lý thị trường vàng. Theo đó, giai đoạn 2023 - 2025, Ngân hàng Nhà nước chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ nhằm tăng nguồn cung. Đây được xác định là một trong những nguyên nhân khiến giá vàng trong nước biến động phức tạp, chênh lệch ở mức cao so với giá vàng thế giới, đồng thời chưa tạo động lực phát triển thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.

Người dân mua trang sức tại một cửa hàng của Công ty TNHH Mi Hồng. Ảnh: A.F.

Kết luận thanh tra cho biết, trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước hạn chế nhập khẩu vàng nguyên liệu, nhiều doanh nghiệp phải mua số lượng lớn vàng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng với khối lượng và giá trị giao dịch lớn. Các giao dịch này có dấu hiệu bất thường theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền.

Cơ quan thanh tra cũng đánh giá Ngân hàng Nhà nước chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ để quản lý thị trường vàng một cách khoa học, chủ động nhằm hỗ trợ công tác điều hành và quản lý thị trường vàng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Thanh tra Chính phủ cũng cho rằng nhiều quy định về cơ chế, chính sách liên quan đến thị trường vàng cần được nghiên cứu, sửa đổi và bổ sung để nâng cao hiệu quả quản lý. Trong đó, Nghị định 24 và Nghị định 232 chưa có hướng dẫn cụ thể đối với một số hoạt động kinh doanh vàng; quy định về thanh toán mua, bán vàng qua tài khoản còn hạn chế các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt; chưa có chế tài xử lý doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng không duy trì đủ điều kiện kinh doanh; quy định về cấp giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu còn hạn chế quyền nhập khẩu trực tiếp của doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.

Đặc biệt, pháp luật hiện chưa có quy định cụ thể và chế tài đủ mạnh để xử lý hành vi găm hàng, thao túng thị trường vàng.

Thanh tra Chính phủ cho biết, Bộ Tài chính đã phối hợp với Ngân hàng Nhà nước tham mưu ban hành quy định về thuế thu nhập cá nhân đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng. Tuy nhiên, quy định hiện hành chưa bao quát các giao dịch mua bán vàng ngoài vàng miếng, do đó chưa phát huy đầy đủ vai trò của công cụ thuế trong việc hạn chế hoạt động đầu cơ vàng.

Về nguyên nhân, Thanh tra Chính phủ cho rằng ngoài tác động của các yếu tố chính trị quốc tế khiến giá vàng thế giới tăng cao, thị trường vàng trong nước còn chịu ảnh hưởng bởi tình trạng nguồn cung hạn chế, trong khi nhu cầu mua vàng của người dân vẫn ở mức cao, có thời điểm tăng mạnh. Điều này dẫn đến tình trạng giá vàng trong nước chênh lệch lớn so với giá vàng thế giới ở nhiều thời điểm.

Chưa thực hiện việc can thiệp, bình ổn thị trường vàng

Đối với nguyên nhân chủ quan, cơ quan thanh tra xác định cơ chế quản lý thị trường vàng giai đoạn 2023-2025 chậm được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu quản lý thị trường vàng trong nước.

“Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước chưa thực hiện việc can thiệp, bình ổn thị trường vàng thông qua biện pháp nhập khẩu vàng, tổ chức sản xuất vàng miếng do ưu tiên ngoại tệ cho mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, các nhu cầu thiết yếu của nền kinh tế, đồng bộ với mục tiêu chính sách tiền tệ, tỷ giá và an toàn dự trữ ngoại hối quốc gia, dẫn đến hiện tượng khan hiếm nguồn cung. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc hạn chế nguồn cung, giá vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới”, kết luận thanh tra nêu rõ.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra Ngân hàng Nhà nước chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu thị trường vàng để phục vụ công tác điều hành, quản lý; trong khi chính sách thuế thu nhập cá nhân đối với các giao dịch mua, bán vàng ngoài vàng miếng chưa bao quát đầy đủ, chưa phát huy hiệu quả trong việc hạn chế đầu cơ và nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Ngân hàng Nhà nước căn cứ tình hình kinh tế vĩ mô và mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ để xem xét cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, cấp phép sản xuất vàng miếng cho các doanh nghiệp đủ điều kiện nhằm tăng nguồn cung, đáp ứng nhu cầu thị trường, hạn chế tình trạng khan hiếm và giảm rủi ro doanh nghiệp phải mua vàng từ các nguồn không rõ xuất xứ.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước xây dựng quy định pháp luật để xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi thao túng gây bất ổn thị trường vàng, phù hợp với lộ trình nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng.

Ngân hàng Nhà nước phối hợp Bộ Tài chính đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Sàn giao dịch vàng được định hướng nhằm tăng tính công khai, minh bạch, tạo cơ sở quản lý nguồn cung, cầu và các yếu tố thị trường ảnh hưởng đến giá vàng miếng, từ đó có giải pháp, công cụ cần thiết để bình ổn, ổn định thị trường vàng trong thời gian tới...